personality psychology theme 5

Persoonlijkheid

Een verzameling en systeem van georganiseerde psychologische eigenschappen en mechanismen dat een consistent patroon vormt in gedrag, gevoel en denken.

Psychoanalytisch perspectief (Freud)

Benadering waarbij onbewuste en interne processen en ervaringen uit de kindertijd de persoonlijkheid beïnvloeden.

Behavioristisch perspectief (Watson & Skinner)

Benadering waarbij gedrag wordt beïnvloed door externe stimuli en wordt aangeleerd via beloning en straf.

Humanistisch perspectief (Rogers)

Benadering die nadruk legt op eigenwaarde, zelfconcept en de aangeboren neiging tot persoonlijke groei.

Sociaal-cognitief leerperspectief (Bandura)

Benadering waarbij de sociale omgeving en cognitieve processen (zoals modeling) gedrag beïnvloeden.

States vs. Traits

States = tijdelijke gemoedstoestanden

Traits = relatief stabiele persoonlijkheidskenmerken

2 verschillende visies van traits

Als interne causale eigenschappen

Als beschrijvende samenvatting

Traits als interne causale eigenschappen

Visie dat traits interne eigenschappen zijn die gedrag veroorzaken, ook wanneer ze niet direct zichtbaar zijn.

Traits als beschrijvende samenvatting

Visie dat traits geen oorzaak zijn, maar een beschrijvende samenvatting van terugkerende gedragspatronen.

Act Frequency Formulation

Benadering die traits ziet als categorieën van gedragingen, gemeten via:

Act nomination = gedragingen bedenken

Prototypicality = bepalen welke het meest typerend zijn

Recording = meten hoe vaak iemand ze vertoont

Ideografische vs. nomothetische visie

Ideografische visie: iedereen heeft een unieke combinatie van traits

Nomothetisch: iedereen heeft dezelfde set van traits maar in andere verhoudingen

3 benaderingen om traits te identificeren

De lexicale benadering (taal)

Statistische benadering (factoranalyse)

Theoretische benadering

Eysencks PEN-model

Hiërarchisch model met 3 super-traits:

1. Psychoticisme = neiging tot agressie, egocentrisme, impulsiviteit en gebrek aan empathie

2. Extraversie = mate waarin iemand sociaal, actief en dominant is

3. Neuroticisme = mate van emotionele instabiliteit en sterke negatieve emoties/emotional arousal

Kritiek op Eysenck

Er zijn ook andere traits die erfelijk zijn

De theorie is te sterk gepolariseerd

Biologische verklaring extraversie-introversie

Gekoppeld aan cortical arousal

Introverte mensen hebben een hoger basisniveau van arousal dan extraverte mensen.

Allport’s trait concept (ideografisch)

Mensen hebben traits, States en gedragingen die verschillen in hoe consistent ze zijn

• Traits = stabiele patronen in iemands gedachten/ gevoelens

• States = tijdelijke toestanden

• Gedrag = afhankelijk van situatie en daarom tijdelijk en wisselend

Mensen kunnen zelfde eigenschap delen, maar deze kan toch van persoon tot persoon verschillen > iedere persoon is uniek

Cattells 16-factor theory (nomothetisch)

Persoonlijkheid bestaat uit 16 onderliggende basiskenmerken (source traits), onderverdeeld in

• Dynamic traits

• Ability traits

• Temperament traits

Hij maakt ook onderscheid tussen common traits en unieke traits

Dynamic traits Cattel

Gerelateerd aan inspanningen om doelen te bereiken

Vaardigheidstraits Cattel

Gerelateerd aan vaardigheden die iemand in staat stellen om effectief te functioneren

Temperamentstraits

Gerelateerd aan iemands emotionele leven en gedragspatronen

3 manieren om source traits te ontdekken

L-data = gedrag in alledaagse situaties meten (zoals schoolprestaties)

Q-data = gedrag meten aan de hand van vragenlijsten

OT-data = gedrag observeren in kunstmatig gecreëerde situaties

Kritiek op Cattel

Niemand heeft theorie kunnen bevestigen, zelfs Cattel zelf niet. Had waarschijnlijk te maken met een calculatiefout

