Economie H2

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/123

encourage image

There's no tags or description

Looks like no tags are added yet.

124 Terms

1
New cards

Waarom meten we de grootte van een economie?

Economisch beleid begint bij inzicht: overheden, centrale banken, internationale organisaties en bedrijven moeten weten hoe een economie presteert om beslissingen te nemen (belastingen, rente, investeringen, ingrijpen). Zonder metingen is beleid sturen als rijden in het donker zonder koplampen.

2
New cards

Is economische meting neutraal?

Nee. Meten veronderstelt keuzes over wat meetelt (een kapper telt mee, een ouder die thuis voor kinderen zorgt niet). Het is dus ook een maatschappelijke keuze die opvattingen weerspiegelt over wat productief is.

3
New cards

Historisch ontstaan van systematische economische meting

Tijdens de Grote Depressie (jaren 1930) ontwikkelden economen methodes om de totale productie te meten; tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikten regeringen die cijfers om productiecapaciteit voor de oorlogsinspanning in te schatten. Na de oorlog werden nationale rekeningen een vast onderdeel van beleid.

4
New cards

Functies van economische maatstaven

Evolutie van een economie volgen (groei, krimp, stagnatie), internationale vergelijkingen maken (Wereldbank, IMF, Europese Commissie), beslissingen van bedrijven en investeerders onderbouwen en inzicht geven in de draagkracht van een samenleving.

5
New cards

Meten = reduceren

Elke indicator is een vereenvoudiging van de werkelijkheid die bepaalde aspecten benadrukt en andere (verdeling, planetaire grenzen, geluk) minder zichtbaar maakt. Wat we meten, bepaalt mee wat we belangrijk vinden.

6
New cards

Bruto Binnenlands Product (BBP)

De totale geldwaarde van alle finale goederen en diensten die binnen de grenzen van een land worden geproduceerd in een bepaalde periode (meestal één jaar). Het BBP is ook gelijk aan de som van alle toegevoegde waarde in een economie.

7
New cards

Waarom wordt het BBP in geldwaarde uitgedrukt?

Zo kunnen zeer verschillende producten (van appels tot smartphones) worden opgeteld. Gevolg: enkel activiteiten mét een prijs tellen mee.

8
New cards

Telt onbetaalde arbeid mee in het BBP?

Nee. Mantelzorg, vrijwilligerswerk en huishoudelijk werk verhogen het BBP niet, ook al zijn ze maatschappelijk waardevol.

9
New cards

Voorbeeld: je hemd zelf strijken vs. naar een strijkatelier brengen → effect op het BBP?

Zelf strijken telt niet mee in het BBP; het strijkatelier (betaalde dienst) wel.

10
New cards

Toegevoegde waarde

De waarde die elke producent toevoegt aan een product (verkoopwaarde min de waarde van ingekochte tussenproducten). Door alle toegevoegde waarde op te tellen vermijd je dubbeltelling.

11
New cards

Voorbeeld tarwe → meel → brood: toegevoegde waarde per schakel

Boer verkoopt tarwe voor €0,25 (TW €0,25); molenaar verkoopt meel voor €0,75 (TW €0,50); bakker verkoopt brood voor €3 (TW €2,25). Som TW = €3 = waarde van het finale product.

12
New cards

Waarom werkt men met toegevoegde waarde in plaats van alle verkopen op te tellen?

Om te vermijden dat dezelfde waarde meerdere keren wordt geteld (dubbeltelling), wat het niveau van economische activiteit kunstmatig zou opblazen.

13
New cards

Nominaal BBP

Geproduceerde hoeveelheden van jaar i × prijzen van jaar i (lopende prijzen). Corrigeert NIET voor inflatie.

14
New cards

Reëel BBP

Geproduceerde hoeveelheden van jaar i × prijzen van een vast basisjaar. Corrigeert WEL voor inflatie en meet dus enkel veranderingen in de geproduceerde hoeveelheid.

