FARMACOLOGIE DEMENTIE EN DELIER | AFPF B1

welke 3 soorten dementie en wat is dementie

Ziekte van Alzheimer

Vasculaire dementie
Lewy body dementie

Frontotemporale dementie

gemengde

Dementie is een syndroom waarbij meerdere cognitieve functies achteruitgaan, zoals het geheugen, denken, taal en plannen. Hierdoor krijgt iemand steeds meer moeite met dagelijkse activiteiten. Dementie komt vooral voor op oudere leeftijd, maar is niet hetzelfde als normale veroudering.

licht toe ziekte van alzheimer, oorzaak symptonen wie meer kans etc.

Ziekte van Alzheimer

Meest voorkomende vorm • vooral op oudere leeftijd

Oorzaak: ophoping van afwijkende eiwitten (amyloïd en tau) die hersencellen beschadigen.

Symptomen:

• Vergeet nieuwe informatie en recente gebeurtenissen.

• Stelt dezelfde vragen vaker.

• Problemen met woorden vinden, oriëntatie en dagelijkse handelingen.

• Later ook veranderingen in gedrag en zelfstandigheid.

Wie heeft meer kans? Vooral mensen boven de 65 jaar. De kans neemt toe met de leeftijd; erfelijke aanleg en bepaalde leefstijl- en vaatrisicofactoren spelen ook een rol.

 

 

licht toe vasculaire dementie, oorzaak symptonen wie meer kans etc.

Vasculaire dementie

Problemen met de bloedvoorziening van de hersenen

Oorzaak: schade aan hersenweefsel door bijvoorbeeld herseninfarcten of kleinevaatziekte.

Symptomen:

• Trager denken en informatie verwerken.

• Problemen met plannen, overzicht houden en aandacht.

• Soms loopproblemen of andere neurologische klachten.

• Achteruitgang kan stapsgewijs verlopen, maar ook geleidelijk.

Wie heeft meer kans? Vooral ouderen met risicofactoren voor vaatziekten, zoals hoge bloeddruk, diabetes, roken, hoog cholesterol of een eerder CVA.

 

licht toe lewy-body dementie, oorzaak symptonen wie meer kans etc.

Lewy-bodydementie

Combinatie van cognitieve en bewegingsklachten

Oorzaak: ophoping van het eiwit alfa-synucleïne (Lewy-lichaampjes) in de hersenen.

Symptomen:

• Sterk wisselende alertheid en verwardheid.

• Levensechte visuele hallucinaties, bijvoorbeeld mensen of dieren zien.

• Trage bewegingen, stijfheid en soms een tremor.

• Slaapgedragsstoornissen, zoals bewegen tijdens dromen.

Wie heeft meer kans? Vooral mensen op oudere leeftijd. De klachten kunnen rond dezelfde periode als de cognitieve achteruitgang ontstaan.

licht toe ftd, oorzaak symptonen wie meer kans etc. en gemengde dementie

Frontotemporale dementie (FTD)

Veranderingen in gedrag, persoonlijkheid of taal

Oorzaak: achteruitgang van de frontale en/of temporale hersenkwabben.

Symptomen:

• Minder remmingen of sociaal ongepast gedrag.

• Minder empathie, initiatief of motivatie.

• Veranderingen in eetgedrag of gewoonten.

• Problemen met spreken of taal begrijpen.

Wie heeft meer kans? Komt relatief vaak voor op jongere leeftijd dan andere dementievormen, vaak tussen 45 en 65 jaar. Erfelijkheid speelt bij een deel van de mensen een rol.

 

 

5. Gemengde dementie

Meerdere oorzaken tegelijk

Oorzaak: een combinatie van bijvoorbeeld Alzheimer en vaatschade.

Symptomen: een combinatie van geheugenproblemen, traag denken, problemen met plannen en eventueel andere klachten.

Wie heeft meer kans? Vooral ouderen; meerdere vormen van hersenschade kunnen naast elkaar voorkomen.

Hoe herken je verschillende soorten dementie snel

Hoe herken je de verschillende soorten snel?

