HC1: Introductie

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/15

encourage image

There's no tags or description

Looks like no tags are added yet.

16 Terms

1
New cards

Weak vs strong sustainability

  • weak
    = assumes that exhanges between PPP are possible

Het gaat uit van het idee dat natuurlijk kapitaal (zoals grondstoffen, bossen en ecosystemen) en geproduceerd/menselijk kapitaal (zoals technologie, infrastructuur, kennis en geld) bijna volledig door elkaar vervangbaar (substitueerbaar) zijn.

  • Voorbeeld: Het uitputten van een niet-hernieuwbare grondstof (zoals aardolie) is volgens weak sustainability acceptabel, mits de opbrengsten daarvan worden geïnvesteerd in menselijk kapitaal (zoals onderwijs, technologie of duurzame infrastructuur) dat dezelfde of grotere welvaart oplevert voor de toekomst.


  • strong
    = acknowledge that economy operates within the boundaries of the environmental resources

Dit staat tegenover strong sustainability (sterk duurzaamheidsbegrip), dat stelt dat natuurlijk kapitaal unieke, kritieke ecologische functies vervult (zoals het klimaat- en ecosysteemherstel) die niet te vervangen zijn door geld of technologie.

2
New cards

Bruntland Commision: definition of sustainability

= “Meeting the needs of the present, without compromising the ability of future generations to meet their needs” (Our Common Future)

3
New cards

Telecoupling

= we live in a closed system, everything we do has impacts for other human populations

4
New cards

The great accelaration

= the human impact became the driving factor of climate change

Consequences:

  • future generations

  • other societies

  • other species


<p>= the human impact became the driving factor of climate change </p><p>Consequences: </p><ul><li><p>future generations</p></li><li><p>other societies</p></li><li><p>other species</p></li></ul><p></p>
5
New cards

Menselijk welzijn wordt onderverdeeld in 5 componenten → de Constituents of wellbeing

  • Security (Veiligheid en zekerheid):

    • Persoonlijke veiligheid

    • Zekerheid van veilige toegang tot hulpbronnen (zoals drinkwater, landbouwgrond en brandstof)

    • Bescherming tegen ecologische rampen en schokken (zoals overstromingen, stormen en extreme droogte)

  • Basic material for a good life (Basale materiële bestaansvoorwaarden):

    • Toereikende middelen van bestaan en inkomen (livelihoods)

    • Voldoende en volwaardige voeding

    • Degelijk onderdak en kleding

    • Toegang tot essentiële goederen en materialen

  • Health (Gezondheid):

    • Fysieke kracht, vitaliteit en je goed voelen (feeling well)

    • Toegang tot een gezonde leefomgeving (schone lucht, veilig drinkwater, gezonde bodem)

    • Lage blootstelling aan infectieziekten en milieugerelateerde risico's

  • Good social relations (Goede sociale verhoudingen):

    • Sociale cohesie en gemeenschapszin

    • Wederzijds respect en gelijkwaardigheid

    • De mogelijkheid om anderen in de gemeenschap te helpen en solidair te zijn

  • Freedom of choice and action (Vrijheid van keuze en handelen):

    • Dit is de overkoepelende component (sterk geïnspireerd door Amartya Sen’s Capabilities Approach). Het omvat de daadwerkelijke kans en handelingsvrijheid om te kiezen hoe je leeft en wat je waardevol vindt. Deze vrijheid wordt direct gevoed en begrensd door de mate waarin aan de overige vier pijlers (veiligheid, basisbehoeften, gezondheid en sociale relaties) is voldaan.