15
New cards

Inflatie

Algemene prijsstijgingen.

16
New cards

Dezelfde productie als vorig jaar, maar prijzen +4% → wat gebeurt er met het nominaal en reëel BBP?

Nominaal BBP stijgt met 4%; reëel BBP blijft gelijk (0%).

17
New cards

Nominaal BBP stijgt met 5%, inflatie is 3% → reële groei?

Ongeveer 2% (nominale groei min inflatie).

18
New cards

Waardoor kan een stijging van het nominaal BBP veroorzaakt worden?

Door meer productie, hogere prijzen of een combinatie van beide.

19
New cards

Economische groei (definitie)

Een stijging van het REËEL BBP ten opzichte van een vorige periode (meestal jaar op jaar): een land produceert meer goederen en diensten. Altijd gecorrigeerd voor inflatie.

20
New cards

Bruto Nationaal Inkomen (BNI)

Alle inkomens verdiend door ingezetenen van een land, ongeacht waar de economische activiteit plaatsvindt.

21
New cards

Formule BNI

BNI = BBP + (inkomsten van ingezetenen uit het buitenland − inkomens die niet-ingezetenen in het land verdienen).

22
New cards

Verschil BBP vs. BNI

BBP kijkt naar WAAR de productie plaatsvindt (binnen de landsgrenzen); BNI kijkt naar WIE het inkomen verdient (ingezetenen), ongeacht de locatie.

23
New cards

Waarom is het onderscheid BBP/BNI belangrijk voor België?

België is een open economie: veel inkomensstromen (lonen, winsten, dividenden, interesten) overschrijden de landsgrenzen.

24
New cards

Inwoner vs. ingezetene

Inwoner = iemand die in een land woont. Ingezetene = persoon of organisatie die economisch verbonden is met een land en er een duurzaam economisch belang heeft. Het BNI gebruikt het begrip ingezetene, niet inwoner of nationaliteit.

25
New cards

Een Belg woont in België maar werkt in Nederland voor een Chinees bedrijf → BBP of BNI?

Zijn productie telt mee in het Nederlandse BBP; zijn loon telt mee in het Belgische BNI.

26
New cards

Een buitenlandse multinational produceert in Antwerpen en stort winst door naar het moederbedrijf → BBP of BNI?

De productie telt mee in het Belgische BBP; de doorgestorte winst telt NIET mee in het Belgische BNI.

27
New cards

BBP per capita

Het BBP gedeeld door het aantal inwoners. Corrigeert voor verschillen in bevolkingsgrootte (bv. India vs. België).

28
New cards

Koopkrachtpariteit (PPP)

Correctie voor prijsverschillen tussen landen: toont hoeveel je effectief kunt kopen met je inkomen in elk land en geeft zo een realistischer beeld van de levensstandaard.

29
New cards

Voorbeeld PPP: brood kost €3 in België en €0,50 in India

Met €3.000 koop je in België 1000 broden; in India heb je maar €500 nodig voor 1000 broden. Zonder koopkrachtcorrectie lijken landen armer of rijker dan ze in de praktijk zijn.

30
New cards

Wat meet het BBP niet? (5 punten)

1) de verdeling van welvaart; 2) onbetaald werk; 3) het verschil tussen 'goede' en schadelijke productie (milieuschade); 4) de echte gebruikswaarde van digitale diensten; 5) geluk, gezondheid, veiligheid en vrije tijd.

31
New cards

BBP en verdeling: land A en B hebben hetzelfde BBP

Het BBP zegt niets over verdeling. Als A gelijk verdeeld is en B veel armoede en een kleine rijke elite heeft, verkiezen de meesten land A: welvaart gaat ook over wie er toegang toe heeft.

32
New cards

Voorbeelden van activiteiten die het BBP verhogen maar negatief zijn voor de samenleving

Herstellingen na een natuurramp of auto-ongeluk, gezondheidskosten door luchtvervuiling, verkopen in wapen- en tabaksindustrie, bomen kappen voor meubels (verlies aan bos en biodiversiteit komt niet in de cijfers).

