MBK H17 & 18 Het Endocriene systeem

Wat is, en waaruit bestaat het endocriene systeem (2)

Het endocriene systeem is het geheel van hormoonproducerende klieren en de hormonen die ze afgeven aan het bloed. Via het bloed worden ze vervoerd naar waar ze hun werking uitoefenen op doelcellen en organen. Het zorgt voor afstemming tussen verschillende organen en processen (bewaren van balans). Het is eigenlijk een communicatienetwerk wat niet snel, maar wel doelgericht en waar nodig langdurig werkt.

Het bestaat uit:

• klieren

• hormonen

Wat is de algemene fuctie van, en elke processen stuurt het endocriene systeem aan? (7)

Algemene functie: aanpassen aan wat er op dat moment nodig is.

• energiegebruik

• groei en ontwikkeling

• (reactie op) stress

• voortplanting

• vochtbalans en zouthuishouding

• stofwisseling

• bloedsuikerspiegel

Verschil endocriene systeem en zenuwstelsel

Zenuwstelsel werkt snel en gericht, het endocriene systeem werkt langzamer, maar houdt vaak langer aan (telefoongesprek tov briefpost)

Wat zijn hormonen en waar worden ze aangemaakt

Het zijn Chemische boodschappers, en ze worden aangemaakt in klieren en in gespecialiseerde cellen.

Hoe werken hormonen technisch

Hormonen worden de bloedbaan ingestuurd en bereiken zo de juiste weefsels/cellen inhet lichaam. Alleen de cellen met de juiste receptoren kunnen het hormoon ontvangen. Wanneer het hormoon bindt aan zijn receptor, wordt er een proces in gang gezet. Dit kan leiden tot een hele reeks veranderingen in het lichaam/weefsel

Op welk vlak kan er iets mis gaan met hormonen (4)

• (aanmaak teveel of te weinig)

• transport

• de receptor er van

• de reactie er op in de cel

• in het hierarchisch systeem; een verstoring kan een domino effect hebben op gezonde klieren/systemen die aangestuurd worden op dit hogerliggende niveau

Wat probeert het endocriene systeem te bereiken/behouden via welke 2 stappen

Homeostase, via regulatie en feedback

Hormonen werken samen in …

ketens. Een hormoon uit de enen klier stimuleert de andere klier om een hormoon aan te maken. Bijv de hypofyse stuurt veel andere klieren aan in een hierarchisch systeem.

het endocriene systeem/hormonen; positieve en negatieve feedback

Negatieve feedback: wanneer er voldoende hormoon aanwezig is, krijgt het lichaam/producerende klier het signaal dat productie geremd moet worden

Positieve feedback: proces versterkt zich waardoor de readctie/productie van hormonen toeneemt ipv afneemt (is minder gebruikelijk omdat doorschieten een risico is)

Het endocriene systeem - Regulatie; waar kan het misgaan (6)

• een klier kan teveel hormoon produceren

• een klier kan te weinig hormoon produceren

• een hogere regelklier kan teveel of te weinig regulatie geven

• receptoren kunnen minder gevoelig zijn

• doelweefsels kunnen onvoldoende reageren

• de rem op het systeem kan wegvallen

Een zelfde klacht kan dus op verschillende niveaus/manieren ontstaan in het systeem. Dit maakt diagnose en behandeling lastig

Waarom kan hormonale versstoring veel impact hebben

Omdat ze zoveel verschillende processen aansturen. Teveel of te weinig van een hormoon kan invloed hebben op vele systemen. Hierdoor zijn problemen met het endocriene systeem ook vaak zo vaag, het is een combinatie van klachten zoals bijv verandering in gedrag, eetlust, energie, drinken en/of plassen.

Belangrijkste hormoonklieren bij de hond (6) en hun rol/functie

• hypothalamus; verbinding tussen hersenen, zenuwstelsen en hormonen/het endocriene systeem. reguleert signalen tav temperatuur, stress, energiebehoefte, vochtbalans en algehele lichamelijke toestand. Stuur hypofyse aan.