Critici vonden ook dat 16 factoren te veel zijn om mee te werken

Wiggins' Circumplex model

Interpersoonlijke kenmerken ingedeeld op 2 hoofddimensies:

liefde en status

Wiggins individuele verschillen traits

interpersonal traits = wat mensen anderen aandoen/ wat ze met anderen doen

temperament traits = nerveus, teneergeslagen, sloom, prikkelbaar

character traits = moraal, principieel, eerlijk

material traits = gierig, hebzuchtig

attitude traits = godvrezend, spiritueel

mental traits = slim, logisch en waarnemend

physical traits = gezond, sterk

Voordelen Wiggins circumflex

Geeft expliciete definitie van interpersoonlijk gedrag

Specificeert de relaties tussen elk kenmerk in het model (geeft relaties weer tussen verschillende interpersoonlijke traits)

Leidt onderzoekers naar verwaarloosde gebieden van psychologisch functioneren

Relaties tussen verschillende interpersoonlijke traits Wiggins circumflex

Adjacency

Bipolarity

Orthogonality

Adjacency (circumflex Wiggins)

Hoe dichtbij de kenmerken bij elkaar staan in de circumflex

Variabelen die naast elkaar staan hebben positieve correlatie met elkaar

Bipolarity (circumflex Wiggins)

Kenmerken die bipolair zijn staan tegenover elkaar en hebben negatieve correlatie met elkaar

Orthogonality (circumflex Wiggins)

Kenmerken die loodrecht op elkaar staan hebben geen relatie met elkaar dus geen correlatie

Kritiek op Wiggins

Interpersoonlijke kaart is beperkt tot 2 dimensies

Belangrijke interpersoonlijke kenmerken zoals neuroticisme worden niet in circumflex opgenomen terwijl ze wel een rol spelen in sociale interacties

Big Five-model (OCEAN)

5 brede persoonlijkheidsdimensies

• Openness = open voor nieuwe ervaringen/ideeën

• Conscientiousness = zorgvuldig en georganiseerd.

• Extraversion = sociaal en contact zoeken.

• Agreeableness = vriendelijk/coöperatief, conflicten vermijden

• Neuroticism = negatieve emoties zoals angst, depressie en jaloezie

Kritiek op de Big-Five

Theorie is te beperkt omdat niet elke cultuur dezelfde interpretatie heeft van persoonlijkheid

Er is sprake van cirkelredenatie = waarom is het gedrag zo? vanwege de traits. hoe kun je die traits bepalen? door het gedrag

HEXACO-model

Uitbreiding van de Big Five met een zesde factor:

Honesty-Humility (eerlijkheid-bescheidenheid).

HEXACO persoonlijkheidsdimensies

Honesty-Humility

Emotionality

Extraversion

Agreeableness

Conscientiousness

Openness to experience

Dark Triad

Bestaat uit Machiavellianisme, narcisme en psychopathie

Gekenmerkt door sociaal destructief gedrag.

Kachur et al. (AI en gezichtskenmerken)

Onderzoek waarin een neuraal netwerk Big Five-scores voorspelde op basis van echte gezichtsfoto's.

Personality coherence

De uiting van een trait kan door de jaren heen veranderen, maar de onderliggende eigenschap blijft hetzelfde

Lexicale benadering

Belangrijke individuele verschillen komen in taal terecht.

Belangrijke traits hebben veel synoniemen en komen vaak in meerdere culturen/talen voor.

2 criteria voor het identificeren van belangrijke kenmerken volgens de lexicale benadering

synoniem frequentie: hoe meer synoniemen er voor een woord zijn hoe belangrijker het woord is

crossculturele algemeenheid: hoe belangrijker een individueel verschil is hoe meer talen een woord hebben om dit verschil te beschrijven

Statistische benadering

Begint met een pool van persoonlijkheidsitems

Doel van statistische benadering is het identificeren van de grootste dimensies op de persoonlijkheidskaart (meest gebruikte methode is factoranalyse)

Factoranalyse + factor loading

Factoranalyse: grote hoeveelheid persoonlijkheidsitems samenvoegen tot kleinere, betekenisvollere set van brede basisfactoren

Factor loading: geeft aan hoe sterk een specifiek persoonlijkheidsitem samenhangt met de overkoepelende factor.