33
New cards

Waarom onderschat het BBP de waarde van digitalisering?

Het BBP meet enkel geldstromen, geen gebruikswaarde. Gratis of goedkope digitale alternatieven (streaming vs. cd's, Wikipedia vs. encyclopedie, Google Maps vs. papieren kaarten) leveren veel nut maar weinig BBP.

34
New cards

Werkweek van 38u naar 50u → effect op BBP en geluk?

Het BBP zal hoger liggen, maar het geluksniveau waarschijnlijk niet. Het BBP meet niet hoe gelukkig, gezond of veilig mensen zich voelen.

35
New cards

Welvaart

De materiële draagkracht van een economie: wat we kunnen produceren en consumeren (gemeten met BBP, BNI per capita).

36
New cards

Welzijn

De kwaliteit van leven: hoe mensen leven en zich voelen. Gemeten objectief (gezondheid, levensverwachting, onderwijs, leefomgeving) en subjectief (geluk, tevredenheid, veiligheid, sociale relaties, zingeving).

37
New cards

Verschil welvaart vs. welzijn

Welvaart = middelen (materiële draagkracht). Welzijn = kwaliteit van leven. Een land kan een hoog BBP hebben met files, dure huisvesting of slechte luchtkwaliteit.

38
New cards

Human Development Index (HDI)

Samenvattende maatstaf die toont hoe goed mensen kunnen leven, niet enkel hoeveel er geproduceerd wordt. Combineert 3 dimensies: gezondheid, kennis/onderwijs en materiële levensstandaard.

39
New cards

3 dimensies van de HDI en hun meting

1) Gezondheid: levensverwachting bij geboorte; 2) Kennis/onderwijs: verwacht en gemiddeld aantal scholingsjaren; 3) Materiële levensstandaard: BNI per capita in koopkrachtpariteit (PPP).

40
New cards

Evolutie van de wereldwijde HDI

Sinds de jaren 1990 trendmatig gestegen; terugval in 2020–2021 door de pandemie (lagere levensverwachting, leerverlies) met gedeeltelijk herstel. Vooruitgang is ongelijk verdeeld.

41
New cards

België in de HDI

In 2000 zat België in de kopgroep (met Scandinavië, Canada, Australië). Sindsdien ging België vooruit, maar trager dan die andere landen.

42
New cards

Zwakte van de HDI

Werkt met nationale gemiddelden: ongelijkheid ontbreekt, en een land kan hoog scoren met een grote ecologische voetafdruk.

43
New cards

IHDI

Inequality-adjusted HDI (UNDP): verlaagt de HDI-score naargelang de ongelijkheid binnen de drie dimensies.

44
New cards

PHDI

Planetary Pressures–Adjusted HDI (UNDP): stelt de HDI naar beneden bij op basis van o.a. CO2-uitstoot per capita en materiaalvoetafdruk.

45
New cards

UNDP

Het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties; publiceert de HDI, IHDI en PHDI.

46
New cards

OECD Better Life Index (BLI)

Multidimensionaal dashboard dat kwaliteit van leven vergelijkt over landen via 11 domeinen. Geen eindscore: je kiest zelf de wegingen in de online tool.

47
New cards

11 domeinen van de Better Life Index

Wonen, inkomen, jobs, community (sociale steun), onderwijs, milieu, burgerparticipatie, gezondheid, levenstevredenheid, veiligheid en werk-privébalans.

48
New cards

Verschil HDI vs. BLI

HDI = één samenvattende score (3 dimensies). BLI = dashboard met 11 domeinen zonder totaalscore, met zelf te kiezen gewichten.

49
New cards

ISEW

Index of Sustainable Economic Welfare, ontwikkeld in de jaren 1980 als alternatief voor het BBP. Vertrekt van het BBP en corrigeert het voor welzijn, milieu en inkomensverdeling.

