Geschiedenis Deel 1: Referentiekader

Woordenlijst met kernbegrippen over geschiedenis, tijdsvakken, bronnenonderzoek, domeinen en causaliteit.

Geschiedenis

Een wetenschappelijke discipline waarin gebeurtenissen uit het verleden worden bestudeerd op basis van onderzoek van bronnen.

Bronnen

Alle resten en sporen uit het verleden die historici onderzoeken om historische vragen te beantwoorden.

Historicus / Historica

Een onderzoeker die het verleden bestudeert door historische vragen te stellen en te beantwoorden aan de hand van bronnen.

Historische vraag

Een vraag over wat er vroeger is gebeurd of over de relatie tussen het verleden en het heden, met als doel gebeurtenissen of ontwikkelingen te verklaren of beter te begrijpen.

Topische vragen

Onderzoeksvragen die historici gebruiken om een situatie te ontleden (zoals wie, wat, waarom, hoe, wanneer…).

Decennium

Een tijdsindeling van precies 10 jaar (meervoud: decennia).

Eeuw

Een tijdsindeling van precies 100 jaar (meervoud: eeuwen).

Millennium

Een tijdsindeling van precies 1000 jaar (meervoud: millennia).

Chronologisch

De ordening volgens de tijd: de oudste gebeurtenis komt eerst en de nieuwste gebeurtenis komt laatst.

Scharnierpunt

Een ingrijpende gebeurtenis die voor grote veranderingen zorgde en die door historici wordt gebruikt als begin- of eindpunt van een tijdvak.

Prehistorie

Het eerste tijdvak in de geschiedenis, dat liep tot 3500 v.o.t. en eindigde met de uitvinding van het schrift.

Oude Nabije Oosten

Het tijdvak van 3500 v.o.t. tot 800 v.o.t., dat eindigde met het ontstaan van stadstaten bij de oude Grieken en Romeinen.

Klassieke Oudheid

Het tijdvak van 800 v.o.t. tot 476, dat eindigde met de val van het West-Romeinse Rijk door de Germanen.

Middeleeuwen

Het tijdvak van 476 tot 1453, dat eindigde met de val van het Oost-Romeinse Rijk door de Ottomanen en het einde van de Honderdjarige Oorlog.

Vroegmoderne Tijd

Het tijdvak van 1453 tot 1789, dat eindigde met de Franse Revolutie en het einde van de monarchie.

Moderne Tijd

Het tijdvak van 1789 tot 1945, dat eindigde met het einde van Wereldoorlog II.

Hedendaagse Tijd (Eigen Tijd)

Het tijdvak dat begon in 1945 na het einde van Wereldoorlog II en voortduurt tot vandaag.

Geschreven bron

Een bron die bestaat uit tekst, zoals een boek, een brief, een krant of een dagboek.

Materiële bron

Een ongeschreven bron in de vorm van een tastbaar voorwerp, zoals een vaas, zwaard, beenderen, juwelen of kledij.

Mondelinge bron

Een ongeschreven bron die bestaat uit gesproken woorden, zoals interviews, liedjes of volksverhalen.

Primaire bron

Een rechtstreekse getuigenis uit het verleden, gemaakt of geschreven door iemand die de gebeurtenis zelf heeft meegemaakt of het voorwerp zelf heeft gemaakt/gebruikt.

Secundaire bron

Een bron die op een later tijdstip gemaakt is en gebaseerd is op een primaire bron; de maker heeft de gebeurtenis niet zelf meegemaakt.

Feit

Een uitspraak over de waarheid die gecontroleerd en geverifieerd kan worden.

Mening

Een persoonlijke visie of opvatting die niet gecontroleerd kan worden.

Objectief

Gebaseerd op controleerbare feiten en bewijs, zonder inmenging van een persoonlijke mening.

Subjectief

Gebaseerd op een eigen mening en/of persoonlijke ervaringen, en niet op feiten.

Politiek domein

Het maatschappelijke domein dat alles omvat rond het bestuur van een land, rechten, wetten, straffen en oorlog.

Economisch domein

Het maatschappelijke domein dat te maken heeft met de manieren waarop mensen overleven, zoals geld, ruilen en jagen.

Sociaal domein

Het maatschappelijke domein dat kijkt naar de verschillende bevolkingsgroepen binnen een samenleving en hoe deze met elkaar samenleven.

Cultureel domein

Het maatschappelijke domein dat alles omvat rond kunst, religie, sport, gewoontes, kledij en voeding.

Oorzaak

Een gebeurtenis die een bepaalde reactie of gevolg met zich meebrengt; het verklaart waaróm iets gebeurt.

Gevolg

Een gebeurtenis die plaatsvindt als reactie op een oorzaak; het beschrijft wat er na een eerdere gebeurtenis plaatsvindt.