Podatki dochodowe: CIT i PIT (Część 1 i 2)

Zestaw fiszek pojęciowych obejmujący kluczowe zagadnienia z zakresu podatków dochodowych CIT i PIT: podmioty opodatkowania, moment powstania przychodu, koszty uzyskania przychodów, różnice kursowe, podmioty powiązane, białą listę, split payment oraz JPK_PD.

Podatnik CIT

Podmiot podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych, obejmujący: osoby prawne (np. spółki z o.o., S.A., przedsiębiorstwa państwowe, fundacje, spółdzielnie), spółki kapitałowe w organizacji (od zawarcia umowy do wpisu do KRS), inne jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej (np. wspólnoty mieszkaniowe, niektóre spółki osobowe z KSH, w tym spółki komandytowe i komandytowo-akcyjne) oraz podatkowe grupy kapitałowe (PGK).

Podatkowa grupa kapitałowa (PGK)

Grupa co najmniej dwóch spółek kapitałowych (spółek z o.o. lub S.A.) powiązanych kapitałowo i spełniających warunki z art. 1a updp, zarejestrowana decyzją NUS z własnym NIP; podatnikiem CIT jest grupa jako całość (a nie tworzące ją spółki), a jej podatek rozlicza spółka dominująca poprzez deklarację CIT-8AB.

Spółka transparentna podatkowo

Spółka niebędąca podatnikiem podatku dochodowego, z której przychody i koszty są rozliczane oraz opodatkowywane bezpośrednio przez jej wspólników (np. spółka cywilna, partnerska oraz spółka jawna, której wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne lub która w terminie złoży informację CIT-15J).

Informacja CIT-15J

Informacja o podatnikach mających bezpośrednio lub pośrednio udział w zysku spółki jawnej; jej niezłożenie przed rozpoczęciem roku obrotowego (bądź w terminie $14\text{ dni}$ od rejestracji lub zmiany składu wspólników) skutkuje uzyskaniem przez spółkę jawną statusu podatnika CIT aż do dnia jej likwidacji lub wykreślenia z rejestru.

Klasyczny CIT

Opodatkowanie dochodu na ogólnych zasadach określonych w art. 19 updp, gdzie podstawą opodatkowania jest dochód podatkowy ustalony zgodnie z przepisami ustawy o CIT z podziałem na źródła przychodów, podlegający stawkom $9\%$ albo $19\%$.

Estoński CIT (Ryczałt od dochodów spółek)

Uproszczona forma opodatkowania wybierana na 4 lata przez uprawnione spółki (m.in. z o.o., S.A., SKA, SK), w której przedmiotem opodatkowania jest m.in. zysk netto ustalony według ustawy o rachunkowości przeznaczony do wypłaty wspólnikom, ukryte zyski oraz wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą (stawki CIT wynoszą $10\%$ albo $20\%$; brak możliwości odliczania strat z lat ubiegłych i ulg podatkowych).

Rok podatkowy w CIT

Okres rozliczeniowy w CIT, którym co do zasady jest rok kalendarzowy, chyba że podatnik w statucie lub umowie spółki postanowi inaczej i wybierze okres kolejnych $12\text{ miesięcy}$ kalendarzowych, informując o tym właściwy urząd skarbowy w zeznaniu rocznym.

Łączony pierwszy rok podatkowy (CIT)

Instytucja z art. 8 ust. 2a updp, zgodnie z którą podatnik CIT wybierający rok kalendarzowy i rozpoczynający działalność w drugiej połowie roku kalendarzowego może połączyć ten okres z rokiem następnym, przyjmując za pierwszy rok podatkowy okres od dnia rozpoczęcia działalności do końca kolejnego roku kalendarzowego (maksymalnie do $23\text{ miesięcy}$).

Rok podatkowy podatnika PIT

Okres rozliczeniowy podatnika będącego osobą fizyczną, którym zgodnie z przepisami updf bezwzględnie zawsze jest rok kalendarzowy, bez żadnych wyjątków.

Dwa źródła przychodów w CIT

Ustawowy podział przychodów obowiązujący od $1\text{ stycznia } 2018\text{ r.}$ na: zyski kapitałowe oraz inne źródła przychodów; wynik podatkowy (dochód/strata) ustala się odrębnie dla każdego źródła, a strat z jednego źródła nie wolno kompensować z dochodami z drugiego źródła.

Działalność gospodarcza w PIT (art. 5a pkt 6 updf)

Działalność zarobkowa (wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa, poszukiwanie i wydobywanie kopalin ze złóż, wykorzystywanie rzeczy oraz WNiP) prowadzona we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób zorganizowany i ciągły, z której uzyskane przychody nie są zaliczane do innych źródeł wymienionych w ustawie.

