1/75
Woordenlijst-flitskaarten voor biologie thema 9 en 7: ontkieming, groei, hout- en bastvaten, voortplanting, bestuiving, onderzoeksmethoden, symbiose en plantenstofwisseling.
Zaadhuid
Het stevige vlies aan de buitenkant van een zaad dat bescherming biedt.
Zaadlob
Deel van een zaad dat reservevoedsel bevat (zoals zetmeel, eiwitten en vetten) voor het kiemplantje.
Kiem
Het begin van een nieuw plantje dat zich tussen de zaadlobben bevindt en waaruit een kiemplantje kan ontstaan.
Ontkieming
Het proces waarbij een zaad water opneemt, de zaadlobben zwellen, de zaadhuid openscheurt en het worteltje en stengeltje uitgroeien onder invloed van temperatuur, water en zuurstof.
Plasmagroei
De toename in celgrootte doordat er in plantencellen nieuw cytoplasma wordt gevormd na een celdeling.
Celstrekking
De toename in lengte van plantencellen doordat veel water in de vacuolen wordt opgenomen en kleine vacuolen samenvloeien tot één grote vacuole.
Groeipunt
De uiteinden van wortels en toppen van stengels waar voortdurend celdelingen plaatsvinden voor lengtegroei.
Celspecialisatie
Het proces tijdens de celstrekking waarbij een dochtercel een specifieke bouw en functie ontwikkelt.
Wortelmutsje
Een beschermend kapje om de worteltop waarvan de buitenste lagen bestaan uit slijmerige cellen, zodat de wortel makkelijker doordringt in de bodem.
Eenjarige plant
Een plant waarvan de ontkieming, groei, bloei en zaadvorming zich binnen één jaar afspelen; alleen de zaden overwinteren.
Tweejarige plant
Een plant die in het eerste jaar wortels, stengels en bladeren vormt en in het tweede jaar bloemen, vruchten en zaden vormt.
Wortelrozet
Een krans van bladeren die vlak boven de grond op hetzelfde punt aan de plant zitten en bij sommige tweejarige planten bovengronds overwintert.
Vaste planten
Overblijvende planten die meerdere jaren zaad kunnen vormen en vaak reservestoffen opslaan in bollen, knollen of wortelstokken om te overwinteren.
Ongeslachtelijke voortplanting
Voortplanting waarbij een deel van een individu uitgroeit tot een nieuw individu door mitose, waarbij de nakomelingen hetzelfde genotype hebben als de ouder.
Geslachtelijke voortplanting
Voortplanting waarbij nieuwe individuen ontstaan na versmelting van geslachtscellen gevormd door meiose, waardoor nakomelingen een ander genotype hebben dan de ouder.
Stekken
Een vorm van ongeslachtelijke voortplanting waarbij een afgesneden stuk stengel of blad uitgroeit tot een nieuwe plant (bijv. bij siernetel).
Knol
Een verdikte stengel of wortel met knoppen waaruit een nieuwe plant kan ontstaan (bijv. bij aardappels en schedefonteinkruid).
Bol
Een orgaan van verdikte bladeren (rokken) waarin knoppen ontstaan voor ongeslachtelijke voortplanting (bijv. bij de tulp).
Enten
Het plaatsen van een deel van een plant (de ent) op een deel van een andere plant (de onderstam) (bijv. bij druiven).
Uitloper
Een horizontaal boven de grond groeiende stengel waaraan op bepaalde plaatsen jonge planten ontstaan (bijv. bij de aardbeienplant).
Wortelstok
Een horizontaal onder de grond groeiende stengel waaraan op bepaalde plaatsen jonge planten ontstaan (bijv. bij het lelietje-van-dalen).
Bloemkelk
De meestal groene buitenste bladeren van een bloem die de bloem in de knop beschermen tegen uitdroging en kou.
Bloemkroon
De kroonbladeren van een bloem, vaak groot en opvallend gekleurd om insecten aan te lokken.
