H5 psychologie jusit

Emotie

Een korte, intense reactie op een gebeurtenis of prikkel (bv. angst, blijheid).

Stemming

Een langdurigere, minder intense gevoelsstaat zonder duidelijke oorzaak.

Temperament

Aangeboren manier waarop iemand meestal reageert en zich gedraagt. Een stabiele persoonlijkheidskenmerk.

James-Lange theorie

Je voelt een emotie omdat je eerst lichamelijke veranderingen ervaart.

Volgorde: prikkel → lichamelijke reactie → emotie

Voorbeeld:
Je hart klopt sneller → daarom ervaar je angst.

Cannon-Bard theorie

Een prikkel veroorzaakt tegelijkertijd een lichamelijke reactie én een emotie.

Voorbeeld:
Je ziet gevaar → je voelt angst én je hart klopt sneller op hetzelfde moment.

Schachter-Singer theorie

Een emotie ontstaat door een combinatie van lichamelijke opwinding én de interpretatie van de situatie.

Voorbeeld:
Je hart klopt sneller + je ziet een gevaarlijke hond → je interpreteert dit als angst.

Facial feedback theorie

Je gezichtsuitdrukking kan invloed hebben op welke emotie je voelt.

Voorbeeld:
Lachen kan ervoor zorgen dat je je blijer voelt.

Emotiesocialisatie

Het leren welke emoties en emotionele reacties aanvaard zijn in bepaalde situaties of contexten

Stress

Fysieke en psychische veranderingen die optreden als reactie op een uitdagende of bedreigende situatie.

Het stressresponssysteem

het alarmsysteem van je lichaam dat in werking treedt wanneer je gevaar of stress ervaart. Het activeert de vecht-, vlucht- of bevriesreactie als overlevingsmechanisme.

Amygdala als rookdetector

De amygdala houdt voortdurend mogelijke gevaren in de gaten. Bij gevaar neemt ze snel de controle over en activeert ze de vecht-, vlucht- of bevriesreactie om te helpen overleven.

Hippocampus als geheugencentrum

De hippocampus is betrokken bij geheugen en slaat informatie over angst en ervaringen op. In het stressresponssysteem werkt hij als de “externe harde schijf” van de amygdala.

Hypothalamus als commandocentrum

De hypothalamus stuurt het stressresponssysteem aan. Wanneer de amygdala gevaar detecteert, activeert de hypothalamus via de hypofyse de rest van het lichaam om te reageren op stress.

Prefrontale cotrex als controlecentrum

De prefrontale cortex is het deel van de hersenen dat helpt plannen, beslissen en impulsen beheersen.

In het stressresponssysteem:
Ze controleert stressreacties en kan deze bijsturen of afremmen wanneer dat nodig is.

Snelle route – adrenaline

Adrenaline is een stof die snel wordt aangemaakt door de bijnieren bij gevaar en zorgt voor de “noodtoestand” in het lichaam.

Het activeert de vecht- of vluchtreactie door het lichaam klaar te maken voor actie: snellere hartslag en ademhaling, meer energie (glucose), grotere pupillen en verhoogde alertheid.

De effecten verdwijnen snel zodra adrenaline afneemt.

Langzame route – cortisol

Cortisol is een hormoon dat ervoor zorgt dat het lichaam de stressreactie langer kan volhouden.

Bij aanhoudende stress maakt de bijnierschors cortisol aan om energie en alertheid op peil te houden. Het speelt ook een rol in het dag-nachtritme en de stofwisseling.

Window of tolerance

Een model dat beschrijft binnen welke “zone” je goed functioneert onder stress. Het helpt om stressreacties bij jezelf en anderen te begrijpen en erover te praten.

Hyperarousal

Een toestand van overmatige stressactivatie waarbij iemand “te hoog” in zijn stresssysteem zit en snel reageert met intense emoties zoals woede of angst (vechtreactie, bv. impulsief slaan of weglopen).

Hypoarousal

Een toestand van te lage stressactivatie waarbij iemand “te laag” in zijn stresssysteem zit en zich machteloos, verdoofd of afgesloten voelt (bevries- of uitschakelreactie).

Stresssensitisatie

Het proces waarbij het stresssysteem door frequente of langdurige stress steeds gevoeliger wordt, waardoor je op termijn minder goed tegen stress kunt en sneller stressreacties vertoont.

Early life stress

Stress die optreedt tijdens gevoelige ontwikkelingsperiodes (vooral zwangerschap tot 2 jaar en adolescentie) en die de ontwikkeling van de hersenen en het stresssysteem beïnvloedt. Hierdoor kan iemand later gevoeliger reageren op stress (stresssensitisatie).