patologia - kolokwium 1.2

zapalenia

Czym jest zapalenie i jaki jest jego cel?

Zapalenie to zespół reakcji organizmu na czynnik uszkadzający. Ma usunąć następstwa działania szkodliwego bodźca, ograniczyć lub wyeliminować czynnik szkodliwy oraz ułatwić naprawę tkanek. Jest reakcją obronną, z wyjątkiem sytuacji takich jak zapalenia autoimmunologiczne.

Jakie grupy czynników mogą wywoływać zapalenia?

• Fizyczne (uraz, promieniowanie, ciało obce, temperatura),

• chemiczne (alkohol, papierosy, substancje chemiczne, leki),

• biologiczne (bakterie, wirusy, pasożyty),

• immunologiczne (antygeny, przeciwciała, kompleksy antygen–przeciwciało)

• inne, np. jady, ukąszenia, oparzenia, odmrożenia i odleżyny.

Jakie są trzy główne elementy mechanizmu zapalenia?

Zmiany naczyniowe, odpowiedź białokrwinkowa oraz uwalnianie mediatorów zapalenia.

Jakie zmiany naczyniowe zachodzą podczas zapalenia i jakie mają skutki?

Naczynia rozszerzają się wskutek rozkurczu mięśni gładkich zwieraczy przedwłosowatych, co powoduje przekrwienie, zaczerwienienie i ocieplenie tkanki. Wzrasta przepuszczalność naczyń, co sprzyja powstawaniu wysięku. Przepływ krwi zwalnia, krew się zagęszcza i zalega, a następnie mogą powstawać mikrozakrzepy.

Jakie są rodzaje leukocytów (białych krwinek) (6-10 tys.)

• Granulocyty (z ziarnistościami)

  • Eozynofile (jądro okularowate, czerwone ziarnistości) - reakcjach alergicznych i pasożytniczych; 0-4%

  • Bazofile (duże zagęszczenie ziarnistości, histamina) - w reakcjach alergicznych; 0-1%

  • Neutrofile (jądro segmentowane lub pałeczkowate) - antybakteryjne i antywirusowe

• Agranulocyty (bez ziarnistości)

  • Monocyty

  • Limfocyty

Jakie role pełnią makrofagi i monocyty w zapaleniu?

Przemieszczają się ruchem pełzakowatym, przechodzą poza naczynia krwionośne, uwalniają czynniki zapalne, prezentują antygeny i fagocytują. Wydzielają enzymy trawienne, ułatwiające drogę przez tkankę, oraz wytwarzają czynniki wzrostowe (GF).

Jakie są etapy odpowiedzi białkowej? (wymień)

1. Marginacja

2. Toczenie

3. Aktywacja

4. Adhezja

5. Diapedeza (transmigracja)

6. Chemotaksja

Jak przebiega odpowiedź białkowa?

1) Marginacja – leukocyty opuszczają główny strumień krwi i układają się przy śródbłonku.

2) Toczenie – przejściowe przyłączanie do śródbłonka za pomocą selektyn.

3) Aktywacja przez substancje takie jak chemokiny.

4) Adhezja – zmiana kształtu i silne, trwałe przyleganie dzięki integrynom.

5) Diapedeza/transmigracja – przejście przez śródbłonek i przemieszczanie ku patogenowi.

6) Chemotaksja – ruch kierunkowy do bodźca chemicznego (dodatnia) lub od niego (ujemna).

Wymień czynniki chemotaktyczne dodatnie

• Składniki układu dopełniacza

• Przeciwciała

• Lekuotrieny

• Interleukiny

Jakie są etapy fagocytozy?

1. Opsonizacja (opłaszczenie) - mechanizm warunkujący fagocytozę; opsoniny: elementy układu dopełniacza i przeciwciała opsonizujące

2. Związanie cząsteczki fagocytującej (neutrofil) z cząsteczką fagocytowaną

3. Pochłonięcie i utworzenie fagosomu

4. Utworzenie fagolizosomu (fagosom + lizosom)

5. Efekty bakteriobójcze i trawienie enzymatyczne

6. Usuwanie resztek poza obręb komórki

Na czym polega wybuch tlenowy?

Aktywuje się oksydaza NADPH i powstaje anion ponadtlenkowy. Dysmutaza nadtlenkowa prowadzi do powstania nadtlenku wodoru, a dalsze przemiany do toksycznego rodnika hydroksylowego. W obecności mieloperoksydazy (MPO), wody i jonów chlorkowych powstają kwas podchlorawy i chloraminy. W neutrofilach i makrofagach powstaje też NO, który reaguje z anionorodnikiem ponadtlenkowym.

Jakie są główne grupy mediatorów zapalenia?

Mediatory komórkowe: cytokiny, pochodne kwasu arachidonowego (eikozanoidy) i aminy.

Mediatory osoczowe: układ dopełniacza, układ kininowy (bradykinina związana z bólem) oraz układ krzepnięcia i fibrynolizy.

Czym są cytokiny?

Cytokiny to białka uwalniane przez komórki układu odpornościowego, modyfikujące wzrost, aktywność, różnicowanie komórek i ich wzajemne oddziaływanie.

Jakie cytokiny wyróżniamy?

• Interleukiny (IL-1, IL-18)

• Chemokiny (IL-8, stromalny czynnik wzrostu SDF-I, eotaksyna)

• Interferony (I-alfa, beta, kappa, II-gamma) - obrona przeciwwirusowa

• Nadrodzina cząsteczek TNF (czynnik martwicy guzów TNF-alfa)

• Czynniki wzrostowe (EGF, FGF, TGF)

• Czynniki hemopoetyczne (GM-CSF, G-CSF, M-CSF) - czynniki pobudzające koloniegranulocytów i makrofagów w procesach krwiotworzenia w szpiku

Które cytokiny są prozapalne a które przeciw zapalne?