Meeldraad
Het mannelijke voortplantingsorgaan van een plant, bestaande uit een helmdraad en helmknop, waarin stuifmeelkorrels ontstaan door meiose.
Stuifmeelkorrel
De mannelijke geslachtscel van zaadplanten.
Stamper
Het vrouwelijke voortplantingsorgaan van een plant, bestaande uit stempel, stijl en vruchtbeginsel met zaadbeginsels.
Stempel
Het bovenste deel van de stamper waarop tijdens de bestuiving stuifmeelkorrels terechtkomen.
Stijl
Het middelste deel van de stamper waar de stuifmeelbuis na de bestuiving doorheen groeit.
Vruchtbeginsel
Het onderste deel van de stamper waarin zich één of meer zaadbeginsels bevinden; groeit na bevruchting uit tot een vrucht.
Zaadbeginsel
Onderdeel in het vruchtbeginsel waarin door meiose een eicel ontstaat; groeit na bevruchting uit tot een zaad.
Bestuiving
Het overbrengen van stuifmeel van een meeldraad op de stempel van een stamper van een bloem van dezelfde plantensoort.
Kruisbestuiving
Bestuiving waarbij stuifmeel van een meeldraad op de stempel van een bloem van een ándere plant van dezelfde soort terechtkomt.
Zelfbestuiving
Bestuiving waarbij stuifmeel van een meeldraad op de stempel van dezelfde plant terechtkomt.
Insectenbloem
Bloem die door insecten wordt bestoven, gekenmerkt door grote, geurende bloemen, opvallende kroonbladeren, nectar, ruw en kleverig stuifmeel en binnenliggende meeldraden en stempels.
Windbloem
Bloem die door de wind wordt bestoven, gekenmerkt door kleine, meestal groene bloemen zonder geur of nectar, lichte gladde stuifmeelkorrels in grote aantallen, en ver uitstekende veervormige stempels.
Bevruchting bij zaadplanten
Het versmelten van de stuifmeelkorrelkern met de eicelkern in het zaadbeginsel na doorgroei van een stuifmeelbuis.
Vrucht
Het uitgegroeide vruchtbeginsel van een plant waarin de zaden zitten.
Zaadverspreiding
Het verspreiden van zaden of vruchten via de wind (pluis/vleugels), via dieren (uitpoepen of vachthechting), door de mens of door openspringende vruchten van de plant zelf.
Indicator
Een stof waarmee je de aanwezigheid van een andere specifieke stof kunt aantonen.
Kalkwater
Een heldere indicatorvloeistof voor koolstofdioxide (CO2); wordt troebel als er koolstofdioxide bij komt.
Joodoplossing
Een indicator voor zetmeel (ook jodium genoemd) die zetmeel blauwzwart kleurt.
Gloeiende houtspaander
Een hulpmiddel waarmee de aanwezigheid van zuurstof (O2) kan worden aangetoond (gaat weer vlam vatten of oplichten).
Werkplan
Onderzoeksplan bestaande uit de drie hoofdvragen: 'Wat ga ik doen?', 'Wat heb ik nodig?' en 'Hoe neem ik waar?'.
Cambium
Een dun, ringvormig laagje delende cellen tussen de bast en het hout in een stam of tak, verantwoordelijk voor de diktegroei van bomen en struiken.
Houtcel
Cel die aan de binnenkant van het cambium ontstaat en samen met andere cellen het hout van de stam vormt.
Bastcel
Cel die aan de buitenkant van het cambium ontstaat en deel uitmaakt van de bastlaag van de boom.
Spinthout
De buitenste, jongste jaarringen van een boom waarvan de houtvaten actief water met mineralen omhoog vervoeren.
Kernhout
Oudere, samengedrukte houtvaten in het binnenste van de stam die geen water meer vervoeren maar stevigheid aan de stam geven.
Jaarring
Het laagje hout dat in één jaar tijd door het cambium wordt gevormd; de laatst gevormde jaarring ligt het meest aan de buitenkant.
Symbiose
Een langdurige samenlevingsvorm van individuen van twee verschillende soorten (bijv. korstmos).
