Yenidoğandan Taburcu Olan Bebeklerin İzlemi - S29

!!!Flashcardlar chatgpt üzerinden hazırlanmıştır, eksikler ya da yanlışlar olabilir :) 8 flashcard taburculuk kriterlerinden, 8 flashcard risk sınıflandırması ve düzeltilmiş yaştan, 10 flashcard büyüme ve beslenme izleminden, 5 flashcard vitamin, mineral ve ek gıdadan, 6 flashcard nörogelişim ve görüntüleme yöntemlerinden, 7 flashcard işitme ve ROP izleminden, 6 flashcard aşılama ve RSV profilaksisinden oluşmaktadır.

YYBÜ’den taburculuk için temel koşullar nelerdir?

• Stabil vital bulgular

• Açık yatakta ısı dengesini koruyabilme

• Yeterli enteral beslenme ve kilo alımı

• Klinik olarak anlamlı apne/bradikardi olmaması

• Gerekli taramaların yapılması

• Ailenin evde bakıma hazır olması

Sunuma göre prematüre bebeğin taburculuğunda vital bulgular hangi değerlerde ve ne kadar süre stabil olmalıdır?

En az 12 saat stabil olmalıdır.

• Solunum: <60/dk

• Kalp hızı: 100–160/dk

• Aksiller sıcaklık: 36,5–37,4 °C

Taburculuk öncesi prematüre bebeğin hedef günlük kilo alımı ne kadardır?

• ≤2 kg: 15 g/kg/gün

• >2 kg: 15–20 g/kg/gün

Yeterli enteral beslenmeyle kilo alabilmelidir.

Prematüre apnesi nedeniyle kafein veya teofilin kullanan bebek ne zaman taburcu edilebilir?

Sunuma göre ilaç kesildikten sonra 5–8 gün boyunca apne ve bradikardi görülmemelidir.

Neden? Solunum merkezinin olgunlaştığından ve klinik olarak anlamlı apnelerin tekrarlamadığından emin olmak için.

Prematüre bebek taburcu edilirken neden açık yatakta vücut sıcaklığını koruyabilmelidir?

Küvöz desteği olmadan termoregülasyon sağlayabilmesi gerekir.

Aksi hâlde:

• Hipotermi

• Artmış enerji tüketimi

• Hipoglisemi

• Yetersiz kilo alımı

gelişebilir.

YYBÜ’den taburculuk öncesinde hangi tarama ve değerlendirmeler tamamlanmalı veya planlanmalıdır?

• İşitme taraması

• Metabolik tarama

• ROP taraması ve takip planı

• Nörolojik değerlendirme

• Beslenme ve büyüme değerlendirmesi

• Aşı ve profilaksi planı

Prematüre bebeğin taburculuğu öncesinde aileye hangi eğitimler verilmelidir?

• Beslenme ve ilaç uygulaması

• Apne, siyanoz ve solunum sıkıntısı gibi tehlike belirtileri

• Temel yaşam desteği

• Güvenli uyku

• Kontrol randevuları

Sunumda ev sıcaklığı 22–24 °C ve en az iki bakım verenin acil durum eğitimi alması vurgulanır.

YYBÜ’den taburcu edilen prematüreler neden term bebeklere göre daha yakın izlenmelidir?

Artmış riskler:

• Büyüme geriliği

• Nöromotor gelişim bozukluğu

• İşitme ve görme kaybı

• Solunum problemleri

• Tekrarlayan hastane yatışları

Bu nedenle multidisipliner izlem gerekir.

Sunuma göre yüksek riskli (Düzey 3–4) prematüre bebeklerin özellikleri nelerdir?

• Doğum ağırlığı <1000 g

• Gebelik haftası <29 hafta

• Evre 3–4 intraventriküler kanama

• Kistik periventriküler lökomalazi

• Hipotermi tedavisi gerektiren perinatal asfiksi

• 7 gün mekanik ventilasyon

• Cerrahi NEK

• Lazer gerektiren ROP

Sunuma göre orta ve düşük riskli prematürelerin özellikleri nelerdir?

Orta risk (Düzey 2):

• 1000–1500 g

• 29–34 hafta

• Çoğul gebelik

• Evre 2 İKK/HİE

• Medikal NEK veya PDA

Düşük risk (Düzey 1):

• 1500 g

• 34 hafta

• Ek önemli komplikasyon bulunmaması

Kronolojik yaş, düzeltilmiş yaş ve postmenstrüel yaş nasıl hesaplanır?

Kronolojik yaş: Doğumdan itibaren geçen süre.

