DEEL 4: DE BOUWSTENEN VAN HET LEVEN: MACROMOLECULEN

Wat zijn koolhydraten?

moleculen opgebouwd uit koolstof, waterstof en zuurstof

wat doen koolhydraten?

vormen voornaamste en snelste energiebron voor lichaam

wat is een monosacharide?

een enkelvoudige suiker

welke voorbeelden van monosachariden vermeldt de cursus?

glucose, fructose en galactose

wat is glucose en waarvoor dient het?

glucose is belangrijkste brandstof voor lichaam, cellen breken het af om energie vrij te maken

wat is celrespiratie?

proces waarbij glucose, met behulp van zuurstof, wordt omgezet in energie in de vorm van ATP, met koolstofdioxide als afvalproduct

wat is een disacharide?

molecule die bestaat uit twee monosachariden

voorbeelden van disachariden

sacharose (tafelsuiker) en lactose (melksuiker)

polysacharide

lange keten van monosachariden

glycogeen en waar?

opslagvorm van glucose in menselijk lichaam, voornamelijk in lever en spieren

verschil tussen glycogenese en gluconeogenese (+ vb)?

glycogenese: opslaan van glucose als glycogeen, gluconeogenese: vormen van glucose uit andere stoffen, zoals melkzuur

wat gebeurt er bij glycolyse?

glucose wordt gedeeltelijk afgebroken tot pyruvaat, bij aanhoudend zuurstoftekort wordt pyruvaat omgezet in melkzuur

wat zijn lipiden?

vetten

welke functies hebben vetten in het lichaam? (6)

1) ze leveren en slaan energie op 2) ze beschermen organen 3) ze isoleren tegen warmteverlies 4) vormen onderdeel van celmembranen 5) spelen rol bij hormoonproductie 6) helpen bij opname van vitamine A,D,E en K

waaruit zijn vetten opgebouwd?

uit glycerol en vetzuren

wat is verschil tussen verzadigde en onverzadigde vetzuren?

Verzadigde vetzuren hebben alleen enkelvoudige bindingen tussen koolstofatomen. Onverzadigde vetzuren hebben één of meer dubbele bindingen.

waarom zijn verzadigde vetten vaak vast bij kamertemperatuur?

ze hebben een rechte structuur en kunnen dicht op elkaar liggen

waarom zijn onverzadigde vetten meestal vloeibaar bij kamertemperatuur?

hebben dubbele bindingen dat knikken veroorzaken en ze minder compact kunnen worden gestapeld

wat is triglyceride?

molecule die bestaat uit 1 glycerolmolecule waaraan 3 vetzuren gebonden zijn

wat is cholesterol?

vetachtige stof

welke functies heeft cholesterol?

bouwsteen van celmembranen en nodig voor productie van bepaalde hormonen, vitamine D en galzouten

waarom wordt cholesterol via lipoproteïnen vervoerd?

omdat het niet oplosbaar is in water

verschil tussen HDL en LDL

HDL is ‘goede’ cholesterol en LDL ‘slechte’ cholesterol

wat doet HDL

voert cholesterol weg uit bloedvaten en transporteert overtollig cholesterol terug naar lever

wat doet LDL

vervoert cholesterol naar weefsel en kan bijdragen aan afzetting in bloedvaten

wat is fosfolipide?

molecule die bestaat uit glycerol, twee vetzuren en 1 fosfaatgroep

verschil tussen hydrofiele kop en hydrofobe staarten van fosfolipide

hydrofiele kop voelt zich aangetrokken tot water, hydrofobe staarten stoten water af

hoe vormen fosfolipiden basis van celmembraan?

rangschikken zich in dubbele laag, met hydrofiele koppen naar waterige omgeving en hydrofobe staarten naar binnen

wat is lipogenese?

proces waarbij lever overtollige glucose omzet in vetzuren

wat is lipolyse?

proces waarbij opgeslagen triglyceriden worden afgebroken tot 1 glycerolmolecule en 3 vetzuren

waaruit zijn eiwitten opgebouwd?

aminozuren die met elkaar verbonden zijn in lange ketens

wat zijn essentiële aminozuren?

aminozuren die lichaam niet of onvoldoende zelf kan aanmaken en daarom via voeding moet opnemen

waarom is volgorde van aminozuren belangrijk?

volgorde bepaalt uiteindelijke vorm van eiwit en die vorm is belangrijk voor de functie

wat is denaturatie en bv?

proces waarbij eiwit zijn oorspronkelijke structuur verliest bv. door blootstelling aan hitte

functies eiwitten in lichaam (7)

