Kontrola, Ocena, Etyka i Socjalizacja w Procesie Dydaktyczno-Wychowawczym

Zestaw fiszek pojęciowych obejmujący kluczowe terminy z wykładu na temat kontroli i oceny wyników nauczania, niepowodzeń dydaktycznych, etyki i moralności oraz etapów rozwoju i socjalizacji.

Jakość kształcenia

Poziom wiedzy nauczycieli i sposób jej przekazania oraz poziom opanowania tej wiedzy przez ucznia.

Kontrola i ocena wyników nauczania w znaczeniu wąskim

Sytuacja, w której nauczyciel lub szkoła sprawdza tylko i wyłącznie poziom wiedzy ucznia.

Kontrola i ocena wyników nauczania w znaczeniu szerokim

Sprawdzanie poziomu wiedzy ucznia oraz ocena tego, jak zdobyta wiedza wpłynęła na jego osobowość, przekonania, poglądy, postawy i zachowania.

Ocena systematyczna

Kontrola stosowana w klasach 1-3, ucząca dyscypliny i systematyczności, nakierowana na docenianie pracy ucznia odbierającego rzeczywistość obrazowo-emocjonalnie.

Ocena sporadyczna

Kontrola stosowana w klasach 6-8, dotycząca trzech lub więcej jednostek lekcyjnych.

Ocena aktualistyczna

Ocena biorąca pod uwagę poziom wiedzy ucznia na obecny moment w stosunku do wiedzy, którą powinien posiadać z programu nauczania.

Ocena aktualistyczna bierna (statyczna)

Ocena uwzględniająca jedynie stan wiedzy ucznia w danym momencie, bez brania pod uwagę sposobu dochodzenia do niej.

Ocena aktualistyczna czynna (dynamiczna)

Ocena uwzględniająca zarówno poziom wiedzy ucznia w danym momencie, jak i starania oraz czynności poczynione w celu jej zdobycia.

Ocena prognostyczna

Ocena możliwości i potencjału ucznia (np. tzw. leniwego inteligenta) mająca na celu zmotywowanie go do dalszej nauki.

Pytania proste

Pytania ustne wymagające odtworzenia pamięciowej wiedzy, reprodukcji faktów, dat oraz wydarzeń.

Pytania problemowe

Pytania ustne wymagające refleksji intelektualnej, złożonych reakcji myślowych oraz połączenia wiedzy z kilku dziedzin.

Egzamin wstępny diagnostyczny

Egzamin mający na celu poznanie potencjału, wiedzy, umiejętności i kompetencji kandydata, by wybrać najlepiej rokujących uczniów.

Egzamin wstępny prognostyczny

Egzamin oparty na przekonaniu, że uczeń poradzi sobie z materiałem i ukończy szkołę; pełni funkcję selektywną.

Egzamin końcowy

Egzamin ukazujący stopień opanowania wiedzy z programu nauczania oraz przygotowanie do dalszej nauki lub pracy zawodowej.

Ocenianie zbyt surowe

Błąd w ocenianiu wynikający z założenia nauczyciela, że tylko on umie na ocenę bardzo dobrą, co demobilizuje ucznia.

Ocenianie niejawne

Błąd w ocenianiu polegający na stawianiu ocen uczniom bez ich wiedzy i bez omówienia uzyskanych wyników.

Ocenianie niekonsekwentne

Błąd polegający na wystawianiu różnych ocen za taką samą odpowiedź ucznia z powodu braku jasnych kryteriów.

Ocena jako cel

Zjawisko, w którym uczeń dąży jedynie do uzyskania pozytywnej oceny (np. ściągając), zamiast interesować się opanowaniem wiedzy.

Niepowodzenia dydaktyczne i wychowawcze

Rozbieżności pomiędzy poziomem wymagań a prezentowanym poziomem ucznia; dydaktyczne dotyczą nauki, a wychowawcze postaw i zachowań.

