1/29
Zestaw tradycyjnych fiszek pojęciowych (VOCABULARY) obejmujących kluczowe terminy, mechanizmy farmakodynamiczne, parametry farmakokinetyczne, dawkowanie oraz profil bezpieczeństwa kwetiapiny.
Kwetiapina (przynależność chemiczna i klasa)
Pochodna dibenzotiazepiny należąca do grupy atypowych leków przeciwpsychotycznych (LPP) II generacji.
Wskazania rejestracyjne kwetiapiny (EMA i Polska)
Leczenie schizofrenii (faza ostra i terapia podtrzymująca), choroby afektywnej dwubiegunowej (epizody manii, epizody ciężkiej depresji oraz zapobieganie nawrotom) oraz epizodów dużej depresji (jako terapia uzupełniająca w postaci o przedłużonym uwalnianiu – XR).
Norkwetiapina
Główny czynny metabolit kwetiapiny; charakteryzuje się odmiennym profilem receptorowym, w tym silnym powinowactwem do transportera noradrenaliny (NET), częściowym agonizmem wobec receptora 5-HT1A oraz blokadą receptorów muskarynowych.
Postacie farmaceutyczne IR i XR kwetiapiny
Tabletki o szybkim uwalnianiu (immediate release – IR), dla których czas osiągnięcia stężenia maksymalnego (tmax) wynosi 1–2 godziny, oraz tabletki o przedłużonym uwalnianiu (extended release – XR), dla których tmax wynosi 5–6 godzin.
Wpływ posiłku tłuszczowego na postać kwetiapiny XR
Zwiększenie maksymalnego stężenia (Cmax) leku w osoczu o 20% do nawet 50%, z powodu czego zaleca się przyjmowanie kwetiapiny XR co najmniej godzinę przed posiłkiem.
Metabolizm wątrobowy kwetiapiny
Szlak eliminacji zachodzący niemal w 100% w wątrobie, w którym dominującą rolę odgrywa izoenzym CYP 3A4 cytochromu P450, a w niewielkim stopniu CYP 2D6 (palenie tytoniu nie wpływa istotnie na jej klirens).
Szybka dysocjacja kwetiapiny od receptora D2
Właściwość farmakodynamiczna polegająca na szybkim odłączaniu się cząsteczki leku od receptora dopaminergicznego D2, co ogranicza jego następczą up-regulację i minimalizuje ryzyko parkinsonizmu polekowego, dyskinez oraz objawów pozapiramidowych (EPS).
Blokada transportera noradrenaliny (NET)
Mechanizm wywoływany wybiórczo przez norkwetiapinę (kwetiapina nie wykazuje powinowactwa do NET), który hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny i odpowiada za przeciwdepresyjne działanie leku.
Wpływ kwetiapiny na receptory 5-HT2A
Antagonizm znoszący hamujący wpływ serotoniny na uwalnianie dopaminy, co nasila neurotransmisję dopaminergiczną w szlaku nigrostriatalnym (ochrona przed EPS), guzkowo-lejkowym (brak hiperprolaktynemii) oraz mezokortykalnym (redukcja objawów negatywnych i depresyjnych).
Receptor H1 a działania niepożądane kwetiapiny
Miejsce uchwytu, którego silne blokowanie przez kwetiapinę oraz norkwetiapinę skutkuje sedacją, nadmierną sennością oraz pobudzeniem łaknienia prowadzącym do wzrostu masy ciała.
Blokada receptorów muskarynowych (M1, M3, M5) przez norkwetiapinę
Mechanizm odpowiedzialny za efekty atropinopodobne: suchość błon śluzowych jamy ustnej, zaparcia, rozszerzenie źrenic, tachykardię oraz zaburzenia w oddawaniu moczu.
Hipotonia ortostatyczna po kwetiapinie
Działanie niepożądane wynikające z antagonizmu wobec postsynaptycznych receptorów α1-adrenergicznych; ryzyko to jest istotnie ograniczane poprzez stosowanie preparatów o przedłużonym uwalnianiu (XR).
Kanały hERG
Komórkowe kanały potasowe odpowiadające za szybki prostujący odkomórkowy prąd potasowy (IKr), których inhibicja in vitro przez kwetiapinę i norkwetiapinę może skutkować wydłużeniem odstępu QTc w elektrokardiogramie.
Receptor jądrowy PXR a dyslipidemia
Czynnik transkrypcyjny pobudzany agonistycznie przez kwetiapinę, prowadzący do nasilenia ekspresji transportera NPC1L1 w enterocytach i zwiększonego wchłaniania lipidów w przewodzie pokarmowym.
Dawkowanie kwetiapiny w schizofrenii
Zalecany zakres dawek terapeutycznych wynosi 150–750 mg/dobę (zwykle skuteczna dawka od 4. dnia wynosi 300–450 mg/dobę, z możliwością zwiększenia do 800 mg/dobę).