50
New cards

GPI

Genuine Progress Indicator: de 'moderne opvolger' van de ISEW, met dezelfde logica maar uitgebreider en met een gestandaardiseerde methodologie (makkelijker vergelijken). Veel landen, staten en steden gebruiken de GPI als beleidsinstrument.

51
New cards

Wat telt de ISEW/GPI BIJ het BBP op?

Onbetaald werk, publieke diensten die bijdragen aan leefkwaliteit, waarde van vrije tijd, waarde van een evenwichtige inkomensverdeling, waarde van sterke gemeenschappen en veiligheid.

52
New cards

Wat trekt de ISEW/GPI AF van het BBP?

Milieuschade, energiekosten en uitputting van natuurlijke hulpbronnen, kosten van klimaatverandering, defensieve kosten en gezondheidskosten door milieu- en leefstijlfactoren.

53
New cards

Defensieve kosten

Uitgaven die het BBP opkrikken maar geen welzijnswinst betekenen, bv. file- en ongevallenschade, kosten door misdaad, stress en lawaai.

54
New cards

Evolutie BBP per capita vs. GPI/ISEW per capita in rijke landen

Het BBP per capita stijgt gestaag, maar de GPI/ISEW per capita groeit trager, vlakt af of daalt zelfs: BBP-groei betekent niet automatisch meer werkelijke welvaart.

55
New cards

World Happiness Report

Jaarlijks wereldwijd onderzoek (rond de Internationale Dag van Geluk, 20 maart) dat landen rangschikt op hoe gelukkig inwoners zichzelf ervaren. Een subjectieve indicator.

56
New cards

Sustainable Development Goals (SDG's)

17 mondiale doelen met 169 subdoelen, in 2015 aangenomen door alle 193 VN-lidstaten als deel van de Agenda 2030. Ze volgen de Millenniumdoelstellingen (2000–2015) op en gelden voor alle landen, rijk en arm.

57
New cards

De 5 P's van de SDG's

People (mensen, sociale rechtvaardigheid), Planet (milieu), Prosperity (duurzame economische groei), Peace (vrede, veiligheid, rechtvaardigheid), Partnership (wereldwijde samenwerking).

58
New cards

Centrale belofte van de SDG's

"Leave no one behind."

59
New cards

Geven de SDG's één totaalscore per land?

Nee. Ze maken vooruitgang meetbaar en vergelijkbaar via indicatoren, maar leiden niet tot één totaalscore.

60
New cards

Vizier 2030

De Vlaamse vertaling van de SDG's naar een regionale strategie.

61
New cards

Voluntary National Reviews

Rapporten waarmee landen hun vooruitgang op de SDG's rapporteren.

62
New cards

CSRD

Corporate Sustainability Reporting Directive (EU): bedrijven moeten rapporteren over ESG-thema's volgens de ESRS-standaarden; veel bedrijven koppelen hun materiële thema's aan SDG's.

63
New cards

ESG

Environment, Social, Governance.

64
New cards

Voorbeelden koppeling bedrijfsthema's aan SDG's

Emissiereducties → SDG 13; circulaire materialen → SDG 12; gelijke kansen → SDG 5 en 10.

65
New cards

Economische groei vs. conjunctuur

Groei = langetermijnontwikkeling van de productiecapaciteit (de trend). Conjunctuur = schommelingen rond die langetermijntrend op korte en middellange termijn.

66
New cards

Hoogconjunctuur

De economie draait op volle kracht: veel productie en investeringen, bedrijven nemen personeel aan, lage werkloosheid, consumenten geven meer uit. Risico: stijgende prijzen en oververhitting.

67
New cards

Laagconjunctuur

De economie presteert onder haar normale niveau: minder productie, dalende investeringen, stijgende werkloosheid, voorzichtige consumenten die uitgaven uitstellen.

