1/36
Kernbegrippe, wette, historiese gebeure en sleutelfigure uit die Graad 9 Geskiedenis-leerplan oor die opkoms van apartheid, die weerstandstryd en die oorgang na demokrasie in Suid-Afrika.
Universele Verklaring van Menseregte (UVMR)
'n Dokument wat op 10 Desember 1948 deur die Verenigde Nasies aanvaar is en bepaal dat alle mense fundamentele menswaardigheid en gelyke regte het, ongeag ras, geslag, taal of godsdiens.
Rassisme
Wanneer mense op grond van hul ras as minderwaardig of meerderwaardig beskou word, of onregverdig behandel word.
Apartheid
'n Omvattende stelsel van wetlike rasseskeiding en ongelyke behandeling wat deur die Nasionale Party ná 1948 ingestel is om wit minderheidsoorheersing te handhaaf.
Wet op Bevolkingsregistrasie (1950)
'n Apartheidswet wat vereis het dat elke inwoner van Suid-Afrika amptelik volgens 'n spesifieke rassekategorie geklassifiseer word.
Groepsgebiedewet (1950)
'n Wet wat afsonderlike residensiële en sakegebiede vir verskillende rassegroepe bepaal het, wat gelei het tot grootskaalse gedwonge verskuiwings.
Wet op die Verbod op Gemengde Huwelike (1949)
'n Wet wat huwelike tussen wit mense en mense van ander rassegroepe onwettig verklaar het.
Ontugwet
'n Wet wat enige seksuele verhoudings tussen wit mense en mense van ander rasse verbied het.
Wet op Bantoe-onderwys (1953)
'n Wet wat swart onderwys onder regeringsbeheer geplaas het en 'n afsonderlike, ongelyke en minderwaardig befondste onderwysstelsel opgelê het.
Paswette
Wette wat swart Suid-Afrikaners verplig het om identifikasiedokumente (pasboeke) te dra om hul beweging, verblyf en toegang tot werkgebiede te beheer.
Wet op Afsonderlike Geriewe (1953)
'n Wet wat rasseskeiding by openbare geriewe soos vervoer, parke, strande en geboue gewettig het.
Wet op die Onderdrukking van Kommunisme (1950)
Wetgewing wat gebruik is om die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) te verbied en politieke teenstanders van apartheid te vervolg.

Gedwonge verskuiwings in Sophiatown
Die proses vanaf 1955 waartydens inwoners van die multikulturele voorstad Sophiatown met geweld na Meadowlands in Soweto verskuif is, huise gesloop is en die gebied as 'n wit woonbuurt genaamd Triomf herbou is.

"We Won't Move"-slagspreuk
'n Bekende slagspreuk van weerstand wat deur inwoners van Sophiatown op geboue geverf is om hul verset teen gedwonge verskuiwings te toon.
ANC se Aksieprogram van 1949
'n Strategie wat deur die ANC aanvaar is om aktiewe massaverset soos boikotte, stakings, burgerlike ongehoorsaamheid en niesamewerking teen apartheid te loods.
Burgerlike ongehoorsaamheid
Die doelbewuste en vreedsame oortreding van wette wat as onregverdig beskou word, as 'n vorm van protes.
Satyagraha
Mahatma Gandhi se metode en filosofie van vreedsame, geweldlose weerstand teen onreg en diskriminasie.
Versetveldtog van 1952 (Defiance Campaign)
'n Vreedsame veldtog georganiseer deur die ANC en SAIC waarin meer as 8 000 betogers doelbewus apartheidswette oortree het en vrywillig arrestasie aanvaar het.

Hoofman Albert Luthuli
President-generaal van die ANC en voorstander van geweldlose verset wat in 1960 die Nobelprys vir Vrede ontvang het (in 1961 in Oslo in ontvangs geneem).
Vryheidsmanifes van 1955 (Freedom Charter)
'n Belangrike dokument wat op 26 Junie 1955 by Kliptown aanvaar is en verklaar het dat Suid-Afrika aan almal behoort wat daarin woon en dat die mense sal regeer.
Hoogverraadverhoor (1956–1961)
'n Langdurige verhoor waarin 156 anti-apartheidsleiers van hoogverraad aangekla is ná die aanvaarding van die Vryheidsmanifes, waarna almal in Maart 1961 vrygespreek is.