Düzeltilmiş yaş:
Kronolojik yaş − (40 − doğum haftası)

Postmenstrüel yaş (PMA):
Doğumdaki gebelik haftası + doğumdan sonra geçen hafta.

28 haftalık doğan bir bebek, doğumdan 16 hafta sonra kaç haftalık düzeltilmiş yaşa sahiptir?

Erken doğduğu süre:

40 − 28 = 12 hafta

Düzeltilmiş yaş:

16 − 12 = 4 hafta

PMA:

28 + 16 = 44 hafta

Sunuma göre prematürelerde düzeltilmiş yaş hangi izlemlerde ne zamana kadar kullanılır?

İzlem	Düzeltilmiş Yaş
Baş Çevresi	18 aya kadar
Vücut Ağırlığı	24 aya kadar
Nöromotor gelişim	2-3 yaşa kadar

Prematürelerde aşılama ve nöromotor gelişim takibinde hangi yaş kullanılır?

• Aşılama: Kronolojik yaş

• Nöromotor gelişim: Düzeltilmiş yaş

Sınav tuzağı: Prematüre olduğu için rutin aşıları düzeltilmiş yaşa kadar bekletilmez.

Catch-up büyümesi nedir? Sunuma göre hangi sırayla gerçekleşir?

Prematüre bebeğin büyüme geriliğini telafi ederek beklenen büyüme eğrisine yaklaşmasıdır.

Sıralama:

1. Baş çevresi

2. Vücut ağırlığı

3. Boy

Sunuma göre catch-up büyümesinde baş çevresi, ağırlık ve boy ne zaman yakalanır?

• Baş çevresi: İlk 6 ay

• Ağırlık: 2–3 yaş

• Boy: 3–7 yaş

Bu süreler sunumdaki genel aralıklardır; her bebekte aynı hızda gerçekleşmez.

Prematürelerin büyüme takibinde hangi büyüme eğrisi kullanılır?

Fenton büyüme eğrisi

• Sunuma göre 22–50. postmenstrüel haftaları kapsar.

• Ağırlık, boy ve baş çevresini değerlendirir.

• Prematürenin büyümesini gebelik haftasına uygun referanslarla karşılaştırır.

Prematürelerde büyüme geriliğini düşündüren haftalık boy ve baş çevresi artışı nedir?

Sunumdaki uyarı değerleri:

• Boy artışı <1 cm/hafta

• Baş çevresi artışı <1 cm/hafta

Tek ölçümle karar verilmez; seri ölçümler ve büyüme eğrisi birlikte değerlendirilir.

Prematürelerde haftalık 2 cm baş çevresi artışı neden önemlidir?

Sunumdaki çıkmış soruya göre normal kabul edilmez.

Özellikle:

• Hidrosefali

• Ventrikülomegali

• İntraventriküler kanama sonrası ventriküler genişleme

açısından değerlendirme gerekir.

Prematürelerde hedeflenen günlük enerji alımı ne kadardır?

Sunuma göre:

110–135 kcal/kg/gün

Enerji gereksinimi bebeğin büyümesine ve klinik durumuna göre düzenlenir.

Prematürelerde anne sütü neden ilk tercih edilen besindir?

• Nekrotizan enterokolit riskini azaltır.

• Bağırsak bariyerini destekler.

• İmmünolojik koruma sağlar.

• LCPUFA ve antioksidanlar içerir.

• Nörogelişimi destekler.

Anne sütü güçlendiricisi (fortifier) nedir? Ne zaman kullanılır?

Anne sütüne eklenen protein, enerji ve mineral desteğidir.

Amaç: Prematürenin artmış besin gereksinimini karşılamak.

Sunuma göre enteral beslenme 80–100 mL/kg/gün düzeyine ulaştığında başlanabilir.

Çıkmış- Taburculukta ağırlığı 10–90. persentilde olan prematüre için en uygun besin nedir?

Anne sütü.

Büyümesi yeterli olan prematürelerde ilk tercih anne sütüdür.

Çıkmış- Taburculukta ağırlığı 10. persentilin altında olan prematüre bebeğin anne sütü kesilip mama mı başlanmalıdır?

Hayır.

Anne sütüne devam edilir.

Gerekiyorsa:

• Anne sütü güçlendiricisi eklenir.

• Enerji ve protein alımı artırılır.

• Büyüme yakından izlenir.

Prematüre mamasının term bebek mamasından temel farkları nelerdir?

Sunuma göre:

• Laktoz içeriği daha düşüktür.

• Glukoz polimerleri içerir.

• MCT (orta zincirli trigliserit) oranı yüksektir.

• Protein ve mineral içeriği artırılmıştır.

Amaç: Prematürenin artmış enerji ve büyüme gereksinimini karşılamak.