68
New cards

Recessie

Periode waarin de economische activiteit afneemt; in de praktijk: het reëel BBP krimpt minstens twee opeenvolgende kwartalen.

69
New cards

Factoren die conjunctuurschommelingen beïnvloeden

Vertrouwen, kredietverlening, overheidsbeleid (vraagzijde); energieprijzen, pandemie (aanbodzijde); in open economieën ook wereldhandel en wisselkoersen.

70
New cards

Waarom is conjunctuurbeheer complex?

Beleid werkt met vertraging en economieën zijn internationaal verweven.

71
New cards

Consumentenvertrouwen

Psychologische indicator die meet hoe optimistisch of pessimistisch huishoudens zijn over hun financiële situatie en de economie. Optimisme → meer consumptie; pessimisme → meer sparen. Een voorloper van economische trends.

72
New cards

Wie meet het consumentenvertrouwen in België en hoe vaak?

De Nationale Bank van België (NBB), maandelijks via een conjunctuurenquête bij huishoudens.

73
New cards

Producentenvertrouwen

Geeft weer hoe bedrijven de toekomst inschatten (productie, orders, economische situatie). Een barometer voor de conjunctuur die vaak voorloopt op harde data zoals industriële productie of BBP-groei. Maandelijks gemeten door de NBB.

74
New cards

Evolutie groei en bevolking sinds 1900

Wereldbevolking van ongeveer 1,6 miljard (1900) naar meer dan 8 miljard; reëel BBP per capita wereldwijd van ongeveer $2.500 naar rond $15.000.

75
New cards

Wat zegt groei van het reëel BBP NIET?

Niets over de duurzaamheid van productie, de verdeling van welvaart of of mensen gezonder of gelukkiger worden.

76
New cards

Pro-groeiperspectief

Visie (klassieke economen, OESO, Wereldbank, VN) dat economische groei een motor van maatschappelijke vooruitgang is en helpt bij sociale én ecologische uitdagingen.

77
New cards

Argumenten van het pro-groeiperspectief

1) Groei verhoogt de levensstandaard; 2) groei voorkomt werkloosheid en creëert jobs; 3) groei levert hogere belastinginkomsten op zonder hogere tarieven; 4) groei is een hefboom voor ontwikkelingslanden; 5) groei komt uit ideeën, niet uit onbeperkte grondstoffen.

78
New cards

Waarom is groei nodig tegen werkloosheid volgens pro-groeidenkers?

Technologische vooruitgang maakt productie efficiënter, waardoor minder arbeid nodig is voor dezelfde output. Zonder groei leidt dat tot werkloosheid; groei creëert nieuwe jobs in opkomende sectoren.

79
New cards

Groei en belastinginkomsten

Bij groei stijgen de belastinginkomsten zonder tariefverhoging: meer ruimte voor investeringen, klimaat- en innovatiebeleid en schuldafbouw. Een grotere koek maakt herverdeling minder pijnlijk.

80
New cards

Daniel Susskind

Britse econoom: economische groei hangt niet af van steeds meer fysieke hulpbronnen maar van slimmere manieren om ze te gebruiken. De fysieke wereld is eindig, de wereld van ideeën niet.

81
New cards

Groene groei / ecomodernisme

Techno-optimistische stroming binnen het pro-groeidenken: economische groei en ecologische duurzaamheid kunnen verzoend worden via technologische innovatie en decoupling.

82
New cards

Decoupling

Het loskoppelen van economische groei (reëel BBP) van milieu-impact (bv. CO2-uitstoot of grondstoffengebruik).

83
New cards

Absolute decoupling

De economie groeit terwijl de totale milieu-impact in absolute termen daalt (bv. BBP +3%, CO2 −2%). Het ideaalbeeld van groene groei.

84
New cards

Relatieve decoupling

De economie groeit sneller dan de milieu-impact, maar de impact stijgt nog (bv. BBP +3%, CO2 +1,5%). Niet voldoende om milieuproblemen op te lossen.