• hypofyse; regisseur het endocriene systeem, produceert hormonen die de schildklier, bijnieren en voortplantingsorganen activeert

• schildklier; motor vd stofwisseling; bepaalt hoe actief het lichaam functioneert, energieverbruik, warmteproductie, activiteit van organen

• bijnieren; essentieel voor stress en interne stabiliteit; regulatie zouten, vocht en energieverdeling; produceert oa cortisol (stresshormoon)

• pancreas/alvleesklier; endocriene functie is bloedsuikerspiegelregulatie met aanmaak van insuline en glucagon.

• geslachtsorganen; produceren oestrogeen, progesteron en testosteron; invloed op voortplanting, groei, lichaamssamenstelling, gedrag en algemene hormonale balans

Functionele groepen van hormonen (4)

hormonen tav:

• energie en stofwisseling

• stress en overleving

• groei en ontwikkeling

• regulatie voortplanting

Hormonen tav energie en stofwisseling

Bepalen hoe energie wordt opgenomen, opgeslagen en verbruikt

• insuline en glucagon

• schildklierhormonen

Hormonen tav stress en overleving

Omgaan mec acute en chronische belasting. Maken energie vrij, veranderen verdeling van brandstoffen, helpen met overleven

• cortisol

• adrenaline

Hormonen tav groei en ontwikkeling (en herstel/onderhoud) (2)

Is geen losstaand proces, maar volgende hormonen betrokken:

• groeihormoon

• schildkierhormonen

Hormonen tav voortplanting en geslacht

Bepalen loopsheid, vruchtbaarheid en voortplantingsgedrag; ook invloed op gedrag, weefselgroei en algemene hormonale balans

• oestrogeen,

• progesteron en

• testosteron;

Welke verandering is/kan een belangrijke indicator zijn van een hormonaal probleem

Gedragsverandering

Invloed vd eigenaar op hormonen hond (5)

Beperkt, maar via:

• voeding; vooral mbt stofwisseling hormonen

• stress; oa cortisol

• leefomgeving; prikkelgevoeligheid

• beweging; teveel of te weinig beweging brengt de hond metabool uit balans

• lichaamsgewicht; vetweefsel heeft hormonale activiteit

Endocriene ontregeling; niveaus waarop het mis kan gaan

• primair: klier produceert teveel of te weinig hormoon

• regelsysteem; probleem ligt bij hypothalamus of hypofyse (verkeerde aansturing) leidt tot aanmaak tekort of teveel hormoon

• reactie vh lichaam op het hormoon; cellen/weefsels reageren onvoldoende op het hormoon

Endocriene stoornissen zijn vaak… (2)

1. Systemisch. Wanneer een hormonaal systeem ontregeld raakt, beinvloedt dat vaak andere hormonale systemen:

• stofwisseling

• energieverdeling

• gedrag

• vochtbalans

• groei

• voortplanting

• herstel

2 Sluipend; het lichaam probeert eerst te compenseren; pas wanneer compensatie onvoldoende wordt, worden signalen zichtbaar (en laat herkend)

Endocriene aandoeing/ziekte; algemene signalen (3)

• verandering in gewicht en eetlust (hormonen die betrokken zijn bij energiegebruik, opslag en beschikbaarheid v voedingsstoffen)

• verandering in vacht en huid; hormonen betrokken bij onderhoud, doorbloeding, stofwisseling en herstel van huid en haar

• verandering in gedrag en activiteit; vooral wanneer ze samengaan met lichamelijke veranderingen is dit een indicatie

Endocriene aandoeing/ziekte; indelingen

• tekort / overmaat / verminderde werking van hormonen

• primaire / secundaire stoornissen

Veel voorkomende endocriene aandoeningen (4)

• hypothyreoïdie; te weinig schildklierhormoon;

• hyperadrenocorticisme (Cushing); langdurige overmaat aan cortisol,

• hypoadrenocorticisme (Addison); tegenhanger van Cushing. tekort aan belangrijke bijnierhormonen

• Diabetes (Mellitus); regulatie van glucose verstoord, waardoor insuline onvoldoende beschikbaar is of effectief werkt.