<ul><li><p><strong>Security (Veiligheid en zekerheid):</strong></p><ul><li><p>Persoonlijke veiligheid</p></li><li><p>Zekerheid van veilige toegang tot hulpbronnen (zoals drinkwater, landbouwgrond en brandstof)</p></li><li><p>Bescherming tegen ecologische rampen en schokken (zoals overstromingen, stormen en extreme droogte)</p></li></ul></li><li><p><strong>Basic material for a good life (Basale materiële bestaansvoorwaarden):</strong></p><ul><li><p>Toereikende middelen van bestaan en inkomen (<em>livelihoods</em>)</p></li><li><p>Voldoende en volwaardige voeding</p></li><li><p>Degelijk onderdak en kleding</p></li><li><p>Toegang tot essentiële goederen en materialen</p></li></ul></li><li><p><strong>Health (Gezondheid):</strong></p><ul><li><p>Fysieke kracht, vitaliteit en je goed voelen (<em>feeling well</em>)</p></li><li><p>Toegang tot een gezonde leefomgeving (schone lucht, veilig drinkwater, gezonde bodem)</p></li><li><p>Lage blootstelling aan infectieziekten en milieugerelateerde risico's</p></li></ul></li><li><p><strong>Good social relations (Goede sociale verhoudingen):</strong></p><ul><li><p>Sociale cohesie en gemeenschapszin</p></li><li><p>Wederzijds respect en gelijkwaardigheid</p></li><li><p>De mogelijkheid om anderen in de gemeenschap te helpen en solidair te zijn</p></li></ul></li><li><p><strong>Freedom of choice and action (Vrijheid van keuze en handelen):</strong></p><ul><li><p>Dit is de <strong>overkoepelende component</strong> (sterk geïnspireerd door Amartya Sen’s <em>Capabilities Approach</em>). Het omvat de daadwerkelijke kans en handelingsvrijheid om te kiezen hoe je leeft en wat je waardevol vindt. Deze vrijheid wordt direct gevoed en begrensd door de mate waarin aan de overige vier pijlers (veiligheid, basisbehoeften, gezondheid en sociale relaties) is voldaan.</p></li></ul></li></ul><p></p>
6
New cards

Earth’s “spheres”

  • biosphere (biotic)
    = Wat het is: Het geheel van alle levende organismen op aarde (planten, dieren, micro-organismen, schimmels en mensen).
    Functie: Reguleert koolstofopslag, zuurstofproductie, nutriëntenstromen en vormt ecosystemen die het leven op de planeet dragen.

  • cryosphere
    = Wat het is: Alle delen van het aardsysteem waar water in bevroren toestand voorkomt (gletsjers, ijskappen op Groenland en Antarctica, zee-ijs, sneeuwdekken en permafrost in de bodem).
    Functie: Vormt een gigantische buffer voor zeespiegelstijging en reguleert het klimaat doordat wit ijs en sneeuw veel zonlicht direct terugkaatsen naar de ruimte (hoog albedo-effect).

  • atmosphere (abiotic)
    = Wat het is: De gaslaag rondom de aarde (voornamelijk stikstof, zuurstof, argon, waterdamp en broeikasgassen zoals CO2 en methaan).
    Functie: Bepaalt het mondiale weer en klimaat, schermt de aarde af van schadelijke straling (zoals uv via de ozonlaag) en houdt warmte vast via het natuurlijke broeikaseffect.

  • hydrosphere
    Wat het is: Al het vloeibare water op, onder en boven het aardoppervlak (oceanen, zeeën, rivieren, meren, wolken en grondwater).
    Functie: Drijft de mondiale hydrologische cyclus aan, transporteert warmte en nutriënten via zeestromen en levert zoetwater voor mens en natuur.

  • geosphere
    = Wat het is: De vaste aarde, inclusief de aardkorst, gesteenten, mineralen, continentale platen en het suboppervlak tot in de mantel.
    Functie: Biedt het fysische fundament voor bodems waarin vegetatie groeit, herbergt essentiële mineralen/nutriënten (zoals fosfaat) en drijft via platentektoniek en vulkanisme de langzame geochemische koolstofcyclus aan.


7
New cards

Carbon cycle

  • = how carbon moves through different reservoirs

    Fast and slow cycle


Kernonderdelen van het schema

  1. Koolstofvoorraden (de blokken met GT):

    • Sedimentary Rocks ($1.000.000 GT): De grootste voorraad, opgeslagen in gesteenten diep onder de grond.

    • Deep Oceans ($38.000 GT): Grote voorraad opgeslagen in de diepzee.

    • Soil (1580 GT): Organische koolstof in de bodem.

    • Surface Oceans (970 GT): Koolstof opgelost in het oppervlakte-oceaanwater.

    • Atmosphere (750 GT): Koolstof in de lucht (voornamelijk als CO2).

    • Land Biota (610 GT): Levende biomassa op het land (zoals bomen en planten).

