Su, Asitler ve Bazlar Tıbbi Biyokimya Ders Notları Flashcardları

Su, sıvı-elektrolit dengesi, vücut sıvı kompartımanları, pH, asit-baz tanımları ve iyonlaşma dengelerini kapsayan Biyokimya terim kartları.

Ekzojen Su Kazanımı

Vücuda dışarıdan ağız yoluyla sıvı içeceklerle ($1200\,mL$) ve besinlerdeki gizli su ile ($1000\,mL$) alınan toplam $2200\,mL$ tutarındaki su kazanımı.

Endojen Su Kazanımı

Vücutta hücre metabolizması sırasında meydana gelen kimyasal reaksiyonlar (oksidasyon) sonucu açığa çıkan ortalama $300\,mL$ su.

Dehidratasyon (Su Kaybı)

Alınan suyun vücuttan idrarla ($1500\,mL$), solunumla ($500\,mL$), terle ($500\,mL$) ve dışkıyla ($100\,mL$) dış ortama atılması süreci.

Elektrolit

Vücut sıvıları içinde erimiş halde bulunan ve suda ayrışarak en az bir negatif yüklü anyon ile en az bir pozitif yüklü katyon oluşturarak elektriği ileten madensel tuz çözeltisi.

Osmolarite

Bir litre suda çözünmüş aktif partikül sayısı ($1\,L$ çözücüde çözünen maddenin osmol gram miktarı).

İntrasellüler Sıvı

Hücrenin sitoplazma ve çekirdek kısımlarında bulunan, toplam vücut sıvısının $2/3$'sini ($\text{\%}40$'ını) oluşturan hücre içi sıvı.

Ekstrasellüler Sıvı

Toplam vücut sıvısının $1/3$'ünü ($\text{\%}20$'sini) oluşturan; damar içi, dokulararası ve boşluk sıvıları olarak ayrılan hücre dışı sıvı.

İntravazal Sıvı

Damarlar içinde dolaşan kanın sıvı kısmı olan ve toplam vücut ağırlığının $\text{\%}5$'ini oluşturan plazma sıvısı.

İnterstisiyel Sıvı

Dokuları oluşturan hücrelerin dışında ve arasında dolaşan, hücreler ile kılcal damarlar arasında madde alışverişini sağlayan ve toplam vücut ağırlığının $\text{\%}15$'ini oluşturan sıvı.

Transellüler Sıvı

BOS, sinovial, plevra, perikart, periton ve sindirim salgıları gibi organ ve anatomik boşluklarda epitel zar ile ayrılmış halde bulunan ve vücut ağırlığının $\text{\%}1$'ini oluşturan sıvı.

Onkotik Basınç

Plazma proteinlerinin (özellikle albümin) oluşturduğu ve suyun damar içinde tutulmasını sağlayan ozmotik basınç kuvveti.

Hidrostatik Basınç

Suyun bulunduğu ortamın çeperlerine doğru uyguladığı ve sıvının ortamdan dışarı çıkması yönünde etki gösteren basınç.

İzotonik Çözelti

Vücut sıvısı ile aynı ozmotik basınca sahip olan ($\text{\%}0{,}9$'luk $NaCl$ çözeltisi gibi) ve hücre hacminde değişiklik yaratmayan çözelti.

Hipertonik Çözelti

Konsantrasyonu $\text{\%}0{,}9$'luk $NaCl$ çözeltisinden fazla olan ve hücreden dışarı su çıkışına neden olarak hücrenin büzülmesine yol açan çözelti.

Hipotonik Çözelti

Konsantrasyonu $\text{\%}0{,}9$'luk $NaCl$ çözeltisinden az olan ve dışarıdan hücre içine su geçişine neden olan çözelti.

İz Elementler

Vücut ağırlığının $\text{\%}1$'lik kısmını oluşturan, en bol bulunanı magnezyum ($Mg$) olan ve demir, çinko, bakır, iyot gibi ögeleri içeren element grubu.

Hidronyum İyonu ($H_3O^+$)

Bir asit su molekülüne proton ($H^+$) aktardığında oluşan, sulu çözeltilerde serbest hidrojen iyonu bulunmasını engelleyen en basit iyon yapısı.

pH Kavramı

Çözeltideki hidrojen iyonu molaritesinin eksi logaritması ($pH = -\log[H^+]$).

Arrhenius Asit-Baz Tanımı

Suda çözündüğünde hidronyum iyonu ($H_3O^+$) veren maddeleri asit, hidroksil iyonu ($OH^-$) veren maddeleri baz kabul eden tanım.

Bronsted-Lowry Asit-Baz Tanımı

Hidrojen iyonu ($H^+$ / proton) veren maddeleri asit, proton alan maddeleri baz olarak tanımlayan yaklaşım.

Lewis Asit-Baz Tanımı

Tepkimelerde elektron çifti alabilen maddeleri asit, elektron çifti katabilen (verebilen) maddeleri baz kabul eden tanım.

Konjuge Asit-Baz Çifti

Karşılıklı olarak bir proton alıp verme yoluyla aralarında dönüşüm ilişkisi bulunan asit ve baz çifti.

Amfiprotik (Amfoterik) Madde

Bulunduğu reaksiyon ortamına göre hem asit hem de baz gibi davranabilen iyon veya moleküller (örneğin aminoasitler).

Henderson-Hasselbalch Eşitliği

Zayıf asitlerin çözeltilerinde $pH$ değerini bulmak için kullanılan $pH = pK_a + \log\left(\frac{[A^-]}{[HA]}\right)$ bağıntısı.

Asidoz

Ekstrasellüler sıvıda $H^+$ iyonu konsantrasyonunun artması ve kan $pH$ değerinin düşmesi tablosu ($pH < 7{,}35$).

Alkaloz

Ekstrasellüler sıvıda $H^+$ iyonu konsantrasyonunun azalması ve kan $pH$ değerinin yükselmesi tablosu ($pH > 7{,}45$).