Celstructuur v micro-organisme

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/48

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

De student kan een prokaryote cel en zijn onderdelen schetsen en de De student kent de terminologie die gebruikt wordt om de vorm van bacteriën te beschrijven en kan deze gebruiken. De student heeft een idee van de grootte-orde van de afmetingen van bacteriën.bouw en functie van de verschillende onderdelen [celmembraan, cytoplasmatische matrix, nucleoid en plasmiden, celwand (peptidoglycaanlaag, (lipo)teichonzuren, buitenmembraan met lipopolysachariden), kapsels en slijmlagen, pili en fimbriae, flagellen, endosporen…] beschrijven/schetsen en uitleggen.

49 Terms

1
New cards

kokken

bolvormig

vaak typische ordening of groepering

2
New cards

bacillen

staafjes

groepering in de vorm v ketens en palissades

3
New cards

pleomorf

geen karakteristieke vorm == komen onder verschillende vormen voor

4
New cards

afmetingen bacteriën (gemiddelde)

0,5µm breed en 3-5µm lang

5
New cards

Structuur vh plasmamembraan

  • fosfolipidedubbellaag

  • integrale membraanproteïne

  • perifere membraanproteïne

  • soms bacteriële membranen: hopanoïden ; eukaryote membranen = sterolen

    • sterolen: bv membraan v mycoplasma


6
New cards

integrale membraanproteïne eigenschappen

moeilijk te verwijderen uit het membraan

niet oplosbaar in water

7
New cards

perifere membraanproteïne eigenschappen

gemakkelijk te verwijderen uit de membraanproteïne

oplosbaar in water

8
New cards

synoniemen plasmamembraan

celmembraan

cytoplasmatische membraan

9
New cards

structuren die alle bacterie cellen bevatten

plasmamembraan

cytoplasmatische matrix

nucleoïd

celwand


10
New cards

functie plasmamembraan

  • omringt het cytoplasma == vormt een binnenband

    • biedt geen stevigheid, enkel een scheiding tussen buiten en binnen

    • (nog lagen er rond maar veel doorlaatbaarder)

  • transport: opname/afgave v een aantal stoffen zodat celinhoud constant blijft == semi-permeabele celmembraan (osmose)

  • metabole processen (geen mitochondriën!) (fotosynthese, celademhaling)

  • receptoren: cellen reageren op extern milieu

geen organellen! == alle structuren zitten in het celmembraan

== allemaal eiwitten (bh binnenband)

11
New cards

plasmamembraan: transport

alleen kleine en weinig polaire moleculen == passief diffunderen

transportsystemen!

12
New cards

archaea plasmamembraan

bevatten speciale fosfolipiden:

  • andere bindingen (ether ipv esterbindingen)

  • andere hydrofobe staarten dan bacteriën en eukaryoten


13
New cards

mesosomen

instulpingen vd plasmamembraan die wss een rol hebben bij celdeling

(interne membraansystemen bij bact )

14
New cards

cytoplasmatische matrix

= dense gelatineuze oplossing met daarin voedingsstoffen + 70-80% water (= solvent vr reacties)

bevat:

  • inclusies, korrels of granules

  • ribosomen


15
New cards

korrels, inclusies of granules

bevatten meestal reservemateriaal = organisch, anorganisch == afhv soort

granules met organisch materiaal

granules met anorganisch materiaal


meestal bacterie met te veel OF met te weinig voeding

16
New cards

gasvacuole

een vacuole gevult met gas om de positie in water te bepalen (belang voor fotosynthese)

17
New cards

Ribosomen

belang voor eiwitsynthese (translatie)

  • opgebouwd uit proteïne en RNA

  • gekarakteriseerd door bepaalde S-waarde = maat voor afmeting — bestaande uit 2 subeenheden: grote + kleine

    • bacteriën = 70S = 30S + 50S

    • eukaryoten = 80S = 40S + 60S

  • voorkomen en functie:

    • in cytoplasma = synthese van eiwitten bestemd vr cytoplasma

    • in plasmamembraan = synthese v eiwitten voor transport nr buiten


<p>belang voor eiwitsynthese (translatie)</p><ul><li><p>opgebouwd uit proteïne en RNA</p></li><li><p>gekarakteriseerd door bepaalde S-waarde = maat voor afmeting — bestaande uit 2 subeenheden: grote + kleine</p><ul><li><p>bacteriën = 70S = 30S + 50S</p></li><li><p>eukaryoten = 80S = 40S + 60S</p></li></ul></li><li><p>voorkomen en functie:</p><ul><li><p>in cytoplasma = synthese van eiwitten bestemd vr cytoplasma</p></li><li><p>in plasmamembraan = synthese v eiwitten voor transport nr buiten</p></li></ul></li></ul><p></p>
18
New cards

Ribosomen belang van afmetingen

medicatie afstemmen op grootte vd ribosomen om bacteriën te bestrijden

19
New cards

polysoom

= polyribosoom(enkel afbeelding ter illustratie)

<p>= polyribosoom(enkel afbeelding ter illustratie)</p>
20
New cards

nucleoïd

= 1 circulair covalent gesloten chromosoom, dubbelstrengig DNA

  • compact opgebouwen = supercoiled

    • duidelijk te zien onder microscoop

  • niet omgeven door membraan

== geen kern, maar een kernzone

(replicatie v archaea meer = eukaryote)

<p>= 1 <u>circulair</u> covalent gesloten chromosoom, dubbelstrengig DNA</p><ul><li><p>compact opgebouwen = supercoiled</p><ul><li><p>duidelijk te zien onder microscoop</p></li></ul></li><li><p>niet omgeven door membraan</p></li></ul><p>== geen kern, maar een kernzone</p><p>(replicatie v archaea meer = eukaryote)</p>
21
New cards

verdeling vh DNA/genetisch materiaal

op chromosoom = basis om te overleven

op plasmide = extra eigenschappen — makkelijk voor overdracht!

= circulair, dubbelstrengig, extrachromosomaal DNA

  • kleiner in afmetingen dan chromosoom

  • onafhv chromosoom ovv replicatie

  • vaak genen voor:

    • resistentie tegen antibiotica

    • pathogene eig v bacteriën


<p>op chromosoom = basis om te overleven</p><p>op plasmide = extra eigenschappen — makkelijk voor overdracht!</p><p>= circulair, dubbelstrengig, extrachromosomaal DNA</p><ul><li><p>kleiner in afmetingen dan chromosoom</p></li><li><p>onafhv chromosoom ovv replicatie</p></li><li><p>vaak genen voor: </p><ul><li><p>resistentie tegen antibiotica</p></li><li><p>pathogene eig v bacteriën</p></li></ul></li></ul><p></p>
22
New cards

eukaryoot vs prokaryoot transcriptie en translatie

prokaryoot: kan gelijktijdig gebeuren

<p>prokaryoot: kan gelijktijdig gebeuren</p>
23
New cards

celwand

= buitenwand — Stevigheid!

2 verschillende types celwand: gramkleuring:

  • grampositieve bacteriën = paars

  • gramnegatieve bacteriën = roze


24
New cards
term image


<p></p>
25
New cards
term image

grampositief: 3 lagen

<p>grampositief: 3 lagen</p>
26
New cards
term image

gramnegatief: 4 lagen

27
New cards

peptidoglycaanlaag/mureïne/mucopeptide: structuur

= zakvormige structuur, netwerk rond cel

  • ketens v 2 suikerderivaten

    • NAG

    • NAM — kan peptide worden gebonden

  • korte peptide (4AZ) bestaande uit verschillende AZ waarvan sommige alleen hier worden teruggevonden


cross-linking vd suikerketens via de peptide zodat netwerk bekomen wordt (biedt verschil tussen gram positief en gramnegatief)

(archaea hebben pseudopeptidoglycaan of pseudomureïne (verschilt in samenstelling))