  2. Rode pijlen = Menselijke invloed (Human activities):

    • Fossil Fuel Burning: Verbranding van fossiele brandstoffen stuurt opgeslagen koolstof uit gesteenten/ondergrond direct naar de atmosfeer.

    • Burning & Farming: Ontbossing, platbranden van vegetatie en landbouwactiviteiten stoten extra CO2 uit naar de atmosfeer.

  3. Groene T's = Temperatuurgevoelige stromen (Temperature sensitive):

    • Bij stijgende temperaturen veranderen deze stromen direct.

    • Voorbeelden:

      • Photosynthesis: Bomen nemen minder CO2 op bij extreme hitte/droogte.

      • Respiration: Snellere microbiële afbraak van organisch materiaal in bodem en planten bij opwarming (stoot meer CO2 uit).

      • Ocean-atmosphere diffusion & Upwelling/Downwelling: Warm water kan minder opgelost CO2 vasthouden en verandert de opnamecapaciteit van de oceaan.

Belangrijkste inzicht

De zwarte pijlen laten de natuurlijke evenwichtskringloop zien (fotosynthese, ademhaling, uitspoeling, sedimentatie en vulkanisme). De rode pijlen laten zien hoe menselijk handelen (fossiele brandstoffen en landgebruik) dit evenwicht verstoort door extra koolstof aan de atmosfeer toe te voegen.

<ul><li><p>= how carbon moves through different reservoirs</p><p>Fast and slow cycle</p></li></ul><p></p><p>Kernonderdelen van het schema</p><ol><li><p><strong>Koolstofvoorraden (de blokken met GT):</strong></p><ul><li><p><span><strong>Sedimentary Rocks (</strong></span><span style="line-height: 1.15;"><strong>$1.000.000 GT</strong></span><span><strong>):</strong> De grootste voorraad, opgeslagen in gesteenten diep onder de grond.</span></p></li><li><p><span><strong>Deep Oceans (</strong></span><span style="line-height: 1.15;"><strong>$38.000 GT)</strong></span><span><strong>:</strong> Grote voorraad opgeslagen in de diepzee.</span></p></li><li><p><span><strong>Soil (</strong></span><span style="line-height: 1.15;"><strong>1580 GT</strong></span><span><strong>):</strong> Organische koolstof in de bodem.</span></p></li><li><p><span><strong>Surface Oceans (</strong></span><span style="line-height: 1.15;"><strong>970 GT</strong></span><span><strong>):</strong> Koolstof opgelost in het oppervlakte-oceaanwater.</span></p></li><li><p><span><strong>Atmosphere (</strong></span><span style="line-height: 1.15;"><strong>750 GT</strong></span><span><strong>):</strong> Koolstof in de lucht (voornamelijk als </span><span style="line-height: 1.15;">CO2</span><span>).</span></p></li><li><p><span><strong>Land Biota (</strong></span><span style="line-height: 1.15;"><strong>610 GT</strong></span><span><strong>):</strong> Levende biomassa op het land (zoals bomen en planten).</span></p></li></ul></li><li><p><strong>Rode pijlen = Menselijke invloed (<em>Human activities</em>):</strong></p><ul><li><p><span><strong>Fossil Fuel Burning:</strong> Verbranding van fossiele brandstoffen stuurt opgeslagen koolstof uit gesteenten/ondergrond direct naar de atmosfeer.</span></p></li><li><p><span><strong>Burning &amp; Farming:</strong> Ontbossing, platbranden van vegetatie en landbouwactiviteiten stoten extra </span><span style="line-height: 1.15;">CO2 uit naar de atmosfeer.</span></p></li></ul></li><li><p><strong>Groene T's = Temperatuurgevoelige stromen (<em>Temperature sensitive</em>):</strong></p><ul><li><p><span>Bij stijgende temperaturen veranderen deze stromen direct.</span></p></li><li><p><em>Voorbeelden:</em></p><ul><li><p><span><strong>Photosynthesis:</strong> Bomen nemen minder </span><span style="line-height: 1.15;">CO2 op bij extreme hitte/droogte.</span></p></li><li><p><span><strong>Respiration:</strong> Snellere microbiële afbraak van organisch materiaal in bodem en planten bij opwarming (stoot meer </span><span style="line-height: 1.15;">CO2 uit).</span></p></li><li><p><span><strong>Ocean-atmosphere diffusion &amp; Upwelling/Downwelling:</strong> Warm water kan minder opgelost </span><span style="line-height: 1.15;">CO2 vasthouden en verandert de opnamecapaciteit van de oceaan.</span></p></li></ul></li></ul></li></ol><p>Belangrijkste inzicht</p><p><span>De zwarte pijlen laten de natuurlijke evenwichtskringloop zien (fotosynthese, ademhaling, uitspoeling, sedimentatie en vulkanisme). De <strong>rode pijlen</strong> laten zien hoe menselijk handelen (fossiele brandstoffen en landgebruik) dit evenwicht verstoort door extra koolstof aan de atmosfeer toe te voegen.</span></p>
8
New cards