Przeciwzapalne: IL-4 i IL-10.

Prozapalne: IL-1, IL-2, IL-6, IL-8 i TNF.

Co robią cytokiny prozapalne?

Cytokiny prozapalne aktywują leukocyty, sygnalizują produkcję selektyn i integryn, ułatwiają rozluźnienie śródbłonka podczas diapedezy i stymulują powstawanie gorączki.

Czym są chemokiny?

To związki należące do cytokin, powstające pod wpływem cytokin prozapalnych. Inicjują lub nasilają odczyn zapalny i wywierają działanie chemotaktyczne, wpływając na migrację komórek.

Jakie pochodne kwasu arachidonowego wyróżniamy?

• prostaglandyny

• leukotrieny

• tromboxan A2 (TXA2)

Jak działają prostaglandyny?

Prostaglandyny:

• rozszerzają naczynia, zwiększają ich przepuszczalność,

• nasilają migrację komórek,

• hamują agregację płytek

• wpływają na ośrodek termoregulacji.

Jak działają leukotrieny?

Leukotrieny:

• zwiększają przepuszczalność naczyń,

• powodują obrzęk, skurcz mięśni gładkich oskrzeli i przewodu pokarmowego,

• działają chemotaktycznie

• uczestniczą w reakcjach alergicznych

Jak działa tromboxan A2?

TXA2:

• pobudza agregację płytek

• kurczy naczynia;

kwas acetylosalicylowy hamuje TXA2

Na jakie reakcje działają NLPZ w procesie powstawania pochodnych kwasu arachidonowego?

• NLPZ sterydy : na fosfolipazę A2 → fosfolipidy do kwasu arachidonowego

• NLPZ aspiryna : na cyklooksygenazę (COX) → kwas arachidonowy do prostaglandyn

Jak działa histamina i skąd jest uwalniana?

Histamina jest uwalniana z ziarnistości komórek tucznych i bazofili.

Przez receptory H1 powoduje rozszerzenie naczyń, wzrost ich przepuszczalności, skurcz mięśni gładkich oskrzeli i przewodu pokarmowego oraz drażnienie zakończeń nerwowych.

Przez H2 stymuluje wydzielanie soku żołądkowego.

Uczestniczy w reakcjach alergicznych.

Czym jest układ dopełniaczy i jaka jest jego rola?

Układ 30 białek, które aktywują się kaskadowo

Jego rola to:

• Aktywacja reakcji zapalnej

• Opsonizacja mikroorganizmów

• Działanie chemotaktyczne

• Liza bakterii, wirusów, fragmentów uszkodzonych komórek

• Rozkład błony komórkowej

Efektem układu dopełniacza jest wytworzenie kompleksu atakującego błonę komórkową (MAC)

Jakie drogi wyróżniamy w układzie dopełniaczy?

• Droga klasyczna - aktywacja przez kompleksy antygen-przeciwciało

• Droga alternatywna - aktywacja kaskady przez endotoksyny bakteryjne, grzyby, jad węży (niezależna od przeciwciał)

• Droga lektynowa - aktywacja przez lektyny (receptory dla patogenów wiążących się z komórkami)

Jak powstaje bradykinina?

Kininy, w tym bradykinina, powstają z rozpadu kininogenu pod wpływem kalikreiny.

Aktywację układu może wywołać uraz.

Jak działa bradykinina?

Bradykinina:

• rozszerza naczynia, zwiększa ich przepuszczalność i powoduje obrzęk,

• może kurczyć mięśniówkę oskrzeli,

• aktywuje neutrofile, makrofagi i limfocyty T,

• wywołuje ból i może wydłużać proces zapalny.

Jakie są różnicy między zapaleniem ostrym, podostrym i przewlekłym?

Ostre zaczyna się nagle i trwa od minut do kilku dni, maksymalnie około 2 tygodni; możliwe jest pełne wyzdrowienie.

Podostre to zmniejszanie się objawów ostrych bez ich całkowitego ustąpienia.

Przewlekłe zaczyna się skrycie, trwa długo (nawet ponad 3 miesiące) i może rozwinąć się po procesie ostrym lub podostrym.

Jakie objawy i wyniki badań mogą towarzyszyć zapaleniu ostremu?

Miejscowo: zaczerwienienie, ocieplenie, obrzęk, ból i upośledzenie funkcji.

Ogólnie: senność, gorączka (wiązana z IL-1 i IL-6) i brak apetytu.

Objawy narządowe zależą od lokalizacji.

W badaniach mogą występować wzrost OB, leukocytoza (np. limfocytoza lub neutrofilia) i wzrost białek ostrej fazy, w tym CRP.

Jakie typy zapalenia wysiękowego wyróżniamy?

Krwotoczne, ropne, nieżytowe, wrzodziejące, włóknikowe, rzekomobłoniaste i surowicze.

Czym są białka ostrej fazy i jaką rolę odgrywa CRP?

Białka ostrej fazy są produkowane w wątrobie pod wpływem sygnałów zapalnych. Należą do nich CRP, α-1-antytrypsyna i prokalcytonina.

CRP :

• ułatwia wiązanie dopełniacza, (ułatwia opsonizację i fagocytozę),

• moduluje funkcje monocytów i granulocytów,

• stymuluje produkcję IL-10

• należy do receptorów rozpoznających patogeny.