Pakikibaka: Salik sa Pag-usbong ng Diktadura at Karapatang Pantao

Mga talasalitaan at mahahalagang termino hinggil sa mga konseptong pulitikal (Cacique Democracy, Anarchy of Families, Bossism), ang pag-usbong at kaganapan ng Diktadurang Marcos, at ang pagtataguyod ng Karapatang Pantao.

Cacique Democracy

Isang sistema kung saan mayroong halalan, ngunit higit na mas malaki ang impluwensya ng mayayaman at makapangyarihang elit kaysa sa ordinaryong mamamayan (konseptong inilahad ni Anderson noong 1988).

Anarchy of Families

Ang kalagayan ng kompetisyon kung saan nag-aagawan ang mga makapangyarihang pamilya o dinastiyang pulitikal sa kontrol ng pulitika at mga pinagkukunang-yaman ng pamahalaan (mula sa aklat na pinamatnugutan ni McCoy).

Bossism

Ang pamamaraan ng pamumuno kung saan ang isang lokal na makapangyarihang pinuno ay kumokontrol sa mga yaman, lokal na pamahalaan, at puwersang pamimilit upang mapanatili ang kanyang kapangyarihan (binuo ni Sidel noong 1999).

First Quarter Storm

Serye ng malalaking demonstrasyon na pinangunahan ng mga estudyante mula Enero hanggang Marso 1970, na kinabibilangan ng makasaysayang Labanan sa Mendiola noong Enero 30, 1970.

Proklamasyon Blg. 889

Ang kautusang ipinalabas ni Pangulong Ferdinand Marcos Sr. upang suspindihin ang writ of habeas corpus kasunod ng pambobomba sa miting de avance ng Liberal Party sa Plaza Miranda noong Agosto 21, 1971.

Proklamasyon Blg. 1081

Ang opisyal na dekretong pinirmahan ni Ferdinand Marcos Sr. noong Setyembre 21, 1972 (inihayag sa publiko noong Setyembre 23) na nagpasailalim sa buong Pilipinas sa batas militar sa dahilang may banta umano ng rebelyong komunista at kaguluhan.

Citizens' Assemblies

Ang kapulungang ginamit noong Enero 1973 upang pagtibayin at ratipikahan ang Konstitusyong 1973 sa pamamagitan ng botong viva voce (pagsigaw o pagtaas ng kamay) sa halip na isang pormal na plebisito dahil nakasara ang Kongreso.

Proklamasyon Blg. 2045

Ang dekreto na inilabas noong Enero 17, 1981 na pormal at opisyal na nag-alis sa batas militar, bagamat nanatili pa rin kay Pangulong Marcos ang maraming kapangyarihang pang-emerhensiya.

EDSA People Power Revolution

Ang mapayapang kolektibong pagkilos ng mamamayang Pilipino noong Pebrero 22-25, 1986 kasunod ng walkout ng mga tagabilang at pandaraya sa snap election noong Pebrero 7, 1986 laban kay Corazon Aquino.

Art. VII, Sek. 18 ng 1987 Konstitusyon

Itinadhana ng Saligang Batas matapos ang EDSA na naglilimita sa kapangyarihan ng pangulo sa pagsuspinde ng pribilehiyo ng writ of habeas corpus sa hindi hihigit sa 60 araw.

Karapatang Pantao

Mga batayang karapatang likas sa bawat tao, gaya ng karapatan sa buhay, kalayaan, makatarungang paglilitis, malayang pamamahayag, at pagpupulong, na ginagarantiyahan sa ilalim ng Art. II ng 1987 Konstitusyon.

Tala ng Amnesty International (1972-1981)

Ulat na nagtala ng humigit-kumulang 70,000 katao na ikinulong, 34,000 na pinahirapan (torture), at mahigit 3,200 na pinaslang sa panahon ng batas militar sa Pilipinas.

Hawaii Class Suit

Kaso na isinampa sa korte sa Estados Unidos kung saan iginawad ang kumpensasyon sa mga biktima ng batas militar; binubuo ng 9,539 miyembro kung saan humigit-kumulang 6,500 ang nakatanggap ng bahagi sa $13.75 milyong ipinamahagi.

Republic Act No. 10368

Batas na pinirmahan noong Pebrero 25, 2013 na pormal na kumikilala at nagtatakda ng reparasyon para sa mga biktima ng mga paglabag sa karapatang pantao mula Setyembre 21, 1972 hanggang Pebrero 25, 1986.

Human Rights Victims' Claims Board (HRVCB)

Ang lupong binuo sa ilalim ng RA 10368 na opisyal na nagpatunay at kumilala sa 11,103 biktima ng batas militar para sa pagtanggap ng reparasyon.

Human Rights Violations Victims' Memorial Commission (HRVVMC)

Komisyong itinatag ng RA 10368 para idokumento ang mga karanasan ng mga biktima, pangalagaan ang kanilang alaala, at pamahalaan ang pagtatatag ng Freedom Memorial Museum.

Seksiyon 27 ng RA 10368

Bahagi ng batas na nag-aatas na ituro mula elementarya hanggang kolehiyo ang mga kalupitan noong panahon ng batas militar at ang naging sakripisyo at buhay ng mga biktima nito.

Palimbang Massacre

Isang marahas na insidente noong 1974 sa Sultan Kudarat na nagpapakita ng matinding karahasan at paglabag sa karapatang pantao laban sa mga pamayanang Moro noong panahon ng diktadura.

SELDA

Samahan ng mga dating bilanggong pulitikal (Samahan ng Ex-Detainees Laban sa Detensyon at Aresto) na nabuo upang igiit ang hustisya at magsampa ng mga kaukulang kaso sa hukuman laban sa mga pagmamalabis ng diktadura.

Freedom Memorial Museum

Gusaling pang-alaala kung saan inilatag ang batong panulok noong 2022 upang parangalan ang mga sakripisyo ng mga biktima at panindigan ang panawagang 'Never Again, Never Forget'.