Water cycle

  • Lucht & Atmosfeer (Bovenaan):

    • Evaporation & Transpiration: Water verdampt uit oceanen en meren (evaporation), en planten zweten waterdamp uit (transpiration). samen vormt dit evapotranspiratie.

    • Sublimation: IJs en sneeuw veranderen direct in waterdamp zonder eerst te smelten.

    • Condensation & Water storage in atmosphere: Waterdamp koelt af in de lucht en condenseert tot wolken.

    • Precipitation: Water valt terug naar de aarde als neerslag (regen, sneeuw of hagel).

  • Landoppervlak (Midden):

    • Interception loss: Neerslag die wordt opgevangen door bladeren van bomen en verdampt voordat het de grond raakt.

    • Surface runoff & Snowmelt runoff: Neerslag en smeltwater dat over het landoppervlak afstroomt richting rivieren, meren en oceanen.

    • Freshwater storage & Water storage in ice and snow: Tijdelijke opslag van zoetwater in meren, rivieren, gletsjers en sneeuwbedekking.

  • Ondergrond & Grondwater (Onderaan):

    • Infiltration: Regenwater dat in de bovenste bodemlaag sijpelt.

    • Groundwater storage & discharge: Water dat dieper wegzakt naar het grondwater (groundwater storage) en langzaam via bronnen (springs) of ondergrondse stroming (discharge) weer afvloeit naar rivieren en oceanen.


<ul><li><p><strong>Lucht &amp; Atmosfeer (Bovenaan):</strong></p><ul><li><p><span><strong>Evaporation &amp; Transpiration:</strong> Water verdampt uit oceanen en meren (<em>evaporation</em>), en planten zweten waterdamp uit (<em>transpiration</em>). samen vormt dit evapotranspiratie.</span></p></li><li><p><span><strong>Sublimation:</strong> IJs en sneeuw veranderen direct in waterdamp zonder eerst te smelten.</span></p></li><li><p><span><strong>Condensation &amp; Water storage in atmosphere:</strong> Waterdamp koelt af in de lucht en condenseert tot wolken.</span></p></li><li><p><span><strong>Precipitation:</strong> Water valt terug naar de aarde als neerslag (regen, sneeuw of hagel).</span></p></li></ul></li><li><p><strong>Landoppervlak (Midden):</strong></p><ul><li><p><span><strong>Interception loss:</strong> Neerslag die wordt opgevangen door bladeren van bomen en verdampt voordat het de grond raakt.</span></p></li><li><p><span><strong>Surface runoff &amp; Snowmelt runoff:</strong> Neerslag en smeltwater dat over het landoppervlak afstroomt richting rivieren, meren en oceanen.</span></p></li><li><p><span><strong>Freshwater storage &amp; Water storage in ice and snow:</strong> Tijdelijke opslag van zoetwater in meren, rivieren, gletsjers en sneeuwbedekking.</span></p></li></ul></li><li><p><strong>Ondergrond &amp; Grondwater (Onderaan):</strong></p><ul><li><p><span><strong>Infiltration:</strong> Regenwater dat in de bovenste bodemlaag sijpelt.</span></p></li><li><p><span><strong>Groundwater storage &amp; discharge:</strong> Water dat dieper wegzakt naar het grondwater (<em>groundwater storage</em>) en langzaam via bronnen (<em>springs</em>) of ondergrondse stroming (<em>discharge</em>) weer afvloeit naar rivieren en oceanen.</span></p></li></ul></li></ul><p></p>
9
New cards

Nutrient cycles

→ nitrogen and phosphorus are important nutrients for plants


1. Korte uitleg van de twee kringlopen

Stikstofkringloop (Links)

  • Stikstoffixatie (N-fixation): Stikstofgas uit de lucht (N2) wordt door specifieke bodembacteriën en knolletjesbacteriën bij vlinderbloemigen omgezet in opneembare vormen zoals ammonium (NH4+).