Niepowodzenie ukryte

Pierwszy etap niepowodzeń dydaktycznych (1-2 lekcje), w którym uczeń ma małe luki wiedzy, ale ani on, ani nauczyciel nie zdają sobie z nich sprawy.

Niepowodzenie jawne

Etap niepowodzeń dydaktycznych następujący w momencie postawienia pierwszej oceny niedostatecznej.

Niepowodzenie przejściowe

Etap niepowodzeń dydaktycznych, w którym uczeń otrzymuje kilka ocen niedostatecznych w trakcie semestru, ale nadal ma prawo je poprawić.

Niepowodzenie względnie trwałe

Etap niepowodzeń dydaktycznych charakteryzujący się otrzymaniem oceny niedostatecznej na koniec semestru.

Drugoroczność

Etap niepowodzeń dydaktycznych polegający na otrzymaniu oceny niedostatecznej na koniec roku i konieczności powtórzenia klasy.

Odsiew

Ostatni etap niepowodzeń dydaktycznych, polegający na kilkukrotnym powtarzaniu klasy i przerwaniu nauki mimo wieku obowiązku szkolnego.

System klasowo-lekcyjny

Utworzony w XIX w. system organizacji nauki, zakładający 45-minutowe lekcje i podział na grupy wiekowe o założonym jednakowym poziomie wiedzy i umiejętności.

Profilaktyka pedagogiczna

Środek walki z niepowodzeniami szkolnymi bazujący na stosowaniu nauczania problemowego i grupowego.

Diagnostyka pedagogiczna

Środek walki z niepowodzeniami szkolnymi służący rozpoznaniu przyczyn i źródeł trudności ucznia, realizowany m.in. przez radę klasową.

Terapia pedagogiczna

Środek walki z niepowodzeniami szkolnymi obejmujący indywidualną pomoc w nauce lub pracę w grupach (np. klasach wyrównawczych).

Moralność

Zespół cech, poglądów, norm, ocen i wzorców regulujących stosunki między jednostkami i grupami społecznymi w danym społeczeństwie.

Etyka

Dyscyplina naukowa badająca moralność w aspekcie historycznym i społecznym oraz formułująca i uzasadniająca wartości moralne.

Nurt pedicytologiczny

Nurt ewolucji moralności nakazujący uniezależnienie się od świata zewnętrznego, kontrolę pragnień i kierowanie się zasadą „niczego nie chcieć, niczego nie unikać”.

Nurt perfekcjonistyczny

Nurt ewolucji moralności uznający wewnętrzne udoskonalanie się człowieka według ustalonych wzorców za najwyższą wartość moralną.

Nurt posłuszeństwa

Nurt ewolucji moralności uzależniający poziom moralności jednostki od jej oddania i posłuszeństwa panującemu autorytetowi lub dyktatorowi.

Nurt społeczny

Nurt ewolucji moralności uzależniający moralność od przyczyniania się do szczęścia i zaspokajania potrzeb innych ludzi, np. poprzez pracę.

Oceny moralne

Opinie Wyrażające aprobatę lub dezaprobatę (np. dobre-złe, godne-niegodne) wobec postaw i zachowań innych osób.

Normy moralne

Nakazy i zakazy określające prawidłowe zachowanie jednostki względem innych osób i grup społecznych.

Motywacja moralna egoistyczna

Uzasadnienie działania wynikające wyłącznie z własnych potrzeb i chęci osiągnięcia celu, mimo świadomości cierpienia innych.

Motywacja moralna humanistyczna

Uzasadnienie działania nakierowane na bezinteresowną pomoc i zaspokajanie potrzeb innych osób.

Kształtowanie się sylwetki moralnej

Proces polegający na oddziaływaniu różnych czynników zewnętrznych wpływających na rozwój postaw i zachowań moralnych.

Rozwój sylwetki moralnej

Proces zachodzący w wyniku biopsychicznego rozwoju i dojrzewania człowieka.

Mechanizm wzmacniania zewnętrznego

Mechanizm kształtowania sylwetki moralnej polegający na przyjmowaniu zachowań aprobowanych przez środowisko dla uzyskania pozytywnych następstw.

