8. Od rata do građanskog rata (1914-1921)

Preuzimanje Vrhovne komande (1915)

Fatalna odluka Nikolaja II da stane na čelo armije u Mogiljevu. Time je svaku vojnu katastrofu preuzeo na sopstvena leđa, a unutrašnju politiku prepustio carici Aleksandri i Raspućinu.

Ministarska vrteška (1915–1916)

Smena i postavljanje desetina nekompetentnih ministara pod uticajem carice i Raspućina. Potpuno je paralisala državni aparat i stvorila utisak rasula na dvoru.

Progresivni blok i govor Miljukova (1916)

Savez skupštinskih stranaka u Dumi koji je tražio vladu odgovornu parlamentu. Miljukovljev govor 'Glupost ili izdaja?' definitivno je srušio autoritet režima u javnosti.

Bitka kod Tanenberga (1914)

Katastrofalni poraz ruske 2. armije u Istočnoj Pruskoj na samom početku rata. Uništenje Samsonovljeve armije razbilo je početni patriotski zanos i označilo početak masovnog zarobljavanja i moralnog sloma vojske.

Trauma predaje i Staljinova Naredba 270

Iskustvo masovne predaje preko milion carskih vojnika 1914–1917. oblikovalo je kasniju Staljinovu doktrinu u Drugom svetskom ratu po kojoj 'nema zarobljenika, već samo izdajnika', što je vodilo proganjanju preživelih logoraša.

Februarska revolucija (1917)

Spontana eksplozija narodnog gnjeva započeta pobunom ženskih redova za hleb na Međunarodni dan žena. Dovela je do generalnog štrajka i pada autokratije bez učešća organizovanih stranaka.

Pobuna Petrogradskog garnizona (1917)

Prekretnica Februarske revolucije kada su vojnici Volinskog i Pavlovskog puka odbili da pucaju na demonstrante, prešli na stranu radnika i podelili oružje narodu.

Abdikacija Nikolaja II (2. mart 1917)

Čin kojim je Nikolaj II u Pskovu predao vlast nakon što su mu svi komandanti frontova i Duma otkazali poslušnost, čime je ugašena vladavina dinastije Romanov.

Dvojna vlast (Dvoevlastie, 1917)

Paralelni sistem upravljanja nakon Februarske revolucije između Privremene vlade (imala formalnu vlast bez sile) i Petrogradskog sovjeta (imao podršku masa i sile, ali odbijao da preuzme vlast).

Naredba br. 1 (Prikaz № 1, 1917)

Dekret Petrogradskog sovjeta kojim su uvedeni vojnički komiteti, oružje stavljeno pod kontrolu vojnika i ukinuta oficirska disciplina, što je dovelo do potpunog raspada ruske armije na frontu.

Aleksandar Kerenski (Kult i krah)

Politički lider čiji se enormni strastveni kult sa početka 1917. raspao usled ustrajavanja na ratu i odlaganja agrarne reforme, ostavivši ga bez ikakve podrške u Oktobarskom prevratu.

Plombirani voz (1917)

Specijalni železnički vagon kojim su nemačke vlasti prevezle Lenjina iz Švajcarske u Rusiju radi destabilizacije Petrograda i izbacivanja Rusije iz Prvog svetskog rata.

Aprilske teze (1917)

Lenjinov radikalni program koji je odbacio podršku Privremenoj vlade, zatražio prenos sve vlasti na Sovjete, prelazak u socijalističku revoluciju i lansirao parole 'Hleb, zemlja, mir'.

Sva vlast Sovjetima!

Glavni politički slogan boljševika formulisan u Aprilskim tezama, kojim je zahtevano rušenje Dvojne vlasti i uspostavljanje diktature radnika i seljaka.

Junska ofanziva (1917)

Propali pokušaj ministra rata Kerenskog da pokrene veliku letnju ofanzivu na frontu. Krah ofanzive definitivno je razbio armiju i uništio poverenje u Privremenu vladu.

Julska kriza (Julski dani, 1917)

Masovni oružani ustanak radnika, mornara iz Kronštata i vojnika u Petrogradu u julu 1917. Tražili su da Sovjet preuzme vlast, ali je ustanak propao usled neodlučnosti boljševičkog vrha i optužbi da je Lenjin nemački agent.

Afera Kornilov (avgust 1917)

Neuspeli pokušaj generala Lavra Kornilova da maršom na Petrograd uspostavi red i ukine Sovjete. Puč se raspao usled opstrukcije železničara i agitacije boljševika.

Naoružavanje Crvene garde (1917)

Odluka Kerenskog da tokom Kornilovljeve afere podeli puške boljševičkim radnicima i oslobodi njihove vođe iz zatvora, čime je sam naoružao snagu koja ga je zbacila u oktobru.

Boljševizacija Sovjeta (septembar 1917)

Proces u kom su boljševici, nakon afere Kornilov, osvojili većinu u Petrogradskom i Moskovskom sovjetu, dok je Trocki izabran za predsednika Petrogradskog sovjeta.

Lenjinov dolazak u Smoljni (24. oktobar 1917)

Prerušeni dolazak Lenjina u sedište VRK-a uprkos zabrani Centralnog komiteta. Lenjin je time slomio oklevanja i primorao Trockog da preuzme vlast pre otvaranja Kongresa sovjeta, uspostavivši čisto boljševički monopol nad revolucijom.