<p>= zakvormige structuur, netwerk rond cel</p><ul><li><p>ketens v 2 suikerderivaten</p><ul><li><p>NAG</p></li><li><p>NAM — kan peptide worden gebonden</p></li></ul></li><li><p>korte peptide (4AZ) bestaande uit verschillende AZ waarvan sommige alleen hier worden teruggevonden</p></li></ul><p></p><p>cross-linking vd suikerketens via de peptide zodat netwerk bekomen wordt (biedt verschil tussen gram positief en gramnegatief)</p><p>(archaea hebben pseudopeptidoglycaan of pseudomureïne (verschilt in samenstelling))</p>
28
New cards

peptidoglycaanlaag functie

beschermt de cel tegen (osmotische) lysis oiv turgodruk

== omgeving is hypotonisch tov cytoplasme v cel — cel zou nrml lyseren (= barsten) want cm kan geen weerstand bieden


29
New cards

peptidoglycaanlaag ifv geneesmiddelen

geneesmiddel kan op peptidoglycaanlaag gericht zijn om bacteriën te doden

  • lysozym = enzym dat verbinding tussen NAM en NAG verbreekt

  • penicilline = antibioticum dat peptidoglycaanvorming verhindert


30
New cards

(lipo-)teichonzuren

celwand v grampositieve bestaat enkel uit dikke peptidoglycaanlaag (meerdere op elkaar) == wordt verstevigd door (lipo)teichonzuren

  • teichonzuren: covalent gebonden op de peptidoglycaanlaag

  • lipoteichonzuren: covalent gebonden in het plasmamembraan

(geen eiw! enkel voor versteviging)


31
New cards

buitenmembraan

komt buiten peptidoglycaan lagen voor bij gramnegatieven

  • lipidendubbellaag: bevat proteïne en lipoproteïne


32
New cards

buitenmembraan: lipidendubbellaag

  • asymmetrische samenstelling

    • binnenste laag: fosfolipide

    • buitenste laag: lipopolysachariden

      • O-antigen

      • core polysacharide

      • lipide A

== toxisch

<ul><li><p>asymmetrische samenstelling</p><ul><li><p>binnenste laag: fosfolipide</p></li><li><p>buitenste laag: lipopolysachariden</p><ul><li><p>O-antigen</p></li><li><p>core polysacharide</p></li><li><p>lipide A</p></li></ul></li></ul></li></ul><p>== toxisch</p>
33
New cards

buitenmembraan functie

extra beschermende laag waardoor de opname v toxische stoffen verminderd kan worden

MAAR meer permeabel dan plasmamembraan — porines (eiwitten)

34
New cards

structuren aan het celoppervlak

  • buitenlaag = glycocalyx (= suikers): kapsels en slijmlagen

  • aanhangsels

    • aanhechting/kanaal: fimbriae en pili

    • beweeglijkheid: flagellen

!! niet altijd aanwezig !!

35
New cards

kapsels en slijmlagen

= ongestructureerd celmateriaal dat buit de celwand voorkomt:

  • slijmlaag: diffuus, los, gemakkelijk weg te wassen

  • kapsel: rigide, stevig verbonden, niet gemakkelijk weg te wassen

== meestal bouwstenen zijn polysachariden, soms proteïne


36
New cards

kapsels en slijmlagen functies

extra bescherming: (immuunsysteem, virusaanval, uitdroging, verlies nutriënten)

aanhechting: (opp, gastheercellen, biofilm vorming)

37
New cards

pili en fimbriae

filamenteuze eiwitaanhangsels die uitsteken op het celoppervlak

  • kunnen receptoren zijn

  • aanhechtingen aan opp

  • overdracht v DNA: sex pilus

  • voortbeweging


38
New cards

beweeglijkheid bij bacteriën + toepassing flagellen

= kris kras door elkaar bewegen

=/ trillen (brownse beweging)

=/ drijven (= zelfde richting)

<p>= kris kras door elkaar bewegen</p><p>=/ trillen (brownse beweging)</p><p>=/ drijven (= zelfde richting)</p>
39
New cards

polaire flagel

haarvormige structuur aan één of beide uiteinden (polen) van een bacteriële cel die dient voor voortbeweging

40
New cards

peritrieche flagellen

vele flagellen (zweepstaartjes) over het gehele celoppervlak van een bacterie verspreid liggen.