Theoretische benadering

Een bestaande theorie bepaalt vooraf welke individuele verschillen/traits belangrijk zijn en gemeten moeten worden.

Eysenck - visie op persoonlijkheid

Nomothetische en biologische benadering:

Traits zijn sterk erfelijk en hebben volgens Eysenck een psychofysiologische/biologische basis.

Eysencks hiërarchie

Super-traits → narrow traits → habitual acts → specific acts.

Allport

Ideografische benadering: benadrukt de unieke persoonlijkheid van ieder individu en maakt onderscheid tussen traits, states en activities.

Cattell - 3 soorten source traits

Dynamic traits = doelen/motivatie

Ability traits = vaardigheden

Temperament traits = emotioneel leven en gedragspatronen.

Cattell - L, Q en OT-data

Methodes om source traits te meten

L-data = life records

Q-data = self-ratings/vragenlijsten

OT-data = gedrag in objectieve, kunstmatig gecreëerde testsituaties.

Ontstaan Big Five

Ontstaan uit lexicaal + statistisch onderzoek/factoranalyse

Dezelfde vijf brede factoren werden herhaaldelijk gevonden.

NEO-PI-R

Veelgebruikte Big Five-vragenlijst met 240 items

Nadeel van zelfrapportage is o.a. sociaal wenselijk antwoorden.

Dark Triad - drie traits

Machiavellianisme = manipulatie/eigenbelang

Narcisme = zelfgericht/egoïstisch

Psychopathie = impulsiviteit, weinig empathie en antisociaal gedrag.

Dark Triad - gemeenschappelijke kern

Alle drie hangen samen met lage agreeableness en vooral lage honesty-humility, maar blijven verschillende traits.

Kachur et al. - mogelijke verklaringen gezicht/persoonlijkheid

Genetische factoren

Hormonale invloeden

Sociale verwachtingen/self-fulfilling prophecy

Habituele emotie-expressie.

Kachur et al. - belangrijkste resultaten

AI voorspelde alle Big Five-traits significant maar bescheiden (gemiddeld r=.243)

Conscientiousness werd het beste voorspeld.

Kachur et al. - conclusie/beperking

AI kan persoonlijkheid enigszins voorspellen uit foto's, maar kan traditionele tests niet vervangen en het is onduidelijk welke foto-informatie AI precies gebruikt.

Common vs. Unique traits (Cattell)

Common traits = eigenschappen die bij veel mensen voorkomen

Unique traits = eigenschappen die uniek zijn voor één persoon.

Big Five - brede factoren en facets

De vijf dimensies zijn brede factoren die bestaan uit kleinere traits/facets.

Mensen kunnen even hoog scoren op een brede factor, maar verschillen in de onderliggende facets.

Dark Triad - unieke verschillen

Narcisme hangt positief samen met extraversion, conscientiousness en openness

Machiavellianisme hangt negatief samen met extraversion

Psychopathie hangt negatief samen met conscientiousness.

Dark Triad - impulsiviteit en empathie

Narcisme = functional impulsivity

Psychopathie = dysfunctional impulsivity.

Machiavellianisme en psychopathie hangen samen met lagere cognitive empathy.

Kachur et al. - holistic approach

Het gezicht wordt als één geïntegreerd geheel verwerkt in plaats van als losse gezichtskenmerken.

Een real-life foto kan ook een holistic behavioural act zijn, omdat bijvoorbeeld kapsel, hoofdhoek en belichting informatie kunnen bevatten.

Functional vs. dysfunctional impulsivity

Functional impulsivity = snel beslissen wanneer dat effectief/voordelig is, zonder slechte zelfcontrole

Dysfunctional impulsivity = snel en onnauwkeurig beslissen met negatieve gevolgen en beperkte zelfcontrole.

