1/48
Woordenlijst en kernbegrippen over voedingsmiddelen, voedingsstoffen, het spijsverteringsstelsel en gezonde voeding.
Voedingsmiddelen
Alles wat je eet en drinkt, onder te verdelen in plantaardige en dierlijke producten.
Plantaardige voedingsmiddelen
Voedingsmiddelen die afkomstig zijn van planten, zoals wortels, stengels, bladeren, vruchten en zaden.
Dierlijke voedingsmiddelen
Voedingsmiddelen die afkomstig zijn van dieren of dierlijke producten, zoals vlees, eieren, melk en zuivelproducten.
Voedingsstoffen
De bruikbare bestanddelen van voedingsmiddelen die het lichaam nodig heeft voor energie, groei en herstel.
Brandstoffen
Voedingsstoffen die bij verbranding in de cellen energie leveren om organen te laten werken, de lichaamstemperatuur op peil te houden en herstel en groei mogelijk te maken.
Bouwstoffen
Voedingsstoffen die nodig zijn voor groei, ontwikkeling en herstel, waarmee het lichaam nieuwe cellen en weefsels aanmaakt.
Reservestoffen
Voedingsstoffen die het lichaam niet direct nodig heeft en opslaat (voornamelijk als vet) om later te benutten als brandstof of bouwstof.
Beschermende stoffen
Voedingsstoffen (mineralen en vitaminen) die het lichaam beschermen tegen ziekten en nodig zijn om gezond te blijven.
Voedingsvezel
Een verzamelnaam voor onverteerbare stoffen uit planten die zorgen voor een verzadigd gevoel en een goede darmwerking bevorderen.
Eiwitten
Belangrijke bouwstoffen die nodig zijn voor de vorming van celplasma en de opbouw van spieren; een overschot dient als brandstof of wordt opgeslagen als vet.
Koolhydraten
Voedingsstoffen (waaronder suikers zoals glucose, zetmeel en glycogeen) die het lichaam voornamelijk als brandstof en deels als bouwstof gebruikt.
Glycogeen
Een reservestof gevormd uit glucose die wordt opgeslagen in de lever en in de spieren.
Vetten
Voedingsstoffen die vooral als brandstof dienen, maar ook als bouwstof en als reservestof worden opgeslagen (bijvoorbeeld in de onderhuidse vetlaag).
Water
Een belangrijke bouwstof die ongeveer 60% van het lichaam vormt en noodzakelijk is voor het transport van opgeloste stoffen via het bloed.
Mineralen
Voedingsstoffen die ook wel zouten worden genoemd (zoals calcium, natrium, magnesium en ijzer) en dienen als bouwstof en beschermende stof.
Calcium (kalk)
Een specifiek mineraal dat in het lichaam dient als bouwstof voor de opbouw en stevigheid van botten.
Vitaminen
Bouwstoffen en beschermende stoffen aangeduid met letters (A, B, C, D, E en K), waarvan zowel een tekort als een overschot tot ziekte kan leiden.
Vitamine A
Een vitamine die nodig is voor een gezonde huid en voor het goed kunnen zien.
Vitamine D
Een vitamine die essentieel is voor de stevigheid van de botten.
Darmkanaal
Het lange kanaal dat loopt van de mond tot de anus, bestaande uit mondholte, slokdarm, maag, twaalfvingerige darm, dunne darm, dikke darm en endeldarm.
Verteren
Het stapsgewijs afbreken van grote voedingsstoffen tot kleinere verteringsproducten die door de darmwand in het bloed kunnen worden opgenomen.
Verteringsproducten
Kleine stoffen die ontstaan na scheikundige afbraak van voedingsstoffen en die de darmwand kunnen passeren naar het bloed.
Kiezen
Delen van het gebit met een knobbelige bovenkant die dienen om voedsel fijn te malen en het contactoppervlak te vergroten.
Verteringssappen
Vloeistoffen geproduceerd door verteringsklieren die stoffen in het voedsel scheikundig afbreken.