Soort	Kenmerk dat je vooral moet onthouden
Alzheimer	Vooral geheugenverlies, geleidelijk erger
Vasculaire dementie	Traag denken, problemen met plannen, soms stapsgewijze achteruitgang
Lewy-bodydementie	Wisselende alertheid, visuele hallucinaties en bewegingsproblemen
Frontotemporale dementie	Eerst opvallende gedrags-, persoonlijkheids- of taalveranderingen
Gemengde dementie	Kenmerken van meerdere vormen, vaak Alzheimer en vaatschade

De kenmerken overlappen: je kunt dementie niet alleen op basis van één symptoom vaststellen.

Algemene risicofactoren dementie

Algemene risicofactoren

• Leeftijd: de grootste risicofactor; dementie komt vooral voor bij mensen boven de 65 jaar.

• Erfelijkheid: speelt bij sommige vormen en families een belangrijke rol.

• Hart- en vaatziekten: zoals hoge bloeddruk, diabetes en roken verhogen vooral het risico op vaatschade.

• Leefstijl en gezondheid: lichamelijke inactiviteit, gehoorverlies, sociaal isolement en andere factoren kunnen het risico beïnvloeden. Een risicofactor betekent niet dat iemand zeker dementie krijgt.

elangrijk voor verpleegkunde: dementie of delier?

• Dementie: meestal een geleidelijke achteruitgang over maanden tot jaren.

• Delier: acute verandering in aandacht en bewustzijn, vaak binnen uren tot dagen; de klachten kunnen gedurende de dag sterk wisselen.

• Let op: iemand met dementie kan óók een delier krijgen. Nieuwe of plotseling toegenomen verwardheid moet je daarom serieus nemen en laten beoordelen.

wat zijn psychotica, bijwerkingen etc.

Psychotica

Klassieke antipsychotica zijn dopamine-antagonisten. Door dopaminereceptoren te blokkeren in gebieden in de hersenen die betrokken zijn bij bewegen en aansturen van spieren, zoals de substantia nigra, kunnen soortgelijke symptomen als die bij de ziekte van Parkinson ("Parkinsonisme") worden waargenomen.

Verder binden de antipsychotica ook aan andere receptoren waardoor problemen kunnen ontstaan, o.a. overgewicht.

Incontinentie kan wel een complicatie zijn bij een delier (en urineretentie overigens ook), en decubitus kan ook een complicatie zijn; beide zijn echter geen bijwerking van de behandeling.

wat is farmacokinetiek en de 4 fasen

Farmacokinetiek bestudeert wat het lichaam met een geneesmiddel doet; dit wordt in vier fasen ingedeeld:

• absorptie: opname van het middel in het lichaam

• distributie: hoe het middel over de verschillende weefsels van het lichaam wordt verdeeld

• metabolisme: het veranderen van het geneesmiddel door een biochemische reactie; dit vindt vooral in de lever plaats

• excretie/eliminatie: de uitscheiding van een middel, vaak door de nieren maar soms ook (via gal) door de lever.

Het gebruiken van meerdere middelen naast elkaar kan ertoe leiden dat sommige middelen elkaars werking beïnvloeden (interactie) wat o.a. bijkomende bijwerkingen kan veroorzaken.

Begrip

Geneesmiddel / werkzame stof

Indicatie

Contra-indicatie

Begrip	Uitleg	Voorbeeld
Geneesmiddel / werkzame stof	Stof die een biologisch effect beoogt. Handelsnaam kan verschillen van generieke naam.	Controleer werkzame stof en sterkte.
Indicatie	Reden om een geneesmiddel te gebruiken.	Infectie, pijn of bloeddrukbehandeling.
Contra-indicatie	Situatie waarin een middel niet of alleen na zorgvuldige afweging gebruikt mag worden.	Allergie of bepaalde aandoening.

begrip

Bijwerking

Interactie

Therapeutische breedte

Halfwaardetijd

Bijwerking	Onbedoeld effect bij gebruik van een geneesmiddel.	Slaperigheid, misselijkheid.
Interactie	Effect van combinatie met andere medicatie, voeding of middelen.	Versterkt of verminderd effect.
Therapeutische breedte	Marge tussen effectieve en toxische blootstelling.	Smalle marge vraagt vaak extra bewaking.
Halfwaardetijd	Tijd waarin plasmaconcentratie ongeveer halveert.	Beïnvloedt doseringsinterval, maar niet alleen.

wat is farmacologie

 

Farmacologie: de wetenschap die de werking van geneesmiddelen op het lichaam en de effecten van het lichaam op geneesmiddelen bestudeert. Dit omvat onder andere de werking, bijwerkingen, opname, verspreiding, afbraak en uitscheiding van medicijnen.

wat is Farmacodynamiek

Farmacodynamiek = wat een geneesmiddel met het lichaam doet.

