Język Polski dla Początkujących – Lekcja 0, 1 i 2

Zestaw fiszek ze słownictwa, struktur komunikacyjnych, reguł gramatycznych oraz wymowy zawartych w lekcjach 0, 1 i 2 kursu języka polskiego dla obcokrajowców.

Akcent w języku polskim

Reguła fonetyczna, według której w języku polskim akcent pada zazwyczaj na przedostatnią sylabę wyrazu (np. War-sza-wa, te-le-fon).

Pary liter o identycznej wymowie

Zasada ortograficzna w języku polskim: $ó = u$, $ch = h$, $rz = ż$, $ci = ć$, $dzi = dź$, $ni = ń$, $si = ś$, $zi = ź$.

Polskie rzeki (Lekcja 0)

Cztery główne rzeki Polski wymienione w materiale: Wisła, Odra, Warta oraz Bug.

Vocalis / Consonantis

Łacińskie określenia oznaczające w polskiej gramatyce odpowiednio: samogłoskę (a, e, i, y, ę, ą, o, u/ó) oraz spółgłoskę.

Substantivum / Verbum / Adiectivum

Podstawowe części mowy w terminologii gramatycznej: substantivum to rzeczownik, verbum to czasownik, a adiectivum to przymiotnik.

Infinitivus

Bezokolicznik — podstawowa, nieodmienna forma czasownika kończąca się zazwyczaj na -ć (np. być, mieć, mieszkać, czytać).

Masculinum / Femininum / Neutrum

Trzy rodzaje gramatyczne w języku polskim: rodzaj męski (on), rodzaj żeński (ona) oraz rodzaj nijaki (ono).

Casus (przypadki deklinacji)

Siedem przypadków gramatycznych: mianownik (nominativus), dopełniacz (genetivus), celownik (dativus), biernik (accusativus), narzędnik (instrumentalis), miejscownik (locativus) oraz wołacz (vocativus).

Proszę powtórzyć!

Zwrot używany w komunikacji lekcyjnej, oznaczający prośbę o ponowne wypowiedzenie danego słowa lub zdania.

Proszę mówić wolniej!

Zwrot z komunikacji na lekcji, gdy słuchacz prosi nauczyciela lub rozmówcę o wolniejsze tempo wypowiedzi.

Co to znaczy…?

Pytanie zadawane na lekcji w celu poznania znaczenia lub definicji niezrozumiałego słowa.

Dzień dobry / Do widzenia

Formuły powitania i pożegnania stosowane w oficjalnym rejestrze językowym w ciągu dnia.

Dobry wieczór / Dobranoc

Powitanie używane po zmroku (Dobry wieczór) oraz pożegnanie przed pójściem spać lub późną porą w nocy (Dobranoc).

Cześć / Na razie! / Pa!

Nieoficjalne, codzienne zwroty stosowane przy powitaniu (Cześć) i pożegnaniu (Cześć, Na razie!, Pa!).

Jak się masz? vs Jak się Pan / Pani ma?

Pytanie o samopoczucie: w formie nieoficjalnej (Jak się masz?) oraz oficjalnej z formami grzecznościowymi (Jak się Pan / Pani ma?).

Skala samopoczucia

Przysłówki określające samopoczucie od najbardziej pozytywnego do negatywnego: świetnie, bardzo dobrze, dobrze, tak sobie, źle, bardzo źle, fatalnie.

Nazywam się… vs Mam na imię…

Formuły przedstawiania się: „Mam na imię…” łączy się z samym imieniem, natomiast „Nazywam się…” stosuje się z nazwiskiem lub pełnym imieniem i nazwiskiem.

Czasownik „być” (czas teraźniejszy)

Odmiana: (ja) jestem, (ty) jesteś, (on/ona/ono/pan/pani) jest; (my) jesteśmy, (wy) jesteście, (oni/one/państwo) są.

Czasownik „mieć” (czas teraźniejszy)

Odmiana: (ja) mam, (ty) masz, (on/ona/ono/pan/pani) ma; (my) mamy, (wy) macie, (oni/one/państwo) mają.

Czasownik „mieszkać” (czas teraźniejszy)

Odmiana: (ja) mieszkam, (ty) mieszkasz, (on/ona/ono/pan/pani) mieszka; (my) mieszkamy, (wy) mieszkacie, (oni/one/państwo) mieszkają.

