Kalinangan, Kabihasnan, at Heograpiya ng Pilipinas

Mga talasalitaan at mahahalagang konsepto sa Araling Pilipino na sumasaklaw sa kalinangan, kabihasnan, teorya ng migrasyong Austronesyano, katutubong metodo ng pananaliksik, at heograpiya ng Pilipinas.

Kalinangan

Nagmula sa salitang-ugat na "linang" na nangangahulugang "painamin o pabutihin"; tumutukoy sa mga gawi, paniniwala, kaalaman, at paraan ng pamumuhay ng mga pangkat-etniko na may pantay-pantay na pagtingin at walang mas mataas o mas mababa.

Kabihasnan

Nagmula sa salitang-ugat na "bihasa" (eksperto o dalubhasa) na may unlaping "ka-" at hulaping "-an" na tumutukoy sa kolektibo; ayon kay Salazar (2010), ito ang uri ng pamumuhay, pag-uugali, kaalaman, at pakikipagkapwa na kinagisnan at pinapino ng mga grupo ng tao.

Sibilisasyon

Nagmula sa salitang Latin na "civitas" na nangangahulugang "lungsod"; tumutukoy sa masalimuot o komplikadong uri ng pamumuhay na nakasentro sa urbanisasyon, malalaking pisikal na estruktura, at pangkulturang elemento tulad ng sistema ng pagsulat at batas.

Bagani

Tawag sa mga sinaunang mandirigma sa Pilipinas na nagpoprotekta sa kanilang barangay, kung saan nagmula ang salitang "bayani" at ang konseptong bayanihan.

Bayanihan

Mahalagang katangian ng kalinangang Pilipino na nagpapakita ng pagtutulungan, pagkakaisa, pakikipagkapwa, at pagbibigay ng ginhawa o tulong sa bayan maging sa malalaki o simpleng gawain.

Badjao

Pangkat-etniko sa Pilipinas na kilala sa kanilang pamumuhay na nakasentro sa dagat, kung saan ang ilan ay naninirahan sa bangka at lumilipat ng lokasyon batay sa dami ng isda.

Pangangayaw

Sinaunang gawi ng pakikidigma o pagsalakay (raiding) ng mga katutubo gamit ang kanilang mga sasakyang pandagat.

Kamalayang Pangkasaysayan

Pag-unawa sa mga pangyayari noong nakaraan at pagsusuri kung paano ito konektado at nagdudulot ng epekto sa kasalukuyan at hinaharap upang maitama ang mga pagkakamali.

Pakikipagkuwentuhan

Katutubong metodo ng pananaliksik sa Sikolohiyang Pilipino na naisasagawa sa pamamagitan ng pakikipag-usap sa kapwa tungkol sa isang tiyak na paksa.

Pagpapakuwento

Katutubong metodo ng pananaliksik kung saan hinihikayat ang kalahok na maglahad ng kaniyang sariling karanasan o kaalaman.

Pagtatanong

Katutubong metodo ng pananaliksik na nagsasangkot ng pagtatanong sa mga tao upang makakuha ng kailangang impormasyon.

Pagdalaw

Metodo ng pananaliksik na isinasagawa sa pamamagitan ng pagpunta sa tahanan ng kalahok at pakikipag-ugnayan sa kaniya.

Ginabayang Talakayan

Talakayan na may nakahandang mga gabay na tanong upang makakalap ng impormasyon mula sa mga kalahok.

Pasuroy-suroy

Metodo ng pananaliksik na tumutukoy sa pagpunta-punta o pag-ikot sa iba't ibang lugar upang maghanap at magkalap ng impormasyon.

Nakikiugaling Pagmamasid

Paraan ng pananaliksik na kinapapalooban ng direktang pagmamasid sa kilos, gawi, at kapaligiran ng mga kalahok.

Panunuluyan

Metodo ng pananaliksik kung saan ang mananaliksik ay nananatili o nakikitira sa lugar o tahanan ng kalahok upang mas maunawaan ang kanilang pamumuhay.

Fernand Braudel

Pangunahing tagapagsulong ng Paaralang Annales mula sa Pransya noong unang bahagi ng dantaon 20 na nagpakilala sa konseptong longue durée sa pag-aaral ng kasaysayan.

Longue durée

Pangmatagalang perspektiba ng pag-aaral sa kasaysayan na sumasaklaw sa libo-libong taon, kung saan sinusuri ang mabagal na pagbabago sa ugnayan ng tao at heograpiya.

Environmental Determinism

Pananaw na ang heograpiya at pisikal na kapaligiran ang pangunahing nagtatakda sa pamumuhay, kilos, at gawain ng tao.

Possibilism

Pananaw na bagamat nagbibigay ng limitasyon ang kapaligiran, may kakayahan ang tao na magpasya, umangkop, at baguhin ang paggamit sa kaniyang kapaligiran.

