8.1 gebouwen Romaans Engeland en Frankrijk

abdijkerk van Jumièges, ca. 1066. hoogste schip Normandië

St. Etienne, Caen. 1068. Meer open muren en versiering. bovenkant lichter (loopgang in muren bovenaan). Torens later opgehoogd

Kathedraal van Durham. Vroeg voorbeeld overwelving, volledig overwelfd in 1130. Gotisch kenmerk maar Romaanse kerk

Notre-Dame-La-Grande, Poitiers. Ca. 1115-1130. Sculptuur iconografie in façade.

St. Lazare, Autun, vanaf 1120. In archivolten zodiak (dierenriem) en werk in de maanden. Afbeelding laatste oordeel

Ste Foy, Conques, Ca. 1125-1130. Groot timpaan (3 registers). Laatste oordeel.

Madeleine, Vézelay. Ca. 1120-1130. Pinksterwonder. Vreemde volkeren rond het timpaan.

St. Pierre, Aulnay-de-Saintonge. Ca. 1120-1140. In archivolten zuidtransept afgebeeld de overwinning van de deugden over de ondeugden. In westgevel de Wijze en Dwaze maagden