Het beschrijft hoe een geneesmiddel werkt, waar het aangrijpt en welk effect het heeft op het lichaam.

Op welk niveau grijpt een geneesmiddel in? + agoist en antagonist

Op welk niveau grijpt een geneesmiddel in?

Geneesmiddelen kunnen op verschillende niveaus in het lichaam aangrijpen:

• Cellen en receptoren: een geneesmiddel bindt aan een receptor op of in een cel en beïnvloedt de werking ervan.

• Enzymen: een geneesmiddel remt of stimuleert de werking van enzymen.

• Organen en orgaanstelsels: door deze effecten verandert bijvoorbeeld de hartslag, bloeddruk of ademhaling.

Receptoren zijn specifieke eiwitten op of in cellen waaraan bepaalde stoffen, zoals hormonen, neurotransmitters of geneesmiddelen, zich kunnen binden. Hierdoor kan een reactie in de cel ontstaan.

Agonist en antagonist

Begrip	Betekenis	Voorbeeld
Agonist	Bindt aan een receptor en activeert deze, waardoor een reactie ontstaat.	Salbutamol activeert β₂-receptoren, waardoor de luchtwegen verwijden.
Antagonist	Bindt aan een receptor en blokkeert deze, waardoor een andere stof de receptor minder goed of niet kan activeren.	Propranolol blokkeert β-receptoren, waardoor onder andere de hartslag kan dalen.

Ezelsbruggetje:

• Agonist = activeert de receptor.

• Antagonist = blokkeert de receptor.

licht toe; Remmen of activeren van enzymen

Remmen of activeren van enzymen

Enzymen zijn eiwitten die chemische reacties in het lichaam versnellen. Ze zijn bijvoorbeeld betrokken bij de aanmaak of afbraak van lichaamseigen stoffen.

Geneesmiddelen kunnen enzymen remmen of hun activiteit beïnvloeden. Hierdoor verandert de hoeveelheid van bepaalde stoffen in het lichaam.

Voorbeeld: ACE-remmers

ACE-remmers, zoals enalapril, remmen het ACE-enzym. Dit enzym speelt een rol bij de vorming van angiotensine II, een stof die bloedvaten vernauwt.

Wanneer ACE wordt geremd:

1. Wordt minder angiotensine II gevormd.

2. Trekken de bloedvaten minder sterk samen.

3. Daalt de bloeddruk.

Het geneesmiddel werkt hier dus niet door een receptor rechtstreeks te activeren, maar door de activiteit van een enzym te remmen.

licht toe; beïnvloeding van ionkanalen

beïnvloeding van ionkanalen

Ionkanalen zijn kleine doorgangen in celmembranen waardoor geladen deeltjes, zoals natrium, kalium en calcium, de cel in of uit kunnen bewegen.

Deze ionen spelen onder andere een rol bij het doorgeven van zenuwprikkels en het samentrekken van spieren.

Geneesmiddelen kunnen ionkanalen blokkeren of beïnvloeden. Daardoor veranderen elektrische signalen in cellen.

Voorbeeld: bepaalde calciumantagonisten

Calciumantagonisten, zoals amlodipine, remmen bepaalde calciumkanalen in de gladde spiercellen van bloedvaten. Hierdoor ontspannen de bloedvaten en kan de bloeddruk dalen.

Dosis-responsrelatie: hoeveel geneesmiddel geeft welk effect?

De dosis-responsrelatie beschrijft hoe het effect van een geneesmiddel verandert wanneer de dosis of blootstelling verandert.

In het algemeen geldt dat een hogere dosis vaak een groter effect geeft, maar dit is niet onbeperkt het geval.

Stel dat iemand een geneesmiddel krijgt om de bloeddruk te verlagen.

• Bij een lage dosis is het effect mogelijk beperkt.

• Bij een hogere dosis kan de bloeddruk sterker dalen.

• Bij een bepaalde dosis wordt het maximale effect bereikt.

• Een verdere verhoging van de dosis geeft dan mogelijk nauwelijks extra effect, maar kan wel meer bijwerkingen veroorzaken.

