Wypowiedzi dyrektywalne, normy prawne i reguły sensu czynności prawnych

Zestaw fiszek pojęciowych obejmujący zagadnienia wypowiedzi dyrektywalnych, struktury i rodzajów norm prawnych, podstaw ich obowiązywania oraz koncepcji czynności konwencjonalnych i reguł sensu.

Wypowiedź

Akt mowy dokonywany przez kogoś w określonym języku.

Wypowiedzi opisowe

Wypowiedzi, które przekazują informacje o zdarzeniach, zjawiskach i stanach rzeczy; mogą być prawdziwe albo fałszywe.

Wypowiedzi pozaopisowe

Wypowiedzi, których funkcją nie jest samo informowanie, lecz m.in. wpływanie na zachowanie innych osób.

Wypowiedź dyrektywalna

Wypowiedź, której zadaniem jest skłonienie adresata do określonego zachowania.

Dyrektywy celowościowe

Wypowiedzi dyrektywalne wskazujące działania potrzebne do osiągnięcia określonego celu.

Norma postępowania

Wypowiedź dyrektywalna, która określonemu adresatowi, w określonych okolicznościach, wyznacza obowiązek określonego zachowania.

Adresat normy

Osoba lub grupa osób, do których norma postępowania jest skierowana.

Okoliczności normy

Warunki, w których norma postępowania znajduje zastosowanie.

Zachowanie (w normie postępowania)

To, co adresat ma zrobić albo czego ma nie robić na podstawie wyznaczonego obowiązku.

Tetyczna podstawa obowiązywania normy

Uzasadnienie obowiązywania normy faktem, że ustanowił ją lub uznał odpowiedni podmiot, np. prawodawca.

Aksjologiczna podstawa obowiązywania normy

Uzasadnienie obowiązywania normy wartościami przemawiającymi za danym zachowaniem.

Skuteczność normy

Faktyczna realizacja normy przez jej adresatów jako podstawa jej obowiązywania.

Czynność konwencjonalna

Czynność, której znaczenie i skutki zależą od reguł społecznych lub prawnych (np. zawarcie umowy, oddanie głosu w wyborach).

Reguły sensu

Reguły określające warunki, które trzeba spełnić, aby czynność konwencjonalna została uznana za dokonaną.

Norma kompetencyjna

Norma przyznająca określonemu podmiotowi upoważnienie do dokonania czynności konwencjonalnej, która może wywołać skutki prawne.

Norma prawna

Norma postępowania ustanowiona albo uznana przez upoważniony organ publiczny, odtwarzana na podstawie przepisów.

Generalność normy

Cecha normy prawnej oznaczająca, że odnosi się ona do określonej kategorii adresatów, a nie wyłącznie do jednej imiennie wskazanej osoby.

Abstrakcyjność normy

Cecha normy prawnej oznaczająca, że dotyczy ona rodzaju zachowania, które może się powtarzać.

Hipoteza

Element tradycyjnej koncepcji normy prawnej, który określa adresata i okoliczności zastosowania normy.

Dyspozycja

Element tradycyjnej koncepcji normy prawnej, który wskazuje wymagane zachowanie.

Sankcja

Element tradycyjnej koncepcji normy prawnej, który określa negatywne konsekwencje naruszenia normy.

Normy merytoryczne

Normy prawne, które wyznaczają określone zachowanie i nie są normami kompetencyjnymi.

Zasady prawa

Normy, które pomagają w tworzeniu, interpretacji i stosowaniu prawa oraz wskazują wartości istotne dla systemu prawnego.

Normy programowe

Normy wyznaczające władzom publicznym powinność dążenia do określonych celów społecznych lub gospodarczych.

Przepis prawny

Jednostka tekstu prawnego, np. artykuł, ustęp lub punkt ustawy, z której odtwarzana jest norma prawna.

Czynności prawne

Czynności konwencjonalne, które wywołują skutki prawne albo są prawnie doniosłe.

Wypowiedź performatywna

Wypowiedź, której użycie w odpowiednich warunkach samo stanowi dokonanie określonej czynności.