Mechanizm pełnienia ról społecznych

Mechanizm kształtowania sylwetki moralnej polegający na przyjmowaniu poglądów i zachowań ściśle związanych z oczekiwaniami społecznymi wobec danej roli.

Mechanizm bliskiego kontaktu międzyjednostkowego

Spontaniczny mechanizm polegający na przejmowaniu motywów i postaw od osoby będącej idolem lub autorytetem (częsty w wieku 14-15 lat).

Mechanizm integracji wewnętrznej

Najwyższy poziom rozwoju moralnego, polegający na przyjmowaniu wyłącznie postaw zgodnych z własnymi, trwałymi przekonaniami i odrzucaniu niezgodnych.

Stadium anonimoralne

Okres rozwoju moralnego (0-2 lat) obejmujący fazę amoralizmu dziecięcego, w którym dziecko nie zna norm i kieruje się wyłącznie potrzebami.

Faza egocentryzmu

Faza w stadium heteronomii (2-5 lat), w której dziecko kombinuje, jak zaspokoić własne potrzeby, unikając jednocześnie kary.

Faza konformizmu

Faza w stadium heteronomii (5-9 lat), w której dziecko zaczyna podporządkowywać się oczekiwaniom grupy rówieśniczej, by zrealizować swoje cele.

Faza konwencjonalizmu

Faza w stadium socjonomii (9-13 lat), w której dziecko rezygnuje z osobistych celów na rzecz potrzeb i zachowań grupy rówieśniczej.

Faza pryncypializmu moralnego

Faza (13-15 lat), w której uczeń zna normy moralne, ale odczuwa wewnętrzne rozterki między nakazami norm a własnymi potrzebami (powstanie sumienia).

Faza racjonalizmu moralnego

Faza w stadium autonomii moralnej (15-17 lat) polegająca na rozumieniu sensu norm moralnych oraz konsekwencji ich nieprzestrzegania.

Faza idealizmu moralnego

Faza w stadium autonomii moralnej (17-20 lat), w której wszystkie postawy i zachowania wynikają bezpośrednio z zasad moralnych, a nie własnych potrzeb.

Sugestia

Metoda wpływu osobistego wychowawcy polegająca na wyrażeniu opinii o zachowaniu ucznia bez podawania gotowych rozwiązań czy nakładania kar.

Perswazja

Metoda wpływu osobistego polegająca na podaniu konkretnego rozwiązania oraz ukazaniu sprzeczności w postępowaniu ucznia w celu zmiany jego postawy.

Antycypacja następstw zachowań

Metoda sytuacyjna polegająca na uprzedzaniu ucznia o negatywnych konsekwencjach jego zamierzonych działań.

Socjalizacja w znaczeniu wąskim

Proces kształtowania wyłącznie zachowań prospołecznych pod wpływem kultury, zachodzący w okresie dzieciństwa.

Socjalizacja w znaczeniu szerokim

Proces kształtowania wszelkich postaw (prospołecznych i aspołecznych) pod wpływem grupy lub kultury, trwający przez całe życie.

Fiksacja

Negatywna postawa będąca reakcją na frustrację, uniemożliwiająca dalsze etapy rozwoju danej jednostki.

Regresja

Negatywna reakcja na frustrację polegająca na uwstecznieniu zachowań do wcześniejszych etapów rozwoju (np. moczenie nocne, jąkanie).

Substytucja

Pozytywna reakcja na frustrację polegająca na przemyślanym zastąpieniu niemożliwego do osiągnięcia celu innym celem.

Sublimacja

Pozytywna reakcja na frustrację u młodzieży, polegająca na rozładowywaniu napięć emocjonalnych i seksualnych poprzez wyczerpujący sport.

Choroba sieroca

Zaburzenie powstające w wyniku oddzielenia od matki, objawiające się m.in. kołysaniem się, brakiem apetytu i spadkiem sprawności psychosomatycznej.