BBR: deel 2: hoofdstuk 1: rechtssubjecten

rechtssubject

natuurlijke- of rechtspersoon voor wie een rechtsnorm rechten en plichten meebrengt, elk mens

persoon

iedere drager van rechten en plichten

rechtsfeiten

feiten waaraan de rechtsregel gevolgen verbindt

bv geboorte, door het rood licht rijden

rechtshandelingen

menselijke wilsverklaringen met als doel rechtsgevolgden tot stand te brengen

bv trouwen, koop-verkoop,…

(juridische) persoonlijkheid

geheel van rechten en plichten van het rechtssubject

• staat

• bekwaamheid

staat van de persoon

geheel van bepaalde hoedanigheden van een persoon die zijn rechtspositie in de maatschappij en de familie bepalen en hem onderscheiden van andere personen

• staat in de maatschappij/status civitatis bv nationaliteit (kan veranderd worden door bv naturalisatie)

• staat in de familie/status familiae bv familierechten en plichten als gevolg van geboorte of huwelijk (gewijzigd door rechtelijke uitspraak van scheiding of bv adoptie)

• staat als enkeling onder invloed van fysieke elementen (leeftijd, gender), psychische elementen (dementie) of civielrechtelijke elementen tot identificering van de persoon (naam, woonplaats, adelijke titels)

burgerlijke stand

administratie op gemeentelijk niveau die rechtsfeiten en rechtshandelingen vaststelt die de staat van de persoon bepalen of wijzigen

=> rechtszekerheid inzake staat van de persoon

verkrijging van de elementen vd staat vd persoon is afhankelijk van

• rechtsfeiten bv geboorte, 18de verjaardag,…

• materiële rechtshandelingen bv een huwelijk,

• rechterlijke uitspraken

• een wet

bezit van staat

impliceert een behandeling van de persoon en feitelijke gedragingen van een andere betrokkene die wijzen in de richting van de uitoefening van rechten en de naleving van plichten, inherent verbonden aan de status familiae

schijntoestand die juridisch wordt erkend bv gedragen als vader leidt tot bezit van staat van vader (afstammingsrecht)

functies bezit van staat

• bewijsmiddel afstamming

• grond van niet-ontvankelijkheid

tweezijdig karakter bezit van staat

• als je bezit van een staat hebt die juridisch niet de jouwe is kan je geen bezit meer hebben van de staat die juridisch wel de jouwe is; kind kan maar bezit van staat hebben tov 1 vader

• je kan ten opzichte van twee personen het bezit van staat van kind-afstammeling hebben

3 soorten bekwaamheid

• feitelijke

• rechts- of genotsbekwaamheid

• handelingsbekwaamheid

feitelijke bekwaamheid

geen juridisch begrip, feitelijke mogelijkheid van een persoon om een bepaalde daad te stellen

bv als je geen benen hebt kan je niet met een gewone auto rijden => feitelijke onbekwaamheid

rechtsbekwaamheid

juridisch begrip, bevoegdheid om titularis te zijn van rechten en plichten

handelingsbekwaamheid

juridisch begrip, bevoegdheid om rechten en plichten zelfstandig uit te oefenen

natuurlijk persoon

elk levend en levensvatbaar geboren mens

niet andere levende wezens zoals dieren, embryo of lijk

begin juridische persoonlijkheid mens

levende en levensvatbare geboorte

akte van levenloos kind

kan vanaf 140 dagen, moet na 180 vanaf verwekking indien kind overleden op ogenblik bevalling

infans conceptus pro jaw nato habetur, quoties de commodis eius agitur

ongeboren vrucht heeft vanaf verwekking bepaalde rechten op voorwaarde dat het naderhand levensvatbaar wordt geboren

ogenblik van de verwekking

tussen 300ste en 180ste dag voor de geboorte

vermoeden juris tantum

weerlegbaar vermoeden

<=> vermoeden juris ed de jure

einde van de juridische persoonlijkheid

dood

bepaalde aspecten juridische persoonlijkheid kunnen behouden blijven of gewijzigd worden bv erkenning overleden kind (levend en levensvatbaar geboren en heeft zelf kinderen) of auteursrecht (gaat door tot 70 jaar na overlijden)

rechtspersonen

groepering van rechtssubjecten of een afgescheiden vermogen die titularis kunnen zijn van bepaalde rechten en plichten (rechtspersoonlijkheid)

eigen vermogen afgescheiden van de vermogens van de individuele groepsleden (ontstaat door inbreng van inzet of middelen in ruil voor lidmaatschapsrechten of aandelen)

juridische fictie (<=> natuurlijke personen) om samenwerkingsverbanden tussen natuurlijke personen te organiseren en te structureren of om vermogens af te scheiden van vermogen natuurlijke persoon

samenwerkingsverbanden zonder rechtspersoonlijkheid

beschikken niet over eigen, afgescheiden vermogen, geen rechtspersoonlijkheid => persoonlijke schuldeisers van individueel lid-schuldenaar kunnen zich verhouden op onverdeelde aandeel in het voor de samenwerking bestemde vermogen