Dit komt doordat het effect begrensd kan zijn, bijvoorbeeld doordat vrijwel alle beschikbare receptoren al bezet zijn of doordat het werkingsmechanisme zijn maximale effect heeft bereikt.

begrippen; dosis, respons, maximaal effect, potentie, werkzaamheid

Belangrijke begrippen

Dosis

De hoeveelheid geneesmiddel die iemand toegediend krijgt, bijvoorbeeld 5 mg.

Respons

De reactie van het lichaam op het geneesmiddel, bijvoorbeeld een daling van de bloeddruk.

Maximaal effect

Het grootste effect dat een geneesmiddel onder bepaalde omstandigheden kan bereiken.

Potentie

De hoeveelheid geneesmiddel die nodig is om een bepaald effect te bereiken. Een geneesmiddel met een hogere potentie heeft doorgaans een lagere dosis nodig voor hetzelfde effect.

Werkzaamheid (efficacy)

Het maximale effect dat een geneesmiddel kan bereiken.

Let op: een geneesmiddel dat potenter is, is niet automatisch beter of veiliger. Potentie zegt iets over de benodigde dosis, niet over de kwaliteit van het geneesmiddel.

Waarom reageert niet iedere patiënt hetzelfde op dezelfde dosis?

Factor	Invloed op het geneesmiddeleffect	Voorbeeld
Leeftijd	Het lichaam kan anders reageren op geneesmiddelen naarmate iemand ouder wordt.	Ouderen zijn bij bepaalde geneesmiddelen gevoeliger voor sufheid en vallen.
Orgaanfunctie	De werking van organen beïnvloedt de verwerking van geneesmiddelen, maar kan ook de gevoeligheid voor hun effecten veranderen.	Bij nierfunctiestoornissen kan een geneesmiddel zich ophopen als het onvoldoende wordt uitgescheiden.
Genetica	Genetische verschillen kunnen de werking van enzymen, receptoren en andere eiwitten beïnvloeden.	Een patiënt kan een geneesmiddel sneller of langzamer afbreken dan gemiddeld.
Ziekte	Een aandoening kan de reactie op een geneesmiddel veranderen.	Een patiënt met hartfalen kan anders reageren op bepaalde bloeddrukverlagende middelen.
Interacties	Andere geneesmiddelen of stoffen kunnen het effect versterken of verzwakken.	Twee middelen die de bloeddruk verlagen, kunnen samen een te sterke bloeddrukdaling veroorzaken.
Eerdere blootstelling	Eerder gebruik kan de gevoeligheid voor een geneesmiddel veranderen.	Bij langdurig gebruik van bepaalde opioïden kan tolerantie ontstaan, waardoor voor hetzelfde effect meer medicatie nodig kan zijn.

farmacodynamiek versus farmacokinetiek

farmacodynamiek versus farmacokinetiek

Deze twee begrippen lijken op elkaar, maar betekenen iets anders.

Farmacodynamiek = wat doet het geneesmiddel met het lichaam?

Dit gaat over het werkingsmechanisme en de effecten van het geneesmiddel.

Voorbeeld: een geneesmiddel ontspant de spieren rondom de luchtwegen.

Farmacokinetiek = wat doet het lichaam met het geneesmiddel?

wat is farmacokinetiek

Farmacokinetiek bestaat uit vier belangrijke processen:

• Absorptie: opname van het geneesmiddel in het lichaam.

• Distributie: verspreiding van het geneesmiddel door het lichaam.

• Metabolisme: omzetting of afbraak van het geneesmiddel, onder andere in de lever.

• Excretie: uitscheiding van het geneesmiddel of de afbraakproducten, onder andere via de nieren.

Farmacokinetiek: wat het lichaam met het geneesmiddel doet

Stap	Betekenis	Aandacht
Absorptie	Opname vanaf toedieningsplaats in bloed.	Route, voedsel, maag-darmfunctie en formulering beïnvloeden opname.
Distributie	Verdeling via bloed naar weefsels.	Doorbloeding, lichaamswater/vet en eiwitbinding spelen mee.
Metabolisme	Chemische omzetting, vaak in lever.	Leverfunctie, enzymen, leeftijd en interacties kunnen effect veranderen.
Excretie	Verwijdering, vaak via nieren maar ook gal/longen.	Nierfunctie en leeftijd kunnen uitscheiding beïnvloeden.