Verschil tussen extraversie en agreeableness met betrekking tot omgang met groepen

Extraversie gaat over actieve behoefte om met anderen samen te zijn en over sociale dominantie binnen groepen

Agreeableness gaat over kwaliteit van de relatie

Structurele verschuiving. met betrekking tot boosheid-gerelateerde eigenschappen van Big-Five naar HEXACO

In HEXACO zijn boosheid-gerelateerde eigenschappen verplaats van neuroticisme (in big-five) naar agreeableness

Basisidee van de ‘General Factor of Personality’ (GFP)

De GFP stelt dat alle sociaal wenselijke persoonlijkheidstrekken positief samenhangen

Welke 2 concurrerende interpretaties bestaan over de betekenis van de General Factor of Personality (GFP)

Interpretatie 1: het is een methodologische artefact (sociaal wenselijk antwoordgedrag)

Interpretatie 2: het weerspiegelt reële sociale effectiviteit of emotionele intelligentie

Welke trait voegt de Dark Tetrad toe aan de Dark Triad

Alledaags sadisme (everyday sadism)

Weerspiegelt het ervaren van plezier, vreugde en genot bij toebrengen van leed, pijn of zien lijden van anderen in alledaagse situaties

Wat betekent subklinisch in persoonlijkheidspsychologie

Dat de traits in milde vorm aanwezig zijn binnen het normale, alledaagse functioneren van de gezonde bevolking, zonder dat er wordt voldaan aan criteria voor een klinische persoonlijkheidsstoornis

Belangrijkste gedragsmatige verschil tussen psychopathie en machiavellianisme wat betreft impulsbeheersing en risico

Machiavellianisme kenmerkt zich door berekend, strategisch en risicomijdend langetermijngedrag

Psychopathie kenmerkt zich juist door impulsiviteit en nemen van ondoordachte risico’s in hoog-risicosituaties

Verschil waarop psychopaat geweld gebruikt en manier waarop alledaagse sadist geweld of pijn inzet

Psychopaat gebruikt geweld hoofdzakelijk instrumenteel (als middel om een specifiek egoïstisch doel te bereiken)

Alledaags sadist brengt schade of pijn toe puur voor persoonlijke genot en plezier dat hij beleeft aan lijden van slachtoffer

Wat hield het zogenaamde ‘bug grinder’ experiment in en wat toonde dit onderzoek aan over individuen met alledaags sadistische neigingen?

Deelnemers konden kiezen tussen pijn verdragen (ijswater), toiletten poetsen, of pissebedden doden in een grinder

Sadisten kozen significant vaker voor het doden van insecten en toonden zich gemotiveerd om actief anderen leed toe te brengen, zelfs zonder beloning

Waarom zijn klassieke zelf-rapportage vragenlijsten methodologisch problematisch bij het betrouwbaar meten van Dark Tetrad-trekken zoals narcisme?

Omdat individuen met donkere trekken (vooral narcisten) een sterke neiging hebben tot zelfoverschatting, sociaal wenselijk antwoorden en bewust liegen om zichzelf beter of statusrijder voor te doen

Hoe werkt een ‘overclaiming-vragenlijst’ om subklinisch narcisme objectief te meten, zonder direct te hoeven vragen naar iemands ijdelheid

Deelnemer krijgt een lijst met begrippen (waarvan sommige fictief, zoals niet-bestaande boeken of historische figuren) en moet aangeven of hij ze kent

Narcisten claimen vaker dat ze ook de niet-bestaande begrippen kennen om slim over te komen

Hoe kunnen de destructieve en sociaal onwenselijke trekken van de Dark Triad evolutionair gezien toch voordeling of adaptief zijn (vanuit perspectief van de Life History Theory)

Ze kunnen psychosociale voordelen en darwinistische fitheid opleveren (zoals snelle reproductie, status en macht) ten koste van anderen of ten koste van eigen gezondheid en relaties op lange termijn

In welk kwadrant van het circumflex model van Wiggins vallen de eigenschappen van de Dark Tetrad in de praktijk?

In het kwadrant dat gekenmerkt wordt door dominantie en koude onverschilligheid

Onder welke specifieke omgevingsconditie zal een machiavellist zich wel sociaal wenselijk gedrag of inzetten voor een taak, en welk motief ligt hieraan ten grondslag?

Alleen als diens inzet direct zichtbaar is en sociaal krediet, financieel gewin of strategisch voordeel oplevert voor hemzelf