• maatschap = willen winst realiseren vr deelnemers bv samenwerking tussen 2 bouwbedrijven voor groot bouwproject

• feitelijke vereniging = noodzakelijk een belangeloos doel bv sportvereniging of carnavalsgroep

publiekrechtelijke rechtspersonen

opgericht door de overheid met oog op publieke dienstverlening

bv de staat, gemeenten, openbare instellingen (vrt, VDAB), overheidsbedrijven (NMBS, De Lijn)

privaatrechtelijke rechtspersonen

privaat initiatief met ander doel dan uitoefening staatsgezag

bv vennootschappen, verenigingen en stichtingen

verenigingen

privaatrechtelijke rechtspersonen die belangeloos doel nastreven

vereniging zonder winstoogmerk (VZW) = eigen vermogen want rechtspersoon, aansprakelijkheid leden beperkt (niet persoonlijke vermogen voor schulden), ultieme doel dient belangeloos te zijn maar mag adhv winstgevende activiteiten (winst wordt niet uitgekeerd aan leden)

private stichting

afgescheiden vermogen met rechtspersoonlijkheid opgericht door 1 of meer rechts- of natuurlijke personen, belangeloos doen, geen leden maar wel bestuurders

stichting van openbaar nut

afgescheiden vermogen met rechtspersoonlijkheid met als doel verwezelijking werk van filantropische, levensbeschouwelijke, religieuze, wetenschappelijke, artistieke, pedagogische of culturele aard

bv stichting tegen kanker, FWO, Vlerickschool, koning boudewijnstichting

vennootschappen

privaatrechtelijke rechtspersonen gericht op het maken van winst om die vervolgens aan de deelnemers uit te keren

onbeperkte aansprakelijkheid van rechtspersonen

schuldeisers vd rechtspersoon hebben verhaal op het vermogen vd rechtspersoon en het vermogen van de leden

voordeel: minder strenge regels qua boekhouding en interne organisatie

beperkte aansprakelijkheid van rechtspersonen

enkel verhaal op het vermogen van de rechtspersoon

nadeel: allerlei voorschriften ivm vorming en instandhouding van vermogen

vennootschap onder firma

onbeperkte aansprakelijkheid en rechtspersoonlijkheid

tussen hoofdelijk aansprakelijke vennoten, volledige schuld kan bij elk van de vennoten verhaald worden

maatschap

onbeperkte aansprakelijkheid en geen rechtspersoonlijkheid

bv voor familiale vermogensplanning om belastingen te ontwijken

besloten vennootschap

beperkte aansprakelijkheid en rechtspersoonlijkheid

baisvorm vennootschappen, oorspronkelijk voor kleinere samenwerkingsverbanden waar persoon van medevennoten belangrijk (BVBA), ook voor grotere structuren

vennoten => aandeelhouders

naamloze vennootschap

beperkte aansprakelijkheid en rechtspersoonlijkheid

meest geavanceerde vorm, identiteit aandeelhouders niet van belang, kapitaalvertrekking en vrije overdraagbaarheid voorop

vennoten => aandeelhouders

coöperatieve vennootschap

beperkte aansprakelijkheid en rechtspersoonlijkheid

alternatieve bedrijfsvoering: klassieke winstverdeling + andere voordelen voor deelnemers

bv Acco in Leuven laat aandeelhouders levenslang korting genieten

legaliteitsbeginsel rechtspersoonlijkheid

kan enkel toegekend worden in de gevallen die in de wet zijn voorzien

ontstaan rechtspersoonlijkheid

op de dag van de neerlegging van een uittreksel uit de oprichtingsakte ter griffie van de ondernemingsrechtbank van het rechtsgebied waarbinnen de vennootschap, vereniging of stichting haar zetel heeft

bijna altijd met notariële akte (uitzondering VZW en VOF)

einde rechtspersoonlijkheid

in principe van onbepaalde duur

bij vrijwillige of gerechtelijke ontbinding waarna verheffing van het vermogen

• vennootschappen = resterende activa verdeeld onder aandeelhouders

• verenigingen = activa bestemd voor ander belangeloos doel

tegenwerpelijkheid van het bestaan van de rechtspersoon aan derden

na de publicatie van een uittreksel uit de oprichtingsakte (en eventuele latere wijzigingsakten van statuten en aantal beslissingen die door de organen van de rechtspersoon getroffen worden en van belang zijn voor derden bv benoeming bestuurders) in het Belgisch staatsblad