Tkanka łączna - Fibroblasty, Makrofagi i Mastocyty

Zestaw fiszek obejmujący najważniejsze pojęcia z wykładu dotyczące budowy, funkcji i klasyfikacji fibroblastów, fibrocytów, makrofagów oraz komórek tucznych (mastocytów) i mediatorów anafilaksji.

Jakie cechy morfologiczne i czynnościowe charakteryzują aktywne fibroblasty?

Charakteryzują je wrzecionowaty kształt, wydłużone jądro komórkowe, dobrze rozwinięty aparat Golgiego, rozbudowana siateczka śródplazmatyczna ziarnista oraz liczne mitochondria. Ich główną funkcją jest aktywna synteza i wydzielanie składników substancji międzykomórkowej (ECM).

Jakie elementy cytoskeletonu odpowiadają za ruch oraz wrzecionowaty kształt fibroblastów?

Filamenty aktynowe znajdujące się pod błoną komórkową umożliwiają przemieszczanie się komórki, natomiast włókienka pośrednie wimentynowe oraz mikrotubule odpowiadają za utrzymanie jej wydłużonego, wrzecionowatego kształtu.

Czym różnią się spoczynkowe fibrocyty od aktywnych fibroblastów?

Fibrocyty mają mniejszą ilość kwasochłonnej, słabo barwliwej cytoplazmy, mniejsze jądro komórkowe i jąderko (co oznacza obniżoną transkrypcję DNA i syntezę białek) oraz dużą liczbę wolnych rybosomów przy niewielkiej ilości siateczki szorstkiej.

Skąd pochodzą monocyty i w jakie komórki różnicują się po przejściu do tkanek?

Monocyty pochodzą z komórki macierzystej szpiku kostnego. Krążą we krwi, a po przejściu z naczyń krwionośnych do tkanek różnicują się w makrofagi.

Jakie są nazwy osiadłych makrofagów w poszczególnych tkankach i narządach?

W tkance łącznej właściwej to histiocyty, w kościach – osteoklasty, w chrząstce – chondroklasty, w wątrobie – komórki Browicza-Kupffera, a w mózgu (układzie nerwowym) – mikroglej.

Jakie są trzy główne zadania makrofagów w tkance łącznej?

(1) Usuwanie starzejących się składników ECM i bakterii (fagocytoza); (2) prezentacja antygenów limfocytom w procesach zapalnych; (3) wytwarzanie cytokin (interleukina-1, czynnik martwicy nowotworów).

Jak przebiega proces prezentacji antygenu limfocytowi T przez makrofag?

Makrofag pochłania antygen do fagosomu, który łączy się z lizosomem. Antygen jest rozbijany na małe fragmenty peptydowe i łączony z cząsteczkami zgodności tkankowej (MHC). Następnie fagosom łączy się z błoną komórkową i prezentuje antygen limfocytowi T.

Czym różni się fagocytoza nieswoista od immunofagocytozy?

Fagocytoza nieswoista zachodzi bez udziału przeciwciał (np. pochłanianie pyłu lub drożdży). Immunofagocytoza polega na opłaszczeniu bakterii przeciwciałami (opsonizacji), które makrofag rozpoznaje receptorem błonowym dla fragmentu Fc.

Jakie substancje wydzielają makrofagi i jak wywierają efekt bakteriobójczy oraz przeciwwirusowy?

Wydzielają m.in. TNF (działający cytotoksycznie na komórki nowotworowe), enzymy (hydrolazę lizosomalną, kolagenazę, elastazę), interleukiny ($\text{Il-1}$, $\text{Il-6}$), lizozym (trawi ściany komórkowe bakterii, działając bakteriobójczo) oraz interferon (wykazujący właściwości przeciwwirusowe).

Jaki rozmiar osiągają komórki tuczne (mastocyty) i co zawierają ich ziarnistości zasadochłonne?

Mastocyty to duże komórki o rozmiarze $20-30\text{ }\frac{1}{1000}\text{ mm}$ (lub $20-30\text{ }\frac{\text{m}}{10^6}$). Ich ziarnistości zawierają: histaminę, heparynę, czynniki chemotaktyczne dla granulocytów obojętno- i zasadochłonnych, chymazę (lub tryptazę) oraz arylsulfatazę A.

Jakie dwa procesy zachodzą w mastocycie po przyłączeniu antygenu do przeciwciał IgE na jego powierzchni?

(1) Uwalnianie kwasu arachidonowego z błony komórkowej i produkcja prostaglandyn oraz leukotrienów; (2) degranulacja, czyli uwolnienie zawartości ziarnistości do przestrzeni zewnątrzkomórkowej.

Jakie funkcje w organizmie pełnią wydzielane z mastocytów histamina oraz heparyna?

Histamina zwiększa przepuszczalność ścian naczyń włosowatych, wywołuje skurcz mięśni gładkich dużych naczyń i trzewi oraz pobudza wydzielanie soku żołądkowego. Heparyna hamuje krzepnięcie krwi (poprzez wiązanie z antytrombiną) oraz hamuje agregację płytek krwi.

Czym różnią się mastocyty tkanki łącznej od mastocytów błon śluzowych?

Mastocyty tkanki łącznej zawierają chymazę. Mastocyty błon śluzowych są mniejsze, zawierają mniej histaminy, wykazują obecność tryptazy zamiast chymazy, a w ich ziarnistościach miejsce heparyny zajmuje proteoglikan z chondroitynosiarczanami.

Jaka jest kolejność i czas uwalniania poszczególnych mediatorów anafilaksji z komórki tucznej przedstawionej na schemacie?

1) $1-5\text{ min}$ (z ziarnistości): histamina, heparyna, chymaza/tryptaza; 2) $5-30\text{ min}$ (z lipidów błonowych): leukotrieny, prostaglandyny; 3) minuty-godziny (cytokiny): TNF$\text{α}$, interleukina 4, 5, 6.

Jakie są kliniczne przykłady reakcji anafilaktycznych wywoływanych przez mediatory wydzielane z komórek tucznych?

Przykłady reakcji alergicznych (anafilaktycznych) to katar sienny, pokrzywka, obrzęk Quinckego oraz astma oskrzelowa atopowa.