Wywieranie znaczącego wpływu (podmioty powiązane)

Sytuacja tworząca powiązanie podatkowe, zachodząca w razie posiadania bezpośrednio lub pośrednio co najmniej $25\%$ udziałów w kapitale/praw głosu, faktycznej zdolności osoby fizycznej do wpływania na kluczowe decyzje gospodarcze podmiotu albo występowania relacji małżeństwa, pokrewieństwa lub powinowactwa do II stopnia.

Udział pośredni w cenach transferowych

Udział posiadany w drugim podmiocie za pośrednictwem innego podmiotu lub łańcucha podmiotów; przy różnych wielkościach udziałów w łańcuchu udział pośredni odpowiada najniższej z nich, a w razie istnienia kilku równoległych łańcuchów powiązań wielkości udziałów pośrednich podlegają zsumowaniu.

Działy specjalne produkcji rolnej

Wyodrębnione gałęzie działalności rolniczej podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym (CIT/PIT), przekraczające rozmiary określone w załączniku nr 2 do ustaw (np. uprawy szklarniowe powyżej $25\,\text{m}^2$, ogrzewane tunele foliowe powyżej $50\,\text{m}^2$, fermowy chów drobiu rzeźnego powyżej $100\text{ sztuk}$, uprawa grzybów).

Przychód należny

Kwoty należne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, choćby nie zostały faktycznie otrzymane, pomniejszone o wartość zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont oraz o należny podatek od towarów i usług (do przychodów zalicza się wyłącznie wartość netto).

Data powstania przychodu na zasadach ogólnych

Dzień wydania rzeczy, zbycia prawa majątkowego lub wykonania usługi (albo jej częściowego wykonania), nie później jednak niż dzień wystawienia faktury albo uregulowania należności.

Usługi rozliczane w okresach rozliczeniowych

Świadczenia o charakterze ciągłym i powtarzalnym (np. najem, dzierżawa, usługi księgowe, ochrona, dostawa mediów przewodowych), dla których datą powstania przychodu podatkowego jest ostatni dzień okresu rozliczeniowego określonego w umowie lub na fakturze, nie rzadziej niż raz w roku.

Kasowy PIT

Metoda rozliczania przychodów od $01.01.2025\text{ r.}$ (art. 14c updf), w której przychód z transakcji B2B powstaje w dniu zapłaty (nie później niż po upływie $2\text{ lat}$ od wystawienia faktury lub likwidacji działalności); dostępna dla osób fizycznych prowadzących działalność samodzielnie, bez ksiąg rachunkowych, o przychodach z poprzedniego roku do $2\,000\,000\text{ zł}$.

Świadczenie nieodpłatne

Uzyskana przez podatnika wymierna korzyść majątkowa niezwiązana z poniesieniem wydatków, powstaniem kosztów, obowiązkiem uiszczenia wynagrodzenia lub inną formą ekwiwalentu; jej wartość stanowi przychód podatkowy wyceniany według cen rynkowych.

Rabat towarowy (naturalny)

Udzielenie kupującemu bezpłatnych, dodatkowych sztuk tego samego towaru pod warunkiem zakupu określonej jego partii (np. 3 sztuki w cenie 2); obniża jednostkową cenę zakupu towaru i nie stanowi przychodu z nieodpłatnych świadczeń ze względu na zachowanie ekwiwalentności transakcji.

Koszty uzyskania przychodów (KUP)

Wydatki definitywnie poniesione przez podatnika w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, właściwie udokumentowane oraz niewymienione w negatywnym katalogu wydatków niestanowiących kosztów podatkowych (art. 16 ust. 1 updp / art. 23 ust. 1 updf).

Koszty bezpośrednie

Wydatki ściśle powiązane z konkretnym przychodem podatkowym określonym co do rodzaju i kwoty (np. wartość sprzedanych towarów, koszt wytworzenia wyrobów), potrącane jako koszt podatkowy w roku podatkowym, w którym osiągnięte zostały odpowiadające im przychody.

Koszty pośrednie

Koszty związane z ogólnym funkcjonowaniem jednostki (np. czynsz, reklama, doradztwo, zarząd), potrącane w dacie ich poniesienia (ujęcia w księgach); jeżeli dotyczą okresu przekraczającego rok podatkowy i nie da się ustalić ich części przypadającej na dany rok, rozlicza się je proporcjonalnie do długości okresu, którego dotyczą.

Dzień poniesienia kosztu (księgi rachunkowe)

Dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych (zaksięgowano) na podstawie otrzymanej faktury, rachunku lub innego dowodu księgowego (niekoniecznie na koncie kosztowym), z wyłączeniem ujętych rezerw i biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów.

Podatkowa metoda ustalania różnic kursowych

Zasada, wedle której koszty i przychody w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego odpowiednio dzień poniesienia kosztu (dzień wystawienia faktury/dowodu) albo dzień uzyskania przychodu; KUP stanowią wyłącznie zrealizowane różnice kursowe.