Verteringsklieren
De klieren bij de mens die verteringssappen maken: speekselklieren, maagsapklieren, lever, alvleesklier en darmsapklieren.
Enzymen
Stoffen in verteringssappen die de scheikundige reacties van de afbraak van voedingsstoffen versnellen.
Darmperistaltiek
Het afwisselend samentrekken en ontspannen van kring- en lengtespieren in de darmwand, waardoor voedsel wordt voortgeduwd, gekneed en gemengd met sappen.
Huig
Het weefsel dat tijdens het slikken de neusholte afsluit zodat voedsel niet in de neus terechtkomt.
Strotklepje
Het klepje dat tijdens het slikken de luchtpijp afsluit zodat voedsel alleen de slokdarm in kan gaan.
Maagsap
Een verteringssap gemaakt door maagsapklieren dat onder andere zoutzuur bevat om meegekomen bacteriën te doden.
Maagportier
Een kringspier aan het einde van de maag die telkens kleine porties voedsel doorlaat naar de twaalfvingerige darm.
Twaalfvingerige darm
Het beginstuk van de darmen direct na de maag, waar verteringssappen uit de lever en alvleesklier bij het voedsel komen.
Gal
Een vloeistof aangemaakt door de lever en opgeslagen in de galblaas, die vetten emulgeert in kleinere druppeltjes.
Emulgeren
Het verdelen van grote vetdruppels in kleine vetdruppeltjes (zonder ze te verteren) om het oppervlak voor enzymen te vergroten.
Dunne darm
Een orgaan van ongeveer 6 meter lengte waar darmsap wordt toegevoegd en opgeloste voedingsstoffen en water in het bloed worden opgenomen.
Darmvlokken
Uitstulpingen op de darmplooien van de dunne darm met een dunne wand en bloedvaten, die zorgen voor een zeer groot oppervlak voor snelle stofopname.
Blindedarm
Het darmdeel vlak onder de overgang van de dunne naar de dikke darm, zonder eigen directe functie bij de vertering.
Appendix
Het wormvormig aanhangsel aan de onderkant van de blindedarm dat bij een 'blindedarmontsteking' ontstoken raakt en operatief verwijderd wordt.
Dikke darm
Een darmdeel van ongeveer 1,5 meter lang dat bijna al het water uit onverteerde voedselresten terughaalt in het bloed om de ontlasting in te dikken.
Endeldarm
Het laatste darmgedeelte waar ingedikte, onverteerde voedselresten tijdelijk worden bewaard voordat ze via de anus het lichaam verlaten.
Schijf van Vijf
Een voorlichtingsmodel van het Voedingscentrum bestaande uit vijf vakken (groen, geel, roze, oranje en blauw) die dagelijks nodig zijn voor een volwaardig eetpatroon.
Kilocalorie (kcal)
Een eenheid om de energiewaarde van voeding uit te drukken, waarbij 1 kcal=4,2 kJ.
Overgewicht
Een toestand waarin te veel vet in het lichaam is opgeslagen, met een verhoogd risico op diabetes type 2, hart- en vaatziekten en overbelaste gewrichten.
Obesitas
Ernstig overgewicht waarbij een overmatige vetopslag aanzienlijke risico's oplevert voor de gezondheid.
Ondergewicht
Een te laag lichaamsgewicht waardoor tekorten aan voedingsstoffen, lusteloosheid, vermoeidheid en een verhoogde kans op botbreuken kunnen optreden.
Ondervoeding
Een toestand waarbij het lichaam te weinig voedsel of te weinig essentiële voedingsstoffen binnenkrijgt.
Anorexia nervosa
Een eetstoornis waarbij iemand weigert voldoende te eten uit angst om aan te komen en zichzelf als te dik ervaart, leidend tot ernstige vermagering.
Boulimia nervosa
Een eetstoornis gekenmerkt door periodieke eetbuien die gecompenseerd worden door braken of het innemen van laxeermiddelen.
Eetbuistoornis
Een eetstoornis waarbij iemand terugkerende eetbuien heeft zonder deze te compenseren met braken of laxeermiddelen, wat vaak leidt tot obesitas.