Prematürelerde yetersiz protein alımı ve metabolik kemik hastalığı açısından hangi laboratuvar değerleri uyarıcıdır?

Sunumdaki eşikler:

Yetersiz protein alımı:

• BUN <10 mg/dL

Metabolik kemik hastalığı açısından uyarı:

• ALP >450 IU/L

• Fosfor <4,5 mg/dL

Bunlar tek başına kesin tanı koydurmaz.

Prematürelerde D vitamini desteği neden gereklidir? Sunumdaki doz nedir?

Amaç: Kemik mineralizasyonunu desteklemek ve riketsi önlemek.

Sunumdaki doz: 200–400 IU/gün.

Doz, prematürenin beslenmesine ve klinik gereksinimine göre düzenlenir.

Doğum ağırlığı <1500 g olan prematürelerde sunuma göre demir profilaksisi dozu nedir?

2–3 mg/kg/gün elementer demir.

Sunumda erken postnatal dönemde başlanması gerektiği vurgulanır.

Neden? Prematürelerin demir depoları düşüktür ve büyüme hızları yüksektir.

Çok sayıda transfüzyon almış prematüre bebekte demir profilaksisi neden geciktirilebilir?

Transfüzyonlar demir yükünü artırabilir.

Sunumda ferritin >300 µg/L olduğunda demir desteğinin geciktirilmesi önerilir.

Ferritin inflamasyondan da etkilendiği için klinik bağlamla değerlendirilmelidir.

Prematürelerde kalsiyum ve fosfor desteği hangi durumda gerekebilir?

Yetersiz mineral alımı veya metabolik kemik hastalığı riski varsa gerekebilir.

Özellikle:

• Çok düşük doğum ağırlığı

• Uzamış parenteral beslenme

• Yetersiz büyüme

• Fosfor düşüklüğü ve ALP yüksekliği

durumlarında değerlendirilir.

Sunuma göre prematürelerde ek gıdaya hangi yaşta başlanır?

Sunumda düzeltilmiş 6. ay belirtilir.

Klinik not: Güncel uygulamada ek gıdaya başlama zamanı yalnızca sabit bir düzeltilmiş yaşa göre değil; kronolojik/düzeltilmiş yaş, baş-boyun kontrolü, yutma ve beslenmeye hazır oluş birlikte değerlendirilerek bireyselleştirilir.

Prematürelerde nörogelişimsel bozukluk riskini artıran başlıca durumlar nelerdir?

• İleri derecede prematürite

• İntraventriküler kanama

• Periventriküler lökomalazi

• Hipoksik iskemik ensefalopati

• Uzamış mekanik ventilasyon

• Ağır neonatal komplikasyonlar

Prematürelerin ilk 2 yıldaki gelişimsel değerlendirmesinde hangi test kullanılır?

Bayley-III gelişim ölçeği

Değerlendirdiği alanlar:

• Bilişsel gelişim

• Dil gelişimi

• Motor gelişim

GMFCS nedir ve hangi hastalıkta kullanılır?

Gross Motor Function Classification System

Serebral palsili çocukların kaba motor işlevlerini sınıflandırır.

Beş düzeyi vardır.

Sunuma göre prematürelerde major nörolojik bozukluklar hangi yaşta daha güvenilir değerlendirilebilir?

Düzeltilmiş 18–24 ay

Bu dönemde motor ve gelişimsel bozuklukların uzun dönem etkileri daha belirgin hâle gelir.

Ancak nörolojik izlem ve erken müdahale bu yaşı beklemeden yapılmalıdır.

Prematürelerde rutin kraniyal görüntülemede hangi yöntem tercih edilir? Sunumdaki tarama grubu nedir?

Kraniyal ultrasonografi

Sunumdaki grup:

• <32 gebelik haftası

• <1500 g doğum ağırlığı

Özellikle intraventriküler kanamanın değerlendirilmesinde kullanılır.

Prematürelerde kraniyal MR hangi patolojilerin değerlendirilmesinde USG’ye üstünlük sağlar?

• Beyaz cevher hasarı

• Posterior fossa patolojileri

• Serebellar lezyonlar

• Bazı parankimal anomaliler

Sınav tuzağı: Her prematüreye taburculukta rutin MR veya BT çekilmez.

Yenidoğan işitme taraması ne zaman yapılmalıdır?

Tercihen taburculuktan önce, en geç ilk 1 ay içinde.

Tarama yöntemleri:

• OAE

• Otomatik ABR

İşitme kaybında 1-3-6 kuralı nedir?