  • Nitrificatie & Assimilatie: Nitrificerende bacteriën zetten ammonium via nitriet (NO2) om in nitraat (NO3-). Planten nemen dit op (assimilation) om eiwitten te maken, waarna dieren de planten eten.

  • Afbraak & Denitrificatie: Schimmels en bacteriën (decomposers) breken dode planten/dieren af terug naar ammonium. Denitrificerende bacteriën zetten nitraat ten slotte weer om in stikstofgas (N2), dat terugkeert naar de atmosfeer.

Fosforkringloop (Rechts)

  • Verwering (Weathering): Fosfaat zit opgeslagen in gesteenten en komt door erosie en verwering langzaam vrij in de bodem.

  • Opname & Afbraak: Planten nemen opgelost fosfaat op uit de bodem. Dieren eten de planten en via uitwerpselen of ontbinding komt fosfaat weer in de bodem terecht.

  • Afspoeling & Sedimentatie: Fosfaat spoelt via landbouw (farming) en rivieren (runoff/leaching) af naar oceanen. Daar bezinkt het (sedimentation), vormt het nieuw gesteente dat pas na miljoenen jaren door geologische opheffing (geological uplift) weer aan de oppervlakte komt.

2. Verband met het klimaat

Beide kringlopen zijn onlosmakelijk verbonden met klimaatverandering via drie belangrijke mechanismen:

  1. Uitstoot van krachtige broeikasgassen (Lachgas / N2O):

    • Tijdens de stikstofomzettingen in de bodem (met name bij nitrificatie en denitrificatie) komt bij overmatige stikstofaanwezigheid lachgas (N2O) vrij.

    • Lachgas is een broeikasgas dat ca. 300 keer zo sterk is als CO2. Het gebruik van kunstmest in de landbouw verstoort de stikstofkringloop en jaagt zo het broeikaseffect aan.

  2. Koolstofopname door planten en bomen (Carbon Sink Limit):

    • Stikstof en fosfaat zijn de belangrijkste beperkende voedingsstoffen (limiting nutrients) voor plantengroei.

    • Het vermogen van bossen en oceanen om extra CO2 op te nemen bij opwarming (het CO₂-bemestingseffect) wordt begrensd door de beschikbaarheid van stikstof en fosfaat in de bodem. Zonder voldoende stikstof/fosfaat kunnen planten geen extra CO2 vastleggen.

  3. Vermesting (Eutrofiëring), Algenbloei en Dode Zones:

    • Uitspoeling van stikstof en fosfaat uit de landbouw naar meren en oceanen leidt tot algenbloei.

    • Wanneer algen afsterven, verbruikt de afbraak alle zuurstof in het water (zuurstofloosheid). In deze anaërobe "dode zones" vergaat organisch materiaal zonder zuurstof, wat leidt tot extra uitstoot van het krachtige broeikasgas methaan (CH4).