Weltanschauung

Salitang Aleman para sa pananaw-pandaigdig; tumutukoy sa malalim na estruktura ng pag-iisip kung paano binibigyang-kahulugan ng tao ang realidad.

Linyar na Pananaw

Pananaw sa kasaysayan na tuloy-tuloy ang takbo ng panahon at may malinaw na simula, pag-unlad, at wakas, tulad ng pananaw sa sinaunang Mesopotamia.

Siklikal na Pananaw

Pagtingin sa kasaysayan bilang isang paulit-ulit na pag-ikot ng mga pangyayari, katulad ng umiiral sa India.

Samsara

Konsepto ng muling pagsilang (reincarnation) na naglalarawan sa walang katapusang siklo ng kapanganakan, kamatayan, at muling pagsilang sa ibang anyo ng buhay.

Ilaya

Pamayanang nasa kabundukan o interyor (papaloob o paakyat) na umaasa sa pagsasaka, pangangaso, at gawaing-kahoy, at nagluluwas ng palay, gulay, kamote, prutas, at pulot.

Ilawod

Pamayanang naninirahan sa tabing-dagat o tabing-ilog (patungo sa dagat) na umaasa sa pangingisda, yamang-dagat, paggawa ng bangka, at kalakalan ng asin, isda, at perlas.

Sultanato

Uri ng pamahalaan sa mga pamayanang Muslim na pinamumunuan ng isang sultan.

Sulu Zone

Rehiyong nag-uugnay sa ilang bahagi ng Pilipinas, Indonesia, at Malaysia na nagsilbing sentro ng masiglang aktibidad pang-ekonomiya at kalakalan.

Nusantao

Terminong nagmula sa mga salitang "Nusa" at "Tao" (tao mula sa timog) na tumutukoy sa mga katutubong pangkat na bihasa sa pandaragat at paglalayag.

Bangkang may katig

Mahalagang inobasyon ng mga Austronesyano na naging daan at nagpatunay sa kanilang sopistikadong kakayahan sa malawakang paglalayag sa karagatan.

Antonio Carpio

Dating Associate Justice ng Korte Suprema na nagsagawa ng komprehensibong pag-aaral sa mga sinaunang mapa noong panahon ng Espanyol upang patunayan na sakop ng Pilipinas ang mga pulo ng Kalayaan.

Panacot

Ang sinaunang pangalan na ginamit sa mga lumang mapa para sa Scarborough Shoal.

Murillo Velarde Map (1734)

Sinaunang mapang nilikha noong 1734 na unang nagbigay ng pangalan sa Spratlys bilang "Los Bajos de Paragua" at ginamit na ebidensya sa teritoryo ng bansa.

Permanent Court of Arbitration

Pandaigdigang hukuman na nagresolba sa usapin ng Pilipinas at Tsina hinggil sa Dagat Kanlurang Pilipinas at naglabas ng paborableng desisyon para sa Pilipinas.

Pacific Ring of Fire

Rehiyon sa daigdig na naglalaman ng pinakamaraming aktibong bulkan, kung saan kabilang ang Pilipinas na may 37 bulkan at 18 dito ay aktibo.

Mavulis

Ang pinakadulong isla ng Pilipinas na matatagpuan sa hilagang hangganan ng teritoryo ng bansa.

Austronesian

Pangkat ng mga taong gumagamit o nagsasalita ng wikang Austronesian na kinikilalang ninuno ng mga Pilipino; nagmula sa Timog Tsina at lumipat sa Taiwan bago tumungo sa Pilipinas.

Peter Bellwood

Australian na arkeologo na nagmungkahi ng Teorya ng Austronesian Migration (Out of Taiwan) na nagpapaliwanag sa pagdating ng mga ninuno sa Pilipinas noong 2,500 BCE mula sa Taiwan.

Wilhelm Solheim II

Amerikanong antropologo na nagpanukala ng Nusantao Maritime Trading and Communication Network Hypothesis na nagsasabing nagmula ang mga ninuno sa Indonesia patungong Mindanao bago nagtungo sa hilaga.

Ethnocentrism

Maling paniniwala na ang sariling kultura ay mas nakatataas, mas maunlad, o mas tama kaysa sa kultura ng iba.

Eurosentrismo

Pananaw kung saan ang pamantayan at karanasan ng Europa ang ginagawang sentro sa pagsukat sa pamumuhay at kultura ng ibang lipunan, na ginamit upang bigyang-katwiran ang kolonyalismo.

Barbaro

Katawagang ginagamit ng mga mapanghusgang lipunan para sa mga pangkat na kulang sa mga katangian ng urbanisasyon o malalaking pisikal na estruktura.

Kinagisnan at Pinapino

Dalawang mahalagang aspekto ng kabihasnan ayon kay Salazar (2010), kung saan ang kinagisnan ay tumutukoy sa paggawa ng isang bagay sa mahabang panahon at ang pinapino ay ang patuloy na pagpapahusay nito.