85
New cards

Welke vorm van decoupling komt vaker voor?

Relatieve decoupling. Langdurige en brede absolute decoupling is volgens de OESO eerder zeldzaam.

86
New cards

Territoriale emissies

De uitstoot die binnen de grenzen van een land plaatsvindt.

87
New cards

Consumptiegebaseerde emissies

Territoriale emissies min de emissies in export plus de emissies in import: ook de uitstoot in andere landen voor goederen die binnenlands worden geconsumeerd.

88
New cards

België: territoriale vs. consumptiegebaseerde emissies

Consumptiegebaseerd ligt hoger dan territoriaal: een deel van de uitstoot van Belgische consumptie gebeurt in het buitenland.

89
New cards

China: territoriale vs. consumptiegebaseerde emissies

Territoriaal ligt hoger dan consumptiegebaseerd: China produceert veel voor consumptie in andere landen.

90
New cards

België vs. China: uitstoot per inwoner

Territoriale uitstoot daalt in België en stijgt in China (ze groeien naar elkaar toe), maar de consumptiegebaseerde uitstoot van een gemiddelde Belg is meer dan het dubbele van die van een Chinees.

91
New cards

Waarom hangt het oordeel over decoupling af van de meetmethode?

Met enkel territoriale emissies lijkt de ontkoppeling in een land als België sterker; met consumptiegebaseerde emissies (incl. import) is het beeld minder gunstig.

92
New cards

Beperkingen van het decoupling-verhaal

1) Niet voor alle milieudruk gelijk (voor grondstoffen veel zwakker bewijs); 2) energiegebruik blijft wereldwijd stijgen; 3) gemakkelijke efficiëntiewinsten zijn al gerealiseerd; 4) de snelheid van ontkoppeling is vaak onvoldoende voor de klimaatdoelen.

93
New cards

Global Resources Outlook 2024

De wereldwijde winning van natuurlijke hulpbronnen is in 50 jaar verdrievoudigd en zou zonder ingrijpen tegen 2060 ongeveer 60% hoger liggen dan in 2020.

94
New cards

Reboundeffect

Efficiëntere technologie verlaagt kosten, waardoor het uitgespaarde geld opnieuw wordt besteed en extra consumptie en milieudruk ontstaat. Efficiëntie leidt dus niet tot een even grote daling van de totale impact.

95
New cards

Voorbeeld van het reboundeffect

Een zuinigere auto waardoor mensen meer kilometers gaan rijden, omdat autorijden goedkoper wordt.

96
New cards

Wat is nodig naast technologische vooruitgang volgens de kritiek op het pro-groeimodel?

Gedragsverandering, aangepaste prijsprikkels en gericht beleid.

97
New cards

Post-groeiperspectief

Economische groei hoeft niet langer het centrale kompas te zijn; niet noodzakelijk tegen groei, maar menselijk welzijn binnen ecologische grenzen staat centraal (kwaliteit van leven boven kwantiteit van productie), met een rechtvaardige transitie.

98
New cards

Drie argumenten van het post-groeidenken

1) Ecologische grenzen (eindige planeet, overschreden planetaire grenzen); 2) sociale ongelijkheid en beperkt welzijnseffect van groei; 3) praktische grenzen (de trendmatige groei in rijke landen vertraagt al decennia).

99
New cards

Beperkt welzijnseffect van groei

In veel rijke landen is het BBP per inwoner sinds 1950 meer dan verdrievoudigd, terwijl de geluksscores nauwelijks stegen. Boven hogere inkomens vlakt het effect af; verdeling, gezondheid en sociale steun wegen zwaarder.

100
New cards

Waarom is groei volgens post-groei een inefficiënt middel tegen armoede?

Een groot deel van de extra welvaart komt bij de rijkste groepen terecht, terwijl wie het minst heeft vaak het minst profiteert.