Koniugacja -m, -sz

Grupa odmiany czasowników w czasie teraźniejszym charakteryzująca się końcówkami: -m w 1. os. lp. oraz -sz w 2. os. lp. (np. czytać: czytam, czytasz; pytać: pytam, pytasz; rozumieć: rozumiem, rozumiesz; przepraszać: przepraszam, przepraszasz).

Oni vs One

Zaimki 3. osoby liczby mnogiej: „oni” odnosi się do grup męskoosobowych (z przynajmniej jednym mężczyzną), a „one” do grup niemęskoosobowych (kobiety, dzieci, przedmioty, zwierzęta).

Liczebniki główne 0–10

zero ($0$), jeden ($1$), dwa ($2$), trzy ($3$), cztery ($4$), pięć ($5$), sześć ($6$), siedem ($7$), osiem ($8$), dziewięć ($9$), dziesięć ($10$).

Liczebniki główne 11–20

jedenaście ($11$), dwanaście ($12$), trzynaście ($13$), czternaście ($14$), piętnaście ($15$), szesnaście ($16$), siedemnaście ($17$), osiemnaście ($18$), dziewiętnaście ($19$), dwadzieścia ($20$).

Skróty adresowe: ul., al., os., pl.

Podstawowe skróty stosowane w polskich adresach: ul. = ulica, al. = aleja, os. = osiedle, pl. = plac.

Dane identyfikacyjne (NIP, kod pocztowy, numer rejestracyjny)

Elementy formularzy i faktur: NIP to Numer Identyfikacji Podatkowej, kod pocztowy to format dwucyfrowo-trzycyfrowy (np. 31-410), numer rejestracyjny to oznaczenie pojazdu (np. KR 354 10).

Pytania: „Kto to jest?” a „Co to jest?”

„Kto to jest?” odnosi się do osób (np. To jest student, To jest nauczycielka), a „Co to jest?” odnosi się do rzeczy nieożywionych i pojęć (np. To jest stół, To jest okno).

Pluralia tantum (okulary, drzwi)

Rzeczowniki występujące wyłącznie w liczbie mnogiej, łączące się z konstrukcją: „To są okulary”, „To są drzwi”.

Końcówki rodzajów rzeczowników w mianowniku lp.

Rodzaj męski kończy się zazwyczaj na spółgłoskę (np. stół, dom, autobus); rodzaj żeński na -a lub -i (np. kawa, pani); rodzaj nijaki na -o, -e, -ę lub -um (np. okno, muzeum, imię).

Końcówki przymiotników w mianowniku lp.

W pytaniach „jaki? jaka? jakie?” przymiotnik przyjmuje końcówki: rodzaj męski -y / -i (np. polski samochód), rodzaj żeński -a (np. polska tradycja), rodzaj nijaki -e / -ie (np. polskie imię).

Konstrukcja pochodzenia: „z / ze + Dopełniacz”

Struktura odpowiedzi na pytanie „Skąd jesteś?”: z Polski, z Niemiec, z Francji, z Rosji, z Japonii, z Anglii, z Hiszpanii, z Włoch, z USA.

Pracowity $\neq$ Leniwy

Para antonimów opisujących stosunek do pracy: pracowity (bardzo lubiący pracować) $\neq$ leniwy (nielubiący pracować i nierobiący nic).

Wysoki $\neq$ Niski

Przymiotniki określające wzrost osoby; osobę pomiędzy tymi cechami określa się wyrażeniem „średniego wzrostu”.

Szczupły $\neq$ Gruby

Para antonimów charakteryzujących sylwetkę i masę ciała człowieka.

Zdrowy $\neq$ Chory

Para przymiotników określających stan zdrowia człowieka (np. osoba mająca wysoką temperaturę jest chora).

Ładny $\neq$ Brzydki

Para antonimów oceniających wygląd zewnętrzny lub estetykę (dla atrakcyjnego mężczyzny stosuje się określenie „przystojny”).

Wesoły $\neq$ Smutny

Para antonimów opisujących nastrój lub usposobienie człowieka albo dziecka.

Czysty $\neq$ Brudny

Przymiotniki określające stan czystości lub higieny przedmiotów i osób.

Wysportowany

Przymiotnik charakteryzujący osobę, która regularnie uprawia sport i ma sprawną fizycznie sylwetkę.

Województwo (administracja Polski)

Najwyższa jednostka podziału terytorialnego w Polsce; kraj dzieli się na 16 województw (np. MAZ = mazowieckie, MŁP = małopolskie, DNS = dolnośląskie, KJP = kujawsko-pomorskie).