Religie, Zingeving & Levensbeschouwing - Les 1

Zinbeleving

Je kan zin ontvangen, verliezen en soms kiezen

Mensen beginnen na te denken over de zin van het leven wanneer ze geconfronteerd worden met de kwetsbaarheid & beperkingen van het bestaan (~ herwaardering)

Frankl & Logotherapie: mensen die geen betekenis kunnen geven aan we hen overkomt, bv. aan lijden gaan er sneller aan onderdoor.

Onderscheid & vooral gelijkenissen tussen theologie en psychologie

Victor Frankl

Logotherapie: mensen die geen betekenis kunnen geven aan we hen overkomt, bv. aan lijden gaan er sneller aan onderdoor.

• Zoektocht naar een zinvol leven = de hoogste drijfveer van de mens

• Deze zoektocht is aangeboren

Idee:

• Er gebeurt enorm veel dat de mens niet kan controleren, de mens wordt uitgedaagd om hiermee om te gaan door er betekenis aan te geven

• Net in extreme & oncontroleerbare omstandigheden wordt duidelijk hoe fundamenteel zingeving is.

• <=> Maslow: eerst basisbehoeften, NU (Frankl): in situaties van ernstig tekort en lijden blijven mensen zoeken naar betekenis

Theologie en Psychologie

• menselijke ervaringen & betekenissen

• Vragen proberen te beantwoorden over: levensdoelen, welzijn en persoonlijke ontwikkeling

• Onderzoeken hoe mensen omgaan met levensveranderingen & problemen

• Beïnvloeden hoe mensen zichzelf & anderen begrijpen

Zingeving

Idee was dat er een hernieuwde interesse was in geloof bij jongere generaties

• Idee: religie is weggeweest: klopt niet, het is veranderd met de Westerse wereld en dus eerder geïndividualiseerd geworden

• Idee: verwachting dat meer jongeren gaan uiten dat ze gelovig zijn: wordt niet bevestigd door de cijfers

  • Ze zoeken een houvast, niet op een traditionele manier

  • Religie als een meer persoonlijke keuze

Belangrijke waarden: verbondenheid, nabijheid & betekenis (zeker in momenten van ziekte & sterfte)

Levensbeschouwing

Handelsverlegenheid: Zorgverleners die geconfronteerd worden met vragen rond zingeving, lijden, verdriet of existentiële nood. Voelen zich onzeker over hoe ze hiermee moeten omgaan

Soorten hulpverleners:

• competent

• zoekende

• afzijdige

Handelsverlegenheid

Zorgverleners die geconfronteerd worden met vragen rond zingeving, lijden, verdriet of existentiële nood. Voelen zich onzeker over hoe ze hiermee moeten omgaan

Competente hulpverlener

Houding: begripvol & nieuwsgierig: heeft interesse in en open voor kennis over ander levensbeschouwingen & religie

Vaardigheden:

• actief luisteren

• meer moed en durf bij: 1) moeilijke onderwerpen, 2) omgaan met omgeving, 3) benaderen v. of samenwerken met levensbeschouwelijke instanties

Kennis:

• Praktijk en inhoudelijke kennis over zelf en anderen

referentiekader: vaak zelf religieus (geen voorwaarde)

aandachtspunten: professionele eenzaamheid, overbelast met complexe casussen

Zoekende hulpverlener

Houding:

Angstig & Alarmerende houding

• Open maar Afwachtend

• Geen voldoende vertrouwen in eigen kunnen

• Geneigd om eigen referentiekader te hanteren

Vaardigheden

• reflectievermogen over eigen kunnen & maatschappelijke context

• Terughoudend bij moeilijke onderwerpen en omgeving van cliënt

Kennis:

• zich bewust van de levensbeschouwelijke elementen

• Onvoldoende inhoudelijke en/of praktijkkennis

Referentiekader : zowel religieus als niet

Aandachtspunten

set van competenties onvoldoende om een adequate en effectieve manier van behandelen door te voeren