Voorbeeld bij een oudere patiënt

Een oudere patiënt krijgt een geneesmiddel dat via de nieren wordt uitgescheiden.

wat is farmacokinetiek in deze situ

en farmacodynamiek

Voorbeeld bij een oudere patiënt

Een oudere patiënt krijgt een geneesmiddel dat via de nieren wordt uitgescheiden.

• Farmacokinetiek: de nieren werken minder goed, waardoor het geneesmiddel minder snel wordt uitgescheiden. Het kan zich ophopen in het lichaam.

• Farmacodynamiek: de patiënt kan gevoeliger zijn voor de effecten van het geneesmiddel, bijvoorbeeld sufheid of een bloeddrukdaling.

Deze processen kunnen dus samen bepalen hoe sterk het effect is en hoe groot het risico op bijwerkingen is.

Gewenste effecten, bijwerkingen en toxiciteit

Farmacodynamiek gaat niet alleen over het gewenste effect, maar ook over ongewenste effecten.

Gewenst effect: het effect waarvoor het geneesmiddel wordt gegeven.

Bijwerking: een onbedoeld effect dat bij normaal gebruik van een geneesmiddel kan optreden.

Toxiciteit: schadelijke effecten die ontstaan wanneer de blootstelling of het effect van een geneesmiddel te groot is, hoewel toxiciteit ook door andere omstandigheden kan ontstaan.

Een geneesmiddel kan dus tegelijkertijd een gewenst effect en ongewenste effecten veroorzaken.

Voorbeeld: morfine

Morfine is een opioïde pijnstiller die bepaalde opioïdreceptoren activeert.

• Gewenst effect: vermindering van pijn.

• Mogelijke bijwerkingen: misselijkheid, obstipatie en sufheid.

• Ernstig risico: onderdrukking van de ademhaling, vooral bij overmatige blootstelling of in combinatie met andere dempende middelen.

Voor verpleegkundigen is het daarom belangrijk om niet alleen te controleren of een geneesmiddel het gewenste effect heeft, maar ook te observeren of er bijwerkingen ontstaan

welke Toedieningswegen van geneesmiddelen

De toedieningsweg is de manier waarop een geneesmiddel in het lichaam wordt toegediend. De toedieningsweg beïnvloedt hoe snel een geneesmiddel werkt, waar het effect optreedt en hoeveel van het geneesmiddel in de bloedbaan terechtkomt.

enteraal

parenteraal

overig

licht toe enteraal

1.  Enteraal (via het maag-darmkanaal)

Het geneesmiddel wordt via het maag-darmkanaal toegediend.

• Oraal: via de mond, bijvoorbeeld een tablet, capsule of drankje. Het geneesmiddel wordt meestal via het maag-darmkanaal opgenomen in het bloed. De werking kan langer op zich laten wachten doordat het middel eerst moet worden opgenomen.

Na orale inname gaat het geneesmiddel via de darm vaak eerst naar de lever. Daar kan een deel worden afgebroken voordat het de algemene bloedsomloop bereikt. Dit heet het first-pass-effect.

licht toe parenteraal

2. parenteraal (buiten het maag-darmkanaal om)

Het geneesmiddel wordt buiten het maag-darmkanaal om toegediend, meestal via een injectie.

• Subcutaan (s.c.): onder de huid, in het onderhuidse vetweefsel. De opname verloopt meestal geleidelijk. Voorbeeld: insuline.

• Intramusculair (i.m.): in een spier. Het geneesmiddel wordt vanuit de spier opgenomen in het bloed. Voorbeeld: bepaalde vaccins.

• Intraveneus (i.v.): rechtstreeks in een ader. Het geneesmiddel komt direct in de bloedbaan en werkt daardoor snel. Voorbeeld: medicatie via een infuus.

Kenmerk: bij intraveneuze toediening is de biologische beschikbaarheid 100%. Dit betekent dat de volledige toegediende dosis direct in de bloedbaan terechtkomt.

licht toe overig en lokaal

3. Overige toedieningswegen

Deze toedieningswegen vallen in de indeling van je docent onder de categorie 'rest'.

• Sublinguaal: onder de tong. Het geneesmiddel wordt via het mondslijmvlies opgenomen en kan snel werken. Voorbeeld: bepaalde tabletten tegen angina pectoris.

• Rectaal: via de anus, bijvoorbeeld een zetpil. Het geneesmiddel wordt via het slijmvlies van het rectum opgenomen. De opname kan wisselend zijn.