• verstoring geslachtshormonen/voortplanting

Hypothyreoïdie, wat is het, symptomen

Wat is het: te weinig schildklierhormoon waardoor stofwisseling vh lichaam systemisch vertraagt (brede invloed op het lichaam). Ontwikkelt zich geleidelijk. Heel duidelijke relatie tussen hormoon en lichaamsfunctie

Symptomen: trager, dikker, minder energiek, huidproblemen, vacht doffer, haaruitval, terugkerende oorproblemen

hyperadrenocorticisme (Cushing); wat is het, symptomen

Wat is het: langdurige overmaat aan cortisol of situatie waarin het lichaam te lang onder invloed staat van cortisol. (negatieve feedback en hormonale remming functioneren niet meer)

Symptomen: Combi van:

• verandert de verdeling van energie, spieropbouw, huidconditie,

• veel drinken en plassen

• meer eten

• spierverandering

• huid/vachtproblemen

hypoadrenocorticisme (Addison); wat is het, symptomen

Wat is het: tegenhanger van Cushing. tekort aan belangrijke bijnierhormonen; lichaam verliest vermogen om goed om te gaan met belasting en reguleren van vochten, zout en energie. Potentieel ernstig. Lastig te herkennen

Symptomen:

• sloom

• slecht eten

• braken

• diarree

• vermageren

• episodes van zwakte

• klachten komen en gaan

Diabetes (Mellitus); wat is het, symptomen

Wat is het: regulatie van glucose verstoord, waardoor insuline onvoldoende beschikbaar is of effectief werkt. Glucose blijft in bloed aanwezig maar cellen hebben moeite om deze te gebruiken (diepgaande ontregeling vd energiehuishouding. Systeemziekte

Symptomen:

• Honden drinken en plassen meer

• vaak goede eetlust maar desondanks gewicht verliezen/afvallen

  
  

Verstoring geslachtshormonen/voortplanting

Wat is het: verandering in oestrogeen/testosteron/progesteron

Symptomen:

• verandering in gedrag

• verandering in vruchtbaarheid

• verandering in cycli

• lichaamsveranderingen

• algemene hormonale balans

Waarom endocriene diagnostiek complex is ()

• hormoonspiegels kunnen schommelen

• sterk afhankelijk van context (gekoppeld aan klachten, lichamelijk onderzoek, onderliggende hormonale as)

• belang van het totaalbeeld; alleen combinatie van klachten (icm laboratoriumonderzoek) maakt diagnose mogelijk

• tijd (herhaaldelijk onderzoeken/evaluatie/opvolging, vergelijken veranderingen over langere periode, herkenning in het verloop

Wat is een hormonale as?

Het hele systeem van klieren en organen die elkaar beïnvloeden en op elkaar reageren.

Bijvoorbeeld: de hypothalamus-hypofyse-schildklieras: de hypothalamus zet de hypofyse aan tot aanmaak van TSH > TSH zet de schildklier aan tot het maken van schildklierhormoon > als er dan voldoende schildklierhormoon in het bloed is, dan is dat een signaal voor de hypothalamus > de hypothalamus remt de hypofyse af > de schildklier wordt minder gestimuleerd en maakt minder schildklierhormoon aan, want er is al voldoende.

Behandeling endocriene aandoeningen

Gericht op herstellen/ondersteunen vd hormonale balans; bijv aanvullen tekorten, afremmen overmaat, stabiliseren ontregeld systeem.

Maar vooral het corrigeren/compenseren vh onderliggende regulatieprobleem

Behandeling is vaak langdurig (ivm vaak chronische regulatiestoornissen)