Commensalisme
Een symbiotische relatie waarbij één soort voordeel heeft en de andere soort noch voordeel noch nadeel ondervindt (bijv. boomalg op een boomstam).
Mutualisme
Een symbiotische relatie waarbij beide soorten voordeel hebben van de samenleving (bijv. korstmos).
Parasitisme
Een symbiotische relatie waarbij één soort voordeel heeft en de gastheersoort nadeel ondervindt (bijv. warkruid).
Cellulose
Een taaie stof die stevigheid geeft aan de celwanden van plantaardige cellen.
Houtstof
Een stof die stevigheid geeft aan de verdikte celwanden van houtvaten en vezels.
Kruidachtige plant
Een plant die zijn stevigheid vooral verkrijgt door vocht in de vacuolen van levende cellen die druk uitoefenen tegen de celwand.
Houtachtige plant
Een plant die zijn stevigheid vooral ontleent aan houtstof in de celwanden van houtvaten en vezels.
Houtvaten
Vaten opgebouwd uit dode houtcellen zonder dwarswanden met verdikte wanden van cellulose en houtstof; vervoeren water en opgeloste mineralen van de wortels via de stengels naar de bladeren.
Bastvaten
Vaten opgebouwd uit levende bastcellen met openingen in de dwarswanden; vervoeren water en energierijke stoffen (vooral suikers) van de bladeren naar alle delen van de plant.
Vaatbundel
Een bundel bestaande uit houtvaten en bastvaten die zorgt voor transport van water en opgeloste stoffen door wortels, stengels en bladeren.
Wortelhaar
Een dunne uitstulping van een opperhuidcel van een wortel die dient om water en opgeloste mineralen uit de bodem op te nemen.
Worteldruk
De druk waarmee wortels van een plant water in de houtvaten omhoog 'persen'.
Zuiging van de bladeren
Het mechanisme waarbij door verdamping van water uit de bladeren continu water door de houtvaten omhoog wordt gezogen.
Opperhuid (van een blad)
De dunne, buitenste laag aaneengesloten cellen zonder bladgroenkorrels, bedekt met een waslaagje en voorzien van huidmondjes.
Huidmondje
Een regelbare opening in de opperhuid van een blad waarmee gassen (CO2, O2 en waterdamp) worden opgenomen en afgegeven.
Sluitcel
Een cel die deel uitmaakt van de opperhuid, wel bladgroenkorrels bevat, en door vormverandering een huidmondje kan laten openen en sluiten.
Nerf
Een vertakking van vaatbundels in een (bloem)blad die zorgt voor transport van stoffen en stevigheid van het blad.
Fotosynthese
Het proces waarbij koolstofdioxide en water met behulp van zonlichtenergie in bladgroenkorrels worden omgezet in glucose en zuurstof.
Assimilatie
Het samenstellen of opbouwen van organische, energierijke stoffen waaruit een organisme bestaat uit glucose en andere grondstoffen.
Energierijke stoffen
Stoffen waaruit organismen zijn opgebouwd en die veel chemische energie bevatten (zoals koolhydraten, vetten en eiwitten).
Energiearme stoffen
Stoffen die zowel in organismen als in de levenloze natuur voorkomen en weinig chemische energie bevatten (zoals water, koolstofdioxide, zuurstof en mineralen).
Bouwstof
Een stof die door de plant wordt gebruikt bij de vorming van nieuwe cellen en weefsels voor opbouw en herstel.
Brandstof
Een energierijke stof die bij biologische verbranding wordt afgebroken om energie vrij te maken voor levensprocessen.
Reservestof
Een energierijke stof (zoals zetmeel, suiker, eiwit of vet) die wordt opgeslagen in zaden, knollen of bollen.
Eiwit
Een organische stof die in de plant kan worden gevormd uit glucose en nitraat; komt voor in het cytoplasma van alle cellen en in zaden.
Zetmeel
Een koolhydraat dat in planten dient als belangrijke reservestof; overdag tijdelijk opgeslagen in het blad en 's nachts vervoerd als suiker.