41
New cards

flagellen

rigide, helix vormige aanhangsels


plaats van inplanting + aantal flagellen is vaak karakteristiek voor bacteriesoort = identificatie

<p>rigide, helix vormige aanhangsels</p><p></p><p>plaats van inplanting + aantal flagellen is vaak karakteristiek voor bacteriesoort = identificatie</p>
42
New cards

werking v flagel / structuur

basaal lichaam: verankert de flagel in celmembraan en celwand == rotatie gegenereerd = flagellaire motor

haak: flexibel verbindingsstuk tussen basaal lichaam en filament

filament: rigide helix vormige structuur, vgl met kurkentrekker, holle str, groot aantal flagellinemoleculen

<p>basaal lichaam: verankert de flagel in celmembraan en celwand == rotatie gegenereerd = flagellaire motor</p><p>haak: flexibel verbindingsstuk tussen basaal lichaam en filament</p><p>filament: rigide helix vormige structuur, vgl met kurkentrekker, holle str, groot aantal flagellinemoleculen</p>
43
New cards

chemotaxis

de gerichte verplaatsing van eencelligen of lichaamscellen als reactie op een chemische concentratiegradiënt in hun omgeving

beweging v bacterie is altijd:

  • naar gunstige omstandigheden

  • van ongunstige omstandigheden

== beweegt zich gericht in concentratiegradiënt v opgeloste stoffen: verlengt periodes v vooruitzwemmen in gunstige richting en verkort periodes v zwemmen in ongunstige richting

— adhv chemotaxischproteïne, chemoreceptoren

<p>de gerichte verplaatsing van eencelligen of lichaamscellen als reactie op een chemische concentratiegradiënt in hun omgeving</p><p>beweging v bacterie is altijd:</p><ul><li><p>naar gunstige omstandigheden</p></li><li><p>van ongunstige omstandigheden</p></li></ul><p>== beweegt zich gericht in concentratiegradiënt v opgeloste stoffen: verlengt periodes v vooruitzwemmen in gunstige richting en verkort periodes v zwemmen in ongunstige richting</p><p>— adhv chemotaxischproteïne, chemoreceptoren</p>
44
New cards

andere stimuli voor voortbeweging

  • fototaxis = licht

  • magnetotaxis = magneetveld

  • aerotaxis = zuurstof

  • electrotaxis = elektrisch veld


45
New cards

eukaryote flagellen

= zweepharen

<p>= zweepharen</p>
46
New cards

endosporen

bepaalde grampositieve geslachten kunnen in de vegetatieve cel endosporen vormen == zeer weerstandige dorminante structuren

belangrijkste:

  • bacillus

  • costridium

== overlevingsvormen gevormd wnr omstandigheden ongunstig worden.

moedercel sterft af mr sporen blijven overleven

in sporen stoppen metabolisme en enzymactiviteit


enkel doden met autoclaaf

47
New cards

sporen van fungi

zijn voortplantingsvormen =/ overlevingsvormen

48
New cards

endosporen: structuur en samenstelling

  • locatie v spore in moedercel = specifiek = identificatie

  • sporenwand: dik en weerstandig

    • speciale kleuring nodig om sporen te kleuren == ondoordringbaarheid (meerdere lagen)

  • weinig water: 10-30%

  • specifieke moleculen vr stabilisatie v DNA

    • dipicolinezuur

    • kleine sporenspecifieke zuuroplosbare DNA-bindende proteïne


<ul><li><p>locatie v spore in moedercel = specifiek = identificatie</p></li><li><p>sporenwand: dik en weerstandig</p><ul><li><p>speciale kleuring nodig om sporen te kleuren == ondoordringbaarheid (meerdere lagen)</p></li></ul></li><li><p>weinig water: 10-30%</p></li><li><p>specifieke moleculen vr stabilisatie v DNA</p><ul><li><p>dipicolinezuur</p></li><li><p>kleine sporenspecifieke zuuroplosbare DNA-bindende proteïne</p></li></ul></li></ul><p></p>
49
New cards

levenscyclus van endosporenvormende bacterie

2 fase:

  1. vegetatieve cellen: metabool actief/vertonen groei

  2. (endo)sporen: inactief, weerstandig

— kieming


<p>2 fase:</p><ol><li><p>vegetatieve cellen: metabool actief/vertonen groei</p></li><li><p>(endo)sporen: inactief, weerstandig</p></li></ol><p>— kieming</p><p></p>