Afzijdige hulpverlener:

Houding:

Bewuste of onbewuste vermijdende houden

Gesloten houding & weinig begrip

Religie als privézaak

Vaardigheden:

Door gebrek aan open houding en (ervarings-)kennis: geen levensbeschouwelijke VH

Kennis:

Gebrek aan inhoudelijke en praktijkkennis

Niet altijd aan openheid

Referentiekader: vaak niet-religieus en autochtone Nederlandse afkomst

Aandachtspunten: begeleidingstrajecten & hulpvragen worden niet aangepast

Spiritualiteit

Blik waaruit iemand de wereld ervaart en interpreteert:

• gebaseerd op traditie of persoonlijke invulling

• zoeken naar betekenis in het leven en zin van eht leven

• gaat over wat mensen in hun diepste beweegt, inspireert en zin geeft aan hun leven

• Bepaalt iemands waarden & normen

Onderscheid tussen spirituele noden; lijden en worstelen

Noden

• ontstaan wanneer je geconfronteerd wordt met kwetsbaarheid

Lijden

• wanneer iemand betekenis verliest en innerlijke samenhang kwijt is

• worstelen met schuld, existentiële angst en schaamte

Worstelen

• bv. overgangsfase (niet altijd negatief)

• wie ben ik, waar geloof ik in?

Spirituele groei:

• Nieuwe betekenis vinden,

• dieper inzicht in zichzelf

• meer verbondenheid en andere waarden ontwikkelen

Definitie spiritualiteit

Bestaande uit 4 delen

• dynamisch

• betekenis, richting & transcendentie

• Verbinden

• Overtuigingen, waarden, tradities en praktijken

• Spiritualiteit is de dynamische dimensie van het menselijke leven

• die verband houdt met de manier waarop personen betekenis, richting & transcendentie ervaren, uitdrukken en/of zoeken.

• En de manier waarop mensen zich verbinden met het moment, anderen, de natuur, het betekenisvolle en/of het heilige.

• Spiritualiteit krijgt uitdrukking doorheen: (geloofs-)overtuigingen, waarden, tradities en praktijken

Onderscheid tussen verticale en horizontale spiritualiteit

Horizontale Spiritualiteit

Los van het goddellijke, diepte-ervaring van mens-zijn binnen deze wereld

Verticale spiritualiteit:

Verwijst naar een gerichtheid op een overstijgende werkelijkheid. Het gaat over het geloof in een hogere macht

Hollistische / bio-psycho-sociale visie

Ziekte beïnvloedt niet enkel het lichaam, maar ook het psychologische, sociale en de spiritualiteit

• Biologische dimensie: pijn, misselijkheid, moe

• Psychologische dimensie: cognities, depressie, angst

• Sociale dimensie: rollen, relatiepatronen, financiële zorgen, gemeenschap, steun

• Spiritualiteit: betekenis, doel, waardigheid, hoop, lot, verbondenheid, dankbaarheid

Spiritualiteit is steeds actief: het is een continue activiteit met intensifiëring door interne en externe factoren

Je komt ermee in contact door bv. breukervaringen

Traditional-historical understanding

Spiritualiteit draait rond geloof en is dus deel van het geloof (monniken en zusters)

Modern understanding model

Religie is deel van spiritualiteit

Spirituele dimensies

Vormt een fundamentele verbondenheid tussen andere dimensies en is steeds actief:

• je kan zin: geven, ontvangen, zoeken, beleven, hanteren en onzin beleven

• In contact komen met de dimensie omwille van bv. breukervaringen (cf. spirituele noden, lijden, worstelen maar ook de groei)

Specifiek symptoom = zinvragen

Zinvragen:

Vraag-vragen: info bekomen, oplossing, hulp toestemming

zinvragen: zoeken naar betekenis

• trage vragen: geen antwoord, eventueel een voorlopig. Gepaard gaande met onmacht & controle verlies