Memoriałowe ujęcie wynagrodzeń ze stosunku pracy

Zasada potrącania wynagrodzeń pracowniczych w kosztach podatkowych w miesiącu, za który są należne, pod warunkiem ich terminowej wypłaty lub postawienia do dyspozycji pracownika; w razie uchybienia terminowi wynagrodzenia zalicza się do KUP kasowo (w dacie faktycznej wypłaty).

Memoriałowe ujęcie składek ZUS płatnika

Zasada obowiązująca od $1.01.2023\text{ r.}$ (art. 15 ust. 4h updp), według której składki ZUS finansowane przez pracodawcę od przychodów ze stosunku pracy są KUP w miesiącu, za który należne jest wynagrodzenie, o ile zostaną przekazane do ZUS w terminie wynikającym z przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych.

Korekta bieżąca kosztów i przychodów

Rozliczenie faktury korygującej w okresie jej wystawienia (w przychodach) lub w okresie jej otrzymania (w kosztach), stosowane w sytuacjach wynikających z przyczyn wtórnych, takich jak udzielenie rabatu, opustu, skonta, zwrot towaru czy zmiana ceny po porozumieniu stron.

Korekta wsteczna kosztów i przychodów

Korekta przyporządkowywana historycznie do okresu, w którym pierwotnie wykazano przychód lub koszt, dokonywana obowiązkowo w przypadku wystąpienia błędu rachunkowego, innej oczywistej omyłki lub korekty cen transferowych między podmiotami powiązanymi.

Korekta cen transferowych (art. 11e updp / art. 23q updf)

Korygowanie ex post cen transferowych w celu doprowadzenia ich do poziomu zgodnego z zasadą ceny rynkowej; nie stosuje się do niej zasad korekty bieżącej, lecz rozlicza się ją wstecznie w roku podatkowym, którego dotyczy transakcja kontrolowana.

Sankcja płatności gotówkowej powyżej limitu

Brak możliwości zaliczenia wydatku do KUP (bądź obowiązek pomniejszenia kosztów / zwiększenia przychodów) w części, w jakiej płatność z transakcji B2B o jednorazowej wartości brutto przekraczającej $15\,000\text{ zł}$ została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego (art. 15d updp / art. 22p updf).

Biała lista podatników VAT

Publiczny wykaz prowadzony w postaci elektronicznej przez Szefa KAS (art. 96b ustawy o VAT), obejmujący podmioty zarejestrowane, wykreślone i przywrócone do rejestru VAT oraz ich firmowe rachunki rozliczeniowe, wykorzystywany do weryfikacji kontrahentów.

Zawiadomienie ZAW-NR

Zawiadomienie składane do naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla podatnika dokonującego zapłaty w terminie $7\text{ dni}$ (wydłużonym do $14\text{ dni}$ w stanie zagrożenia epidemicznego i epidemii) od zlecenia przelewu na rachunek spoza białej listy, znoszące sankcję wyłączenia wydatku z kosztów podatkowych.

Obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności (split payment)

Płatność przelewem za fakturę dokumentującą transakcję B2B o wartości brutto przekraczającej $15\,000\text{ zł}$, obejmującą pozycje z załącznika nr 15 do ustawy o VAT i zawierającą adnotację 'mechanizm podzielonej płatności'; brak jej zastosowania pozbawia podatnika prawa do KUP w części kwoty przypadającej na te towary lub usługi.

JPK_PD

Zestaw ustrukturyzowanych plików logicznych służących do elektronicznego przekazywania ksiąg rachunkowych i ewidencji podatkowych urzędowi skarbowemu po zakończeniu roku (np. JPK_KR_PD, JPK_PKPIR, JPK_EWP, JPK_ST_KR) wraz z nowymi danymi dodatkowymi (NIP kontrahenta, identyfikator KSeF, znaczniki kont).

Znaczniki podatkowe (PD)

Zbiór 28 kodów (od PD1 do PD8 oraz odpowiadających im kodów pozabilansowych PD1_PB do PD8_PB) przypisywanych w pliku JPK_KR_PD do kont księgowych w celu identyfikacji trwałych i przejściowych różnic pomiędzy wynikiem finansowym bilansowym a podatkowym.

Zbycie rzeczy po leasingu wycofanej do majątku prywatnego (art. 10 ust. 2 pkt 4 updf)

Zasada obowiązująca od $1\text{ stycznia } 2022\text{ r.}$ dla składników nabytych od tego dnia, zgodnie z którą sprzedaż rzeczy ruchomej (np. samochodu) używanej w firmie na podstawie leasingu operacyjnego stanowi przychód z działalności gospodarczej, chyba że od pierwszego dnia miesiąca po wycofaniu jej do majątku prywatnego do dnia sprzedaży upłynęło co najmniej $6\text{ lat}$.