1) bouwstoffen 2) transporteren of slaan stoffen op 3) versnellen chemische reacties 4) regelen lichaamsprocessen 5) vangen signalen op 6) zorgen voor spierbeweging 7) beschermen tegen ziekteverwekkers

functie enzymen

versnellen van chemische reacties in lichaam zonder zelf verbruikt te worden

voorbeelden van structurele eiwitten en functie

collageen: zorgt voor stevigheid en elasticiteit, keratine: zorgt voor stevigheid van haar en nagels

voorbeelden van transporteiwitten en functie

hemoglobine: transporteert zuurstof in bloed, myoglobine: slaat zuurstof op in spiercellen

welke soorten eiwitten heb je allemaal als je kijkt naar hun verschillende functies?

structurele eiwitten, transporteiwitten, enzymen, hormonale eiwitten, receptor-eiwitten, contractiele eiwitten en defensieve eiwitten

voorbeelden van defensief eiwit en functie

antistoffen of immunoglobulinen, beschermen lichaam tegen ziekteverwekkers

functie nucleïnezuren

vormt genetisch materiaal en essentieel voor opslag en overdracht van erfelijke informatie

gen

onderdeel van chromosoom dat informatie bevat voor aanmaak van specifiek eiwit of voor bepaalde functie

waar bevindt DNA zich en hoe is het georganiseerd?

in celkern en georganiseerd in chromosomen

hoeveel chromosomen bezit mens normaal

46

waaruit bestaat nucleotide?

stikstofbase, suikermolecule en fosfaatgroep

verschil tussen suikermolecule in DNA en RNA?

DNA bevat desoxyribose, RNA bevat ribose

verschil in structuur tussen DNA en RNA

RNA bestaat uit 1 enkele keten, DNA uit 2 ketens die dubbele helix vormen

welke basenparen komen voor in DNA?

adenine bindt met thymine, guanine bindt met cytosine

wat is DNA-replicatie?

kopiëren van DNA voorafgaand aan celdeling, zodat elke nieuwe cel over identieke genetische informatie beschikt

vaak 3-10 monosachariden

oligosacharide

voorbeeld oligosacharide en uit wat opgebouwd?

raffinose; opgebouwd uit glucose, fructose en galactose

Hoeveel energie levert vet ongeveer tegenover dezelfde hoeveelheid koolhydraten?

ongeveer dubbele

Waarvoor zijn galzouten nodig?

Voor vertering en opname van vetten in de darm

Hoe verschillen fosfolipiden van gewone vetten volgens de cursus?

Fosfolipiden hebben twee vetzuurstaarten en een fosfaatgroep.

Hoeveel verschillende aminozuren gebruikt de mens volgens de cursus?

Twintig verschillende aminozuren.

Wat is transaminering volgens de cursus?

vormen van niet-essentiële aminozuren uit andere aminozuren in de lever.

Waarom is de volgorde van aminozuren belangrijk?

bepaalt vorm en functie van eiwit

Wat gebeurt er met eiwitten wanneer je een ei bakt?

ze denatureren en stollen

Waaruit bestaat sacharose (tafelsuiker)?

Uit glucose en fructose.

Waaruit bestaat lactose (melksuiker)?

Uit glucose en galactose.

Waaruit bestaat maltose (moutsuiker)?

Uit twee glucosemoleculen.

Hoeveel aminozuren zijn volgens de cursus essentieel bij volwassenen?

8 aminozuren die niet of onvoldoende zelf gevormd worden.

Wat is transaminering?

vormen van niet-essentiële aminozuren uit andere aminozuren in de lever

Wat kan het gevolg zijn van één verkeerd aminozuur in een eiwitketen + vb?

eiwit kan slecht functioneren, bijvoorbeeld bij sikkelcelanemie

Hoeveel fosfaatgroepen kan een nucleotide bevatten volgens de cursus?

Één tot drie fosfaatgroepen.

Welke stikstofbasen behoren tot de pyrimidinen?

Cytosine (C), thymine (T) en uracil (U).

Welke stikstofbasen behoren tot de purinen?

Adenine (A) en guanine (G).

Welke stikstofbase komt uitsluitend voor in DNA en niet in RNA?

Thymine (T).

Welke stikstofbase komt uitsluitend voor in RNA en niet in DNA?

Uracil (U).

Wat betekent dat DNA-strengen complementair zijn?

De basen op de ene streng passen volgens vaste basenparen bij de basen op de andere streng.

Wat gebeurt er eerst bij DNA-replicatie?

De twee DNA-strengen wijken uit elkaar.

Welke functie heeft elke oude DNA-streng tijdens replicatie?

Elke streng dient als sjabloon voor een nieuwe streng.