Vojno-revolucionarni komitet (VRK)

Operativno telo Petrogradskog sovjeta stvoreno pod vođstvom Lava Trockog. Poslužilo je kao zaklon za preuzimanje komande nad gradskim garnizonom i naoružavanjem Crvene garde za puč.

Oktobarski prevrat (1917)

Bešumno i precizno organizovan vojni puč 24–25. oktobra pod vođstvom boljševika. Izveden je zauzimanjem ključnih infrastruktura Petrograda i hapšenjem Privremene vlade u Zimskom dvorcu.

Sovnarkom (Veće narodnih komesara)

Prva boljševička vlada formirana nakon Oktobarskog prevrata na čijem je čelu bio Vladimir Lenjin, a Trocki komesar za spoljne poslove.

Izbori za Ustavotvornu skupštinu (1917)

Jedini slobodni svenarodni izbori u Rusiji na kojima su Eseri ubedljivo pobedili (38%), dok su Boljševici ostali u manjini sa 24% glasova.

Anatolij Železnjakov

Anarhista i komandant straže u Palati Taurida koji je 6. januara 1918. izgovorio reči 'stražar je umoran', označivši nasilno raspuštanje Ustavotvorne skupštine od strane boljševika i anarhista.

Raspuštanje Ustavotvorne skupštine (1918)

Nasilno gašenje jedinog demokratski izabranog parlamenta od strane Boljševika 6. januara 1918. pod izgovorom da je stražar umoran, čime je uspostavljena jednopartijska diktatura.

ČEKA (1917)

Sveruska vanredna komisija za borbu protiv kontrarevolucije i sabotaže, tajna policija osnovana pod Dzeržinskim koja je postala glavni instrument boljševičkog Crvenog terora.

Feliks Dzeržinski i ČEKA

Poljski boljševik i tvorac ČEKA-e. Uspostavio je sistem 'Crvenog terora' i vanrednih egzekucija, pretvorivši tajnu policiju u glavni temelj i stvarni organ boljševičke vlasti.

Mihail Lacis i klasni teror

Zamenik Dzeržinskog u ČEKA-i koji je definisao doktrinu 'klasnog terora', po kojoj se ljudi nisu streljali na osnovu pojedinačne krivice, već na osnovu pripadnosti određenom društvenom staležu.

Brest-Litovski mir (mart 1918)

Mirovni ugovor kojim je Rusija izašla iz Prvog svetskog rata predavši Nemačkoj Ukrajinu, Baltik i Poljsku, izgubivši trećinu stanovništva i većinu industrije.

Taktika Ni rat, ni mir

Stav Lava Trockog u Brest-Litovsku kojim je pokušao da odloži potpisivanje mira čekajući nemačku revoluciju, što je izazvalo nemačku invaziju i još teže mirovne uslove.

Incident u Čeljabinsku (1918)

Sukob čehoslovačkih vojnika i mađarskih zarobljenika na železničkoj stanici koji je, nakon pokušaja ČEKA-e da razoruža Čahe, prerastao u opšti ustanak Čehoslovačkog korpusa duž Transsibirske pruge.

Ustanak Čehoslovačkog korpusa (maj 1918)

Pobuna naoružanih čeških i slovačkih vojnika duž Transsibirske pruge koja je srušila boljševičku vlast u Sibiru i označila rasplamsavanje Ruskog građanskog rata.

KUMUCH (1918)

Komitet članova Ustavotvorne skupštine osnovan u Samari od strane Esera nakon ustanka Čeha, kao demokratska protivteža boljševičkoj diktaturi.

Ubistvo porodice Romanov (jul 1918)

Sistematska likvidacija Nikolaja II, carice, njihovo petoro dece i slugu u Jekaterinburgu od strane ČEKA-e i Uralsovketa pod komandom Jurovskog, izvedena radi sprečavanja njihovog oslobađanja od strane Čeha i eliminacije dinastičkih naslednika.

Ratni komunizam

Radikalna ekonomska politika boljševika tokom Građanskog rata (1918–1921) zasnovana na prisilnoj rekviziciji žita od seljaka, militarizaciji rada i ukidanju privatne trgovine.

Nova ekonomska politika (NEP, 1921)

Lenjinov ustupak i privremeni povratak malog preduzetništva i slobodne trgovine žitom radi spasavanja zemlje od gladi i masovnih seljačkih pobuna.

Pobuna u Kronštatu (1921)

Oružani ustanak baltičkih mornara protiv boljševičke diktature pod sloganom 'Sovjeti bez boljševika'. Krvavo ga je ugušio Trocki, što je primoralo Lenjina na uvođenje NEP-a.

Nestor Mahno i Anarhisti

Vođa anarhističkog pokreta u Ukrajini koji se borio protiv Belih i potpisivao saveze sa boljševicima, da bi ga ČEKA i Crvena armija na kraju uništile i likvidirale.

Admiral Aleksandr Kolčak (Kraj)

Vrhovni vladar Belih u Sibiru kojeg su Česi izdali boljševicima, nakon čega je po Lenjinovom naređenju streljan u Irkutsku 1920. i bačen pod led.

Lav Trocki (Kraj)

Tvorac Crvene armije kog je Staljin izbacio iz istorije i proterao, da bi ga agent NKVD-a Ramon Merkader ubio alpinističkim budakom u Meksiku 1940.