• 1. ay: Tarama

• 3. ay: Kesin tanı

• 6. ay: Müdahale ve rehabilitasyon

Neden? İşitme kaybının erken tedavisi dil gelişimi için önemlidir.

Prematürelerde işitme kaybı açısından hangi risk faktörleri önemlidir?

• Uzamış YYBÜ yatışı

• Hiperbilirubinemi

• Ototoksik ilaç kullanımı

• Konjenital enfeksiyonlar

• Hipoksik hasar

• Ailede kalıcı çocukluk çağı işitme kaybı

Sunuma göre hangi prematürelerde ROP taraması yapılmalıdır?

• Doğum ağırlığı ≤1500 g

• VE/VEYA gebelik haftası ≤30 hafta

Ayrıca daha büyük bebeklerde ağır klinik seyir veya kardiyopulmoner destek gereksinimi varsa tarama gerekebilir.

Sunuma göre ilk ROP muayenesi ne zaman yapılır?

<27 haftada doğanlar:

• PMA 31. hafta

≥27 haftada doğanlar:

• Postnatal 4. hafta

ROP’ta Plus hastalığı nedir? Neden önemlidir?

Posterior retinal damarlarda:

• Arteriyel kıvrımlanma artışı

• Venöz genişleme

ile karakterizedir.

Önemi: Ağır ROP bulgusudur ve tedavi gereksinimini belirlemede önem taşır.

Çıkmış- 35 haftalık doğan, ek risk faktörü olmayan prematüre bebeğe yalnızca prematüre olduğu için rutin ROP taraması yapılır mı?

Hayır.

Geç prematüre olmak tek başına rutin ROP tarama endikasyonu değildir.

Ancak ağır klinik seyir veya ek risk faktörleri varsa göz hekimi değerlendirmesi gerekir.

Prematüre bebeklerin aşıları hangi yaşa göre ve hangi dozda yapılır?

Kronolojik yaşa göre, tam doz.

Prematüre olduğu için rutin aşı dozları azaltılmaz.

Annesi HBsAg negatif olan, doğum ağırlığı <2000 g prematüre bebeğin hepatit B aşısı ne zaman yapılır?

Sunuma göre:

• 1. ayda veya taburculukta (hangisi önceyse) başlanır.

Önemli: Anne HBsAg pozitifse doğumdan sonraki ilk 12 saatte aşı ve HBIG gerekir.

Sunuma göre prematürelerde palivizumab hangi durumlarda kullanılır?

Sunumdaki başlıca risk grupları:

• <29 haftada doğmuş, RSV sezonunda <1 yaşındaki bebekler

• Tedavi gerektiren bronkopulmoner displazisi olan <2 yaş çocuklar

• Hemodinamik açıdan önemli konjenital kalp hastalığı bulunan bebekler

Klinik not: Bu, sunumdaki palivizumab yaklaşımıdır. Güncel RSV korunma stratejileri ve ürün tercihleri farklılaşabilir.

Sunuma göre palivizumab hangi aylarda ve en fazla kaç doz uygulanır? Rutin aşıları erteler mi?

• Ekim–Mart RSV sezonunda

• En fazla 5 doz

• Rutin aşıları ertelemez

Sunuma göre kan ürünleri ve IVIG sonrası KKK/suçiçeği gibi canlı aşıların ertelenme süreleri nelerdir?

Ürün	Sunumdaki süre
Yıkanmış eritrosit	Beklenmez
Eritrosit süspansiyonu	3 ay
Tam kan	6 ay
Plazma/trombosit	7 ay
IVIG 300-400 mg/kg	8 ay
IVIG 1000 mg/kg	10 ay

Bu süreler ürün ve doza bağlıdır; klinikte güncel bağışıklama kılavuzuna göre doğrulanmalıdır.

Sözlü Pratiği- YYBÜ’den taburcu edilen 28 haftalık, 1100 g doğmuş prematüre bebeğin takip planını nasıl oluşturursun?

1. Büyüme: Düzeltilmiş yaş, Fenton eğrisi ve kilo alımı.

2. Beslenme: Anne sütü öncelikli; gerekirse güçlendirici.

3. Destekler: Demir, D vitamini ve gerektiğinde mineral desteği.

4. Nörogelişim: Düzeltilmiş yaşla gelişimsel değerlendirme.

5. Görme: ROP taraması ve takipleri.

6. İşitme: Tarama ve gerektiğinde odyolojik izlem.

7. Aşılar: Kronolojik yaşa göre tam doz.

8. Solunum: Apne, bronkopulmoner displazi ve RSV korunmasının değerlendirilmesi.

9. Aile: Beslenme eğitimi, tehlike belirtileri ve düzenli kontroller.