Panitikan at Lipunan sa panahon ng Espanyol

Nuong 1565, dumating ang mga Espanyol; at nagsimula ang…?

Monarkiya ng Espanya

Dala ng mga Kastila ang Roman Catholic religion → ginamit bilang daan patungo sa tinatawag nilang…?

European civilization

Mga Nananatili sa Pueblos:

1. Taga-bayan

2. Naabot ng simbahan

3. Nakaaangat

4. Urbanisado at sibilisado

Mga nasa Labas ng Pueblos:

1. Taga-bukid, taga-bundok

2. Tinuturing na “brutos salvages

Naging bunga ng pagkakaroon ng hatian. Resistance (Moro, Maguindanao, Tausug, Igorot, Ifugao, Kalinga) at grupong nanatiling nakabukod (Tagbanwa, Mangyan, Bagobo, Manobo, Bilaan, Bukidnon, Isneg).

Cultural Snobbery

Sila ang kinatawan ng kapangyarihan at kultura ng Espanya

Prayle

Inaral ng mga prayle ang…? (upang mas madaling i-Kristiyanisa ang mga tao)

Wikang katutubo

Ayon sa kaniya, “ang danas ay mas nagpapatanggap sa mga katutubo at nagpapababa ng pangamba”

Alfonso O. Santiago

Ayon sa kaniya, “ang mga prayle ang naging local school inspector; may kontrol din sa mga maestra, matrona, at prostitutes”

Dr. Luisa T. Camagay

Dalawang Bahagi ng Lipunan/Panitikan:

1. Simbahan (Prayle/Misyonaryo)

2. Ilustrados

Ang may hawak ang mga limbagan, relihiyon, sensura

Simbahan (Prayle/Misyonaryo)

Ito yung mga Pilipinong nakapag-aral; ginamit ang panitikan sa paglaban

Ilustrados

Orden:

Dominikano

Unang libro sa Pilipinas?

Doctrina Christiana (1593)

Mga nagkaroon ng limbagan:

1. Franciscans

2. Jesuits

3. Augustinians

Uri ng akda sa ilalim ng mga prayle:

1. Grammar book

2. Diksiyonaryo

3. Katekismo

4. Manwal sa pangungumpisa

Ang tatlong itinuro sa Catechetical school:

1. Pagbasa

2. Pagsulat

3. Pagsusuma

Batay sa…? naghuhubog ng deboto ng monarkiya at simbahan

Christian Doctrine

18th century — limitado lang ang mag-aaral na Pilipinong "umaalpas" (nakakaalis) dito

Catechetical school

Mga Manunulat sa Panahon ng Espanyol:

1. Francisco Blancas de San Jose

2. Pedro Bukaneg

3. Tomas Pinpin

4. Fernando Bagongbanta

5. Gaspar Aquino de Belen

6. Francisco Baltazar (Balagtas)

7. Modesto de Castro

8. Dr. Jose P. Rizal

9. Pedro Paterno

10. Marcelo H. del Pilar

11. Andres Bonifacio

12. Emilio Jacinto

Mga kontribusyon ni Francisco Blancas de San Jose:

1. "May Bagyo Ma't May Rilim"

2. Memorial de la vida cristiana (1605)

3. Tema: Christian heroism

4. May talinhaga at tugmaan; seven-syllable line

5. Imitasyon ng katutubong kultura — "Christianized" ang oral literature

Mga Pilipinong marunong magsulat at magslita sa wikang Espanyol.

Ladinos

Mga manunulat na Ladinos:

1. Pedro Bukaneg

2. Tomas Pinpin

3. Fernando Bagongbanta

Mga kontribusyon ni Pedro Bukaneg:

1. Isa siyang makatang Ilokano

2. Lam-ang

Mga kontribusyon ni Tomas Pinpin:

1. Ang Librong Pag-aaralan ng mga Tagalog ng Wikang Castilla (1610) — pag-aaral ng wikang Kastila

Mga kontribusyon ni Fernando Bagongbanta:

1. Memorial de la Vida Cristiana (1605)

2. Kasama sa "Laura" na grupo (tingnan din: Gaspar Aquino de Belen)

Mga kontribusyon ni Gaspar Aquino de Belen:

1. Tinatawag na "First Filipino artist"

2. Ang Mahal na Passion ni Jesu Christong Panginoon Natin (1704)

3. Christian narrative poems — mula pagdurusa (last supper) hanggang sa krusipiksiyon

4. Pamalit sa epic poems / awit → tinawag na pasyon

Mga kontribusyon ni Francisco Baltazar (Balagtas):

1. Pinagdaanang Buhay ni Florante at ni Laura sa Cahariang Albania (1838)

2. Tinaguriang literary giant

3. May usaping sensura

Mga kontribusyon ni Modesto de Castro:

1. Paring Pilipino, kilala sa mga sermon sa Tagalog

2. Pagsusulatan ng Dalawang Binibini na sina Urbana at Feliza (1864)

3. Tanong: Paano dapat kumilos at manamit ang babae?

4. Kasama rin dito ang usapin ng sumusulat ang mga babae — ang paglago ng "pag-usbong ng makabayang kamalayan"

Mga Pilipinong nakapag-aral sa Europa — mas mulat

Ito ang nagbigay ng oportunidad para sa gitnang uri (middle class) na makapag-aral

Royal decree noong 1863

Mga kontribusyon ni Dr. Jose P. Rizal

1. Isang ilustrado

2. Noli Me Tangere at El Filibusterismo

3. Hindi natapos: Makamisa

4. Debate: Repormista o Rebolusyonaryo?

5. Tanong: Bakit sa wikang Espanyol nagsulat si Rizal? Baki siya ang “pambansang bayani” ng Pilipinas? (c/o mga Amerikano)

6. Ugnayan: Rizal at Bonifacio

7. Konsepto: panitikan bilang shared experience at sandata; tinutukoy si Benedict Anderson (imagined communities)

Kinikilalang unang nobela ng Pilipinas

Ninay (1885) by Pedro Paterno

Mga kontribusyon ni Marcelo H. del Pilar:

1. La Solidaridad

2. Gumamit ng Satire

3. “Kapag kaya mong tawahan, kaya mong labanan”

Ang nagsulat para sa La Solidaridad

Satirikal na akda, may pang-uyam (bwisit)

Marcelo H. del Pilar

Pahayagan ng Katipunan?

Kalayaan

Mga kontribusyon ni Andres Bonifacio:

1. Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog

2. "Pag-ibig sa Tinubuang Lupa

Mga kontribusyon ni Emilio Jacinto:

1. Liwanag at Dilim

May mga babaeng miyembro ang Katipunan:

1. Gregoria “Oriang” de Jesus

2. Nonay Bonifacio