• Transdermaal: via de huid naar de bloedbaan. Het geneesmiddel wordt geleidelijk opgenomen en kan langdurig werken. Voorbeeld: een nicotinepleister of fentanylpleister.

• Nasaal: via de neus, bijvoorbeeld een neusspray. Afhankelijk van het middel werkt het lokaal in de neus of wordt het opgenomen in de bloedbaan.

• Ototopisch: via het oor, bijvoorbeeld oordruppels tegen een oorontsteking.

Lokaal

Het geneesmiddel wordt toegediend op de plaats waar het effect gewenst is. Het werkt voornamelijk op die plek.

• Oculair: via het oog, bijvoorbeeld oogdruppels tegen een oogontsteking.

• Cutaan: op de huid, bijvoorbeeld een crème of zalf tegen eczeem.

• Inhalatie: via de luchtwegen, bijvoorbeeld een pufje bij astma. Het geneesmiddel komt rechtstreeks in de luchtwegen en werkt voornamelijk in de longen.

Kenmerk: het geneesmiddel werkt vooral lokaal, waardoor de effecten op de rest van het lichaam vaak beperkt zijn. Er kan echter wel opname in de bloedbaan plaatsvinden.

 

Lokaal versus systemisch

Deze begrippen beschrijven waar een geneesmiddel zijn effect uitoefent. Ze vormen niet dezelfde indeling als de toedieningswegen.

• Lokale werking: het geneesmiddel werkt voornamelijk op de plaats van toediening. Voorbeeld: een huidzalf tegen eczeem.

• Systemische werking: het geneesmiddel wordt opgenomen in de bloedbaan en kan effecten veroorzaken op andere plaatsen in het lichaam. Voorbeeld: een orale pijnstiller zoals paracetamol.

Een geneesmiddel dat lokaal wordt toegediend, kan soms ook systemische effecten veroorzaken als het in de bloedbaan wordt opgenomen.

Waarom is de toedieningsweg belangrijk?

De toedieningsweg beïnvloedt verschillende eigenschappen van een geneesmiddel:

• Opnamesnelheid: hoe snel het geneesmiddel in de bloedbaan terechtkomt.

• Begin van de werking: hoe snel het gewenste effect optreedt.

• Werkingsduur: hoelang het effect aanhoudt.

• Biologische beschikbaarheid: welk deel van de toegediende dosis onveranderd de algemene bloedsomloop bereikt.

Bijvoorbeeld: een intraveneus toegediend geneesmiddel werkt doorgaans sneller dan een oraal toegediend geneesmiddel, omdat het niet eerst vanuit het maag-darmkanaal hoeft te worden opgenomen.

De toedieningsweg beïnvloedt de opnamesnelheid, het begin van de werking, de werkingsduur en de hoeveelheid geneesmiddel die de bloedbaan bereikt.

licht toe hoe werkt oraal bv.

Bij orale toediening moet een geneesmiddel bijvoorbeeld eerst worden opgenomen vanuit het maag-darmkanaal. Daarna kan het via de poortader naar de lever gaan, waar een deel al wordt afgebroken voordat het de algemene bloedsomloop bereikt. Dit heet het first-pass-effect.

Bij intraveneuze toediening komt het geneesmiddel rechtstreeks in de bloedbaan. De biologische beschikbaarheid is daardoor 100%.

welke toediening + categorie

Oogdruppels

Huidzalf

Pufje bij astma

Tablet of capsule

Insuline-injectie

Vaccinatie

Medicatie via infuus

Tablet onder de tong

Zetpil

Medicinale pleister

Neusspray

Oordruppels

Categorie	Toedieningsweg	Voorbeeld
Lokaal	Oculair	Oogdruppels
Lokaal	Cutaan	Huidzalf
Lokaal	Inhalatie	Pufje bij astma
Enteraal	Oraal	Tablet of capsule
Parenteraal	Subcutaan	Insuline-injectie
Parenteraal	Intramusculair	Vaccinatie
Parenteraal	Intraveneus	Medicatie via infuus
Rest	Sublinguaal	Tablet onder de tong
Rest	Rectaal	Zetpil
Rest	Transdermaal	Medicinale pleister
Rest	Nasaal	Neusspray
Rest	Ototopisch	Oordruppels

wat zijn punten voor veilig medicatie gebruik

Veilig medicatiegebruik

• Controleer voorschrift en patiëntidentiteit, geneesmiddel, sterkte/dosis, tijd, toedieningsweg, reden, allergieën, houdbaarheid en registratie volgens lokaal beleid.