Vroue-opmars van 1956
'n Vreedsame protes op 9 Augustus 1956 waarin ongeveer 20 000 vroue na die Uniegeboue in Pretoria opgeruk het om petisies teen paswette vir vroue in te dien.

Helen Joseph
Anti-apartheidsaktivis en stigterslid van die Congress of Democrats wat 'n leidende rol in die 1956-Vroue-opmars gespeel het en later onder huisarres geplaas is.
Lilian Ngoyi
'n Leier in die ANC-vroueliga en die Suid-Afrikaanse Vrouefederasie wat aan die voorpunt van die 1956-Vroue-opmars na die Uniegeboue gestaan het.
Pan Africanist Congress (PAC)
'n Afrika-nasionalistiese beweging wat in 1959 onder leiding van Robert Sobukwe gestig is deur lede wat van die ANC weggebreek het.

Sharpeville-slagting (21 Maart 1960)
'n Gebeurtenis waar die polisie op 'n vreedsame skare PAC-betogers buite die Sharpeville-polisiekantoor geskiet het; 69 mense is dood en ongeveer 180 is gewond.

Philip Kgosana
'n Jong PAC-leier wat op 21 Maart 1960 'n reuse-optog van duisende betogers in Langa naby Kaapstad teen paswette gelei het.

Langa-opmars (1960)
'n Grootskaalse optog van betogers in Langa naby Kaapstad wat op dieselfde dag as die Sharpeville-slagting plaasgevind het om teen paswette te protesteer.
Steve Biko
Anti-apartheidsaktivis en leier van die Swartbewussynsbeweging wat geglo het dat swart mense hul eie waardigheid en krag moet erken; hy het in September 1977 in polisie-aanhouding gesterf.

Soweto-opstand (16 Junie 1976)
'n Landwye studenteprotes wat in Soweto begin het teen die afdwinging van Afrikaans as onderrigtaal en teen die ongelyke Bantoe-onderwysstelsel.
Hector Pieterson
'n Jong skoolleerder wat op 16 Junie 1976 deur die polisie doodgeskiet is en wêreldwyd 'n simbool van die Soweto-opstand geword het.
Totale Strategie
Die Nasionale Party-regering onder P.W. Botha se beleid in die 1980's wat militêre versterking, noodtoestande en beperkte politieke hervormings gebruik het om staatsmag te behou.
Driekamerparlement (1983)
'n Parlementêre stelsel ingevolge die 1983-grondwet met afsonderlike kamers vir wit, bruin en Indiër-Suid-Afrikaners, wat swart Suid-Afrikaners heeltemal uitgesluit het.
United Democratic Front (UDF)
'n Breë interne anti-apartheidskoalisie wat in 1983 gestig is om honderde organisasies te verenig in protes teen die Driekamerparlement en apartheid.
Eksterne druk in die 1980's
Internasionale maatreëls teen die apartheidsregering, insluitend VN-resolusies, ekonomiese sanksies, die onttrekking van beleggings en sport- en kultuurboikotte.

Vrylating van Nelson Mandela (11 Februarie 1990)
Die vrylating van Nelson Mandela ná 27 jaar in die gevangenis, nadat F.W. de Klerk op 2 Februarie 1990 die verbod op bevrydingsbewegings soos die ANC, PAC en SAKP opgehef het.
Kodesa (CODESA)
Die Konvensie vir 'n Demokratiese Suid-Afrika; veelparty-onderhandelinge wat in 1991 begin het om 'n vreedsame oorgang na 'n nuwe grondwetlike demokrasie te bewerkstellig.
Demokratiese verkiesing van 27 April 1994
Suid-Afrika se heel eerste nie-rassige, demokratiese algemene verkiesing waarin burgers van alle rasse kon stem en Nelson Mandela tot president verkies is.