<p>→ nitrogen and phosphorus are important nutrients for plants</p><p></p><p>1. Korte uitleg van de twee kringlopen  </p><p>Stikstofkringloop (Links)</p><ul><li><p><span><strong>Stikstoffixatie (</strong></span><span style="line-height: 1.15;"><strong>N</strong></span><span><strong>-fixation):</strong> Stikstofgas uit de lucht (</span><span style="line-height: 1.15;">N2</span><span>) wordt door specifieke bodembacteriën en knolletjesbacteriën bij vlinderbloemigen omgezet in opneembare vormen zoals ammonium (</span><span style="line-height: 1.15;">NH4+</span><span>).</span></p></li><li><p><span><strong>Nitrificatie &amp; Assimilatie:</strong> Nitrificerende bacteriën zetten ammonium via nitriet (</span><span style="line-height: 1.15;">NO2</span><span>) om in nitraat (</span><span style="line-height: 1.15;">NO3-</span><span>). Planten nemen dit op (<em>assimilation</em>) om eiwitten te maken, waarna dieren de planten eten.</span></p></li><li><p><span><strong>Afbraak &amp; Denitrificatie:</strong> Schimmels en bacteriën (<em>decomposers</em>) breken dode planten/dieren af terug naar ammonium. Denitrificerende bacteriën zetten nitraat ten slotte weer om in stikstofgas (</span><span style="line-height: 1.15;">N2</span><span>), dat terugkeert naar de atmosfeer.</span></p></li></ul><p>Fosforkringloop (Rechts)</p><ul><li><p><span><strong>Verwering (<em>Weathering</em>):</strong> Fosfaat zit opgeslagen in gesteenten en komt door erosie en verwering langzaam vrij in de bodem.</span></p></li><li><p><span><strong>Opname &amp; Afbraak:</strong> Planten nemen opgelost fosfaat op uit de bodem. Dieren eten de planten en via uitwerpselen of ontbinding komt fosfaat weer in de bodem terecht.</span></p></li><li><p><span><strong>Afspoeling &amp; Sedimentatie:</strong> Fosfaat spoelt via landbouw (<em>farming</em>) en rivieren (<em>runoff/leaching</em>) af naar oceanen. Daar bezinkt het (<em>sedimentation</em>), vormt het nieuw gesteente dat pas na miljoenen jaren door geologische opheffing (<em>geological uplift</em>) weer aan de oppervlakte komt.</span></p></li></ul><p>2. Verband met het klimaat</p><p>Beide kringlopen zijn onlosmakelijk verbonden met klimaatverandering via <strong>drie belangrijke mechanismen</strong>:</p><ol><li><p><strong>Uitstoot van krachtige broeikasgassen (Lachgas / </strong><span><strong>N2O</strong></span><strong>):</strong></p><ul><li><p><span>Tijdens de stikstofomzettingen in de bodem (met name bij nitrificatie en denitrificatie) komt bij overmatige stikstofaanwezigheid <strong>lachgas (</strong></span><span style="line-height: 1.15;"><strong>N2O</strong></span><span><strong>)</strong> vrij.</span></p></li><li><p>Lachgas is een broeikasgas dat ca. <strong>300 keer zo sterk</strong> is als <span>CO2</span>. Het gebruik van kunstmest in de landbouw verstoort de stikstofkringloop en jaagt zo het broeikaseffect aan.</p></li></ul></li><li><p><strong>Koolstofopname door planten en bomen (Carbon Sink Limit):</strong></p><ul><li><p>Stikstof en fosfaat zijn de belangrijkste <strong>beperkende voedingsstoffen</strong> (<em>limiting nutrients</em>) voor plantengroei.</p></li><li><p>Het vermogen van bossen en oceanen om extra <span>CO2</span> op te nemen bij opwarming (het <em>CO₂-bemestingseffect</em>) wordt begrensd door de beschikbaarheid van stikstof en fosfaat in de bodem. Zonder voldoende stikstof/fosfaat kunnen planten geen extra <span>CO2</span> vastleggen.</p></li></ul></li><li><p><strong>Vermesting (Eutrofiëring), Algenbloei en Dode Zones:</strong></p><ul><li><p><span>Uitspoeling van stikstof en fosfaat uit de landbouw naar meren en oceanen leidt tot <strong>algenbloei</strong>.</span></p></li><li><p><span>Wanneer algen afsterven, verbruikt de afbraak alle zuurstof in het water (zuurstofloosheid). In deze anaërobe "dode zones" vergaat organisch materiaal zonder zuurstof, wat leidt tot extra uitstoot van het krachtige broeikasgas <strong>methaan (</strong></span><span style="line-height: 1.15;"><strong>CH4</strong></span><span><strong>)</strong>.</span></p></li></ul></li></ol><p></p>
10
New cards

Planetary tipping points

= lot of these cycles are balanced and regulated by interaction and feedback cycles, problem is when we start to start to for example burn fossile fuel

→ then u reach a point where you go beyond the healthy functions of for example the carbon cycle

11
New cards

Safe and Just Earth System Boundaries (ESBs)

= doel is het definiëren van een veilige én rechtvaardige corridor waarin de stabiliteit van de aarde behouden blijft en significante schade aan mensen wordt voorkomen.

