Wirusy - molekularne pasożyty

Zestaw fiszek pojęciowych przedstawiających definicje i kluczowe terminy związane z budową, cechami oraz formami morfologicznymi wirusów.

Wirusy

Mikroskopijne czynniki zakaźne zbudowane z białka i kwasu nukleinowego, które nie posiadają budowy komórkowej ani samodzielnej aktywności metabolicznej i namnażają się wyłącznie wewnątrz komórki gospodarza.

Wirion

Kompletna cząstka wirusa występująca w środowisku pozakomórkowym, zdolna do atakowania komórek.

Genom wirusa

Kompletna informacja genetyczna wirusa, stanowiąca cząsteczki kwasu deoksyrybonukleinowego (DNA) lub rybonukleinowego (RNA), które mogą być jednoniciowe bądź dwuniciowe.

Kapsyd

Białkowy płaszcz osłaniający materiał genetyczny wirusa w środowisku pozakomórkowym, umożliwiający wirusowi rozpoznawanie komórek gospodarza.

Kapsomery

Małe, białkowe jednostki strukturalne, z których zbudowany jest kapsyd.

Osłonka zewnętrzna

Lipoproteinowa otoczka występująca u niektórych wirusów; jej część lipidowa pochodzi z błony komórkowej gospodarza, a część białkową tworzą specyficzne glikoproteiny wirusowe pełniące funkcję receptorów.

Forma helikalna

Spiralna forma morfologiczna kapsydu, występująca często u wirusów roślinnych, np. u wirusa mozaiki tytoniu.

Forma bryłowa

Forma morfologiczna kapsydu (najczęściej 20-ścienna, rzadziej 12-ścienna), występująca głównie u wirusów zwierzęcych, np. u wirusa zapalenia wątroby typu A.

Bakteriofagi (fagi)

Wirusy atakujące komórki bakterii, wykazujące zazwyczaj formę bryłowo-spiralną.

Forma bryłowo-spiralna

Skomplikowana forma morfologiczna wirusów złożona z wielościennej główki oraz helikalnego ogonka zaopatrzonego w białkowe włókna; występuje u bakteriofagów.

Forma kulista

Kształt przyjmowany przez wirusy otoczone osłonką lipidową (mimo że sam kapsyd ma formę helikalną lub bryłową), np. u wirusa SARS-CoV-2.