• Let op toedieningsvorm: tabletten met gereguleerde afgifte of maagsapresistente coating mag je niet zonder controle breken of fijnmaken.

• Bij slikproblemen, gemiste dosis, braken, bijwerking, onduidelijk voorschrift of afwijkende vitale functies: volg protocol en overleg; improviseer geen dosis.

• Wees extra alert bij polyfarmacie, kwetsbare ouderen, nier-/leverproblemen en geneesmiddelen met smalle therapeutische breedte. Medicatiebeoordeling gebeurt door bevoegde voorschrijver/apotheker.

• Antibiotic stewardship: gebruik antimicrobiële middelen alleen met juiste indicatie, middel en duur volgens actuele behandelafspraak; observeer effect en bijwerkingen.

wat is dementie (ontstaan, verloop, geheugen, bewustzijn, oorzaken, behandeling_)

Dementie en delier

Dementie

Dementie is een chronisch syndroom waarbij de hersenen steeds minder goed functioneren. Hierdoor gaan cognitieve functies, zoals het geheugen, het denken en de oriëntatie, geleidelijk achteruit. Dit beïnvloedt het dagelijks functioneren.

• Ontstaan: geleidelijk, over maanden tot jaren.

• Verloop: meestal langzaam progressief; de klachten nemen toe.

• Geheugen: vooral het kortetermijngeheugen kan achteruitgaan.

• Bewustzijn: meestal helder.

• Oorzaken: onder andere de ziekte van Alzheimer en vasculaire dementie.

• Behandeling: dementie is meestal niet te genezen; behandeling richt zich op het ondersteunen van het functioneren en de kwaliteit van leven.

Voorbeeld: een oudere vergeet steeds vaker afspraken, raakt de weg kwijt op bekende plekken en heeft steeds meer hulp nodig bij dagelijkse activiteiten.

wat is delier (ontstaan, verloop, aandacht, bewustzijn, oorzaken, behandeling)

Delier

Een delier is een acute, tijdelijke verwardheid die ontstaat door een lichamelijke oorzaak. De aandacht en het bewustzijn zijn verstoord. De patiënt kan verward zijn, dingen zien die er niet zijn of juist erg stil en teruggetrokken worden.

• Ontstaan: plotseling, binnen uren tot dagen.

• Verloop: wisselend; klachten kunnen gedurende de dag sterk veranderen.

• Aandacht: de patiënt kan zich moeilijk concentreren en is vaak gedesoriënteerd.

• Bewustzijn: vaak verminderd of wisselend.

• Oorzaken: bijvoorbeeld een infectie, uitdroging, medicatie, een operatie of een verstoorde stofwisseling.

• Behandeling: de onderliggende oorzaak behandelen en zorgen voor rust, veiligheid en voldoende vocht en voeding.

Voorbeeld: een oudere die normaal helder is, wordt plotseling verward door een urineweginfectie en ziet 's nachts mensen die er niet zijn.

belangrijkste veschillen dementie en delier

De belangrijkste verschillen

Kenmerk	Dementie	Delier
Ontstaan	Geleidelijk	Plotseling
Verloop	Meestal langzaam progressief	Wisselend, vaak tijdelijk
Geheugen	Vaak langdurig verminderd	Kan acuut verminderd zijn
Aandacht	Aanvankelijk vaak redelijk intact	Vaak sterk verminderd
Bewustzijn	Meestal helder	Vaak verstoord of wisselend
Oorzaak	Hersenbeschadiging of -veranderingen	Vaak een acute lichamelijke oorzaak
Behandeling	Ondersteunen en achteruitgang proberen te beperken	Oorzaak opsporen en behandelen

Belangrijk voor je verpleegkunde-examen

• Dementie = geleidelijke achteruitgang.

• Delier = plotselinge verwardheid door een lichamelijke oorzaak.

• Een delier kan ook ontstaan bij iemand die al dementie heeft.

• Een delier is urgent: bij plotselinge verwardheid moet je als verpleegkundige de oorzaak laten onderzoeken en de patiënt goed observeren. Denk bijvoorbeeld aan een infectie, uitdroging of medicatiebijwerkingen.