→ bouwt voort op Planetary Boundaries

12
New cards

ESBs:

  • Safe


= oorspronkelijke planetaire grenzen richtten zich louter op de biofysische stabiliteit van de aarde

13
New cards

ESBs:

  • Just


= rekening te houden met menselijke rechtvaardigheid en schade aan kwetsbare groepen

14
New cards

Just wordt gedefinieerd via het “No Significant Harm” (NSH)-principe:

→ via 3 ‘I’-criteria

  1. Interspecies justice & Earth system stability (): Bescherming van ecosystemen en andere soorten (verwerping van menselijk exceptionalisme).

  2. Intergenerational justice (): Verantwoordelijkheid tussen generaties; historisch aangerichte schade versus bescherming van toekomstige generaties ( en ).

  3. Intragenerational justice (): Rechtvaardigheid tussen landen, gemeenschappen en individuen in het heden, met oog voor ongelijkheid en kwetsbaarheid (intersectionality).


15
New cards

ESBs:

→ 5 hoofddomeinen, onderverdeeld in 8 mondiale/regionale indicatoren:

  • Klimaat (Climate):

    • Safe: opwarming (boven pre-industrieel) om ernstige klimaatkantelpunten (tipping elements) te vermijden.

    • Just (NSH): . Bij worden al honderden miljoenen mensen blootgesteld aan levensbedreigende hittestress (natteboltemperatuur), zeespiegelstijging en extreme droogte. De rechtvaardigheidsgrens is hier dus strenger dan de biofysische veiligheidsgrens.

  • Biosfeer (Biosphere):

    • Natuurlijk ecosysteemoppervlak: Wereldwijd moet van het landoppervlak bedekt blijven met intacte natuurlijke ecosystemen.

    • Functionele integriteit (subglobaal): In door mensen gedomineerde landschappen (landbouw, steden) moet minimaal van elke vierkante kilometer bestaan uit (semi-)natuurlijke habitat om lokale ecosysteemdiensten (bestuiving, waterregulatie, plaagbestrijding) in stand te houden.

  • Zoetwater (Freshwater):

    • Oppervlaktewater: Maximale verandering van in de maandelijkse rivierafvoer ten opzichte van de natuurlijke stroming.

    • Grondwater: Jaarlijkse onttrekking mag de gemiddelde jaarlijkse aanvulling (recharge) niet overschrijden.

  • Nutriënten (Nutrient cycles):

    • Stikstof (N): Maximaal een landbouwsurplus van om eutrofiëring en drinkwatervervuiling te voorkomen.

    • Fosfor (P): Maximaal een surplus van op landbouwgronden.

  • Aerosolen / Luchtverontreiniging (Aerosols):

    • Safe: Beperken van het verschil in aerosol optical depth (AOD) tussen het noordelijk en zuidelijk halfrond () om moessonverstoringen te voorkomen.

    • Just (NSH): Strenger, namelijk jaargemiddelde blootstelling om miljoenen vroegtijdige doden en chronische aandoeningen te voorkomen.


16
New cards

ESBs:

Huidige toestand & belangrijkste implicaties

Huidige toestand: Alarmerende overschrijding

  • 7 van de 8 mondiaal gekwantificeerde safe and just boundaries zijn momenteel al overschreden (alleen aerosolen op hemisferische schaal nog niet).

  • Ruim van het landoppervlak kampt met de overschrijding van ten minste twee lokale grenzen, wat een directe impact heeft op  van de wereldbevolking.

  • Deze overschrijdingen concentreren zich disproportioneel in dichtbevolkte en kwetsbare regio's, wat ernstige intra-generationele onrechtvaardigheid blootlegt.


Belangrijkste implicaties

  1. Parijs-doel () is niet 'veilig' voor iedereen: Hoewel het biofysische systeem stabiliseert, veroorzaakt het al onaanvaardbare humanitaire schade bij kwetsbare gemeenschappen. Compensatie, verlies & schade (loss and damage) en adaptatie zijn daarom onontkoombaar.

  2. Noodzaak van een veilige én rechtvaardige corridor: Een plafond van maximale milieudruk moet gecombineerd worden met een sociale basis (access foundation) die iedereen garandeert van basisbehoeften zoals water, voedsel en energie.

  3. Niet-lineaire transformatie: Om binnen deze grenzen terug te keren is louter efficiëntieverbetering ontoereikend; het vereist een herverdeling van grondstoffen, systeemveranderingen in energie- en voedselsystemen en een diepgaande hervorming van economisch bestuur.