Badania BOLDER I i BOLDER II
Badania z randomizacją wykazujące przewagę kwetiapiny w dawkach 300 i 600 mg/dobę nad placebo w monoterapii epizodów depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej (odpowiedź terapeutyczna rzędu 55% vs. 36%).
Badania EMBOLDEN I i EMBOLDEN II
Próby kliniczne oceniające leczenie depresji dwubiegunowej: EMBOLDEN I potwierdziło skuteczność dawek 300 i 600 mg/dobę kwetiapiny na tle litu i placebo; EMBOLDEN II wykazało skuteczność kwetiapiny, podczas gdy paroksetyna (20 mg/dobę) nie różniła się istotnie od placebo.
Dawkowanie kwetiapiny w zespole lęku uogólnionego (GAD)
Dawki 50–150 mg/dobę postaci XR; wyższe dawkowanie (300 mg/dobę) nie przynosi dodatkowych korzyści terapeutycznych z uwagi na wzrost częstości działań niepożądanych.
Śródoperacyjny zespół wiotkiej tęczówki (IFIS)
Powikłanie operacji okulistycznych (np. usuwania zaćmy), którego ryzyko wystąpienia u pacjentów przyjmujących kwetiapinę wzrasta wielokrotnie (OR=177,3) wskutek blokady receptorów adrenergicznych α1.
Toksykologiczny panel moczu a fałszywy wynik przy kwetiapinie
Zjawisko laboratoryjne, w którym obecność kwetiapiny w moczu może powodować fałszywie dodatni wynik testu immunoenzymatycznego w kierunku trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych (TLPD).
Interakcja kwetiapiny z silnymi inhibitorami CYP 3A4
Połączenie z lekami takimi jak ketokonazol, itrakonazol, klarytromycyna, rytonawir czy sok grejpfrutowy, skutkujące gwałtownym wzrostem stężenia kwetiapiny we krwi i ryzykiem ciężkiej toksyczności lub sedacji.
Interakcja kwetiapiny z karbamazepiną lub fenytoiną
Skojarzenie z silnymi induktorami CYP 3A4 wywołujące przyspieszenie metabolizmu kwetiapiny, spadek jej stężenia nawet o ponad 80% i groźbę utraty skuteczności klinicznej.
Metoda cross-titration („na zakładkę”)
Optymalna strategia zamiany leku przeciwpsychotycznego na kwetiapinę, polegająca na jednoczesnym, powolnym zwiększaniu dawki kwetiapiny i stopniowej redukcji dawki dotychczasowego leku w celu uniknięcia nawrotu psychozy i objawów z odbicia.
Cholinergiczne objawy z odbicia
Zespół zaburzeń (katar, ślinienie, nudności, biegunka, obfite poty, lęk, bezsenność) pojawiający się w następstwie nagłego odstawienia leków o silnym działaniu antycholinergicznym (np. klozapiny, fenotiazyn, biperydenu) przy przechodzeniu na kwetiapinę.
Dopaminergiczne objawy z odbicia
Przejściowe ujawnienie lub zaostrzenie zaburzeń pozapiramidowych (akatyzja, dyskinezy, dystonie) lub zaostrzenie psychozy, spowodowane nadwrażliwością receptorów D2 po szybkim odstawieniu silnego antagonisty receptora dopaminergicznego (np. haloperydolu).
Efekt sufitowy (pułapowy) w politerapii LPP
Zjawisko farmakologiczne polegające na braku przyrostu skuteczności terapeutycznej mimo eskalacji dawki leku lub łączenia kolejnych preparatów, przy jednoczesnym wykładniczym wzroście ryzyka wystąpienia działań niepożądanych.
Dawka ekwiwalentna dla 300 mg kwetiapiny
Orientacyjna wielkość dawki przeciwpsychotycznej odpowiadająca 10 mg olanzapiny, 3 mg rysperydonu, 15 mg arypiprazolu, 400 mg amisulprydu lub 80 mg ziprazydonu.
Wskaźnik NNH dla kwetiapiny u osób starszych z otępieniem
Wskaźnik liczby pacjentów, których leczenie wiąże się ze zgonem (number needed to harm), wynoszący w badaniu Maust i wsp. 50 (odsetek zgonów: 2,0%), co stanowiło najkorzystniejszy wynik spośród ocenianych LPP.
Cukrzyca ciążowa (GDM) a stosowanie kwetiapiny
Powikłanie ciąży, którego ryzyko nie rośnie przy dawkach kwetiapiny 25–150 mg/dobę, natomiast powyżej 300 mg/dobę ulega zwiększeniu (RR=2,69), pozostając niższym niż przy klozapinie czy rysperydonie.
Rekomendacja WFSBP dla kwetiapiny w schizofrenii
Wskazanie kwetiapiny przez Światową Federację Towarzystw Psychiatrii Biologicznej jako leku pierwszego wyboru u chorych na schizofrenię z uporczywymi zaburzeniami nastroju, współistniejącym uzależnieniem od alkoholu/kannabinoidów oraz z powikłaniami pozapiramidowymi bądź hiperprolaktynemią.