1/88
Looks like no tags are added yet.
kannabinoidy
tzw. przekaźniki wsteczne (wytwarzane przez neurony postsynaptyczne, oddziałują na neurony presynaptyczne). Receptory to CB1, obecne we włóknach GABA-ergicznych i glutaminergicznych. Receptory CB1 hamują uwalnianie GABA i glutaminianu, co pobudza struktury układu limbicznego.
neuropeptydy
- uwalniane z zakończeń nerwowych
- powstają z prekursorów, które magazynowane są w pęcherzykach z enzymami przekształcającymi je w formę czynną
- po zadziałaniu są rozkładane
- oddziałują na inne receptory bądź inne neurony
Transmisja purynergiczna
- związki zawierajace zasadę purynową ATP i pochodząca z jego rozpadu adenozyna
- ATP magazynowany w pęcherzykach synaptycznych, a adenina w przestrzeni międzykomórkowej
- ATP aktywuje receptory P2 (P2x i P2y)
- Adenozyna aktywuje receptory P1 (metabotropowe)
Aminowkasy hamujące
kwas γ-aminomasłowy (GABA) i glicyna
Wyróżnia się receptory GABAa - działają one na receptory jonotropowe (kanały chlorkowe), co wywołuje hiperpolaryzację komórki. Oddziałują z nim także barbiturany, bezodiazepiny, etanol i steroidy, które nasilają działanie GABA (tak działają leki przeciwlękowe i etanol)
Oraz receptory GABAb , które wykorzystują białka G i np. otwierają kanały K+ (wypływ z komórki i hiperpolaryzacja), lub zamykają kanały wapniowe
Receptory dla glicyny to również kanały jonowe
Aminokwasy pobudzające; Receptory NMDA i AMPA
kwas L-glutaminowy (glutaminian), oraz kwas L-asparaginowy (asparaginian). Działają one na receptory jonotropowe AMPA, NMDA.
Receptory NMDA:
- w odrębnym miejscu z receptorem wiąże się glicyna, która zamiast hamująco działa pobudzająco
- w spoczynku kanał receptora NMDA jest zasłonięty przez Mg2+, po ich odsunięciu przepszcza on jony Na+ i Ca2+
Glutaminian działą na receptory AMPA i NMDA. Początkowo otwierane są receptory AMPA, ich otwarcie wywołuje EPSP, a blok magnezowy z receptorów NMDA (jon Mg2+ z kanału blokujący przepływ jonów) zostaje usuniety dopiero po depolaryzacji błony wywołanej otwarciem receptorów AMPA.
* Przez kanał receptora NMDA wnikają do komórki także jony Ca2+, które mogą wywoływać trwałe zmiany w neuronach - zjawisko neuroplastyczności i śladów pamieciowych.
* glutaminian w nadmiarze jest toksyczny
Receptory histaminergiczne
H1-H4
H1, H2 - pobudzają
H3 i H4 - hamują
Histamina
Wytwarzana przez komórki tuczne jak i przez neurony histaminergiczne (tylna cz. podwzgórza, ciała suteczkowate)
L-histydyna --> histamina (dekarboksylaza histydyny)
* kotransmiter histaminy - galanina
receptory serotoninergiczne
Są to receptory metabotropowe (5-HT);
5-HT1 jako jedyne hamują
5-HT3 - jonotropowe, ich aktywacja powoduje otwarcie kanału dla Na+ i Ca2+
Serotonina
5-hydroksytryptamina;
Prekursor - L-tryptofan
L-tryptofan --> 5-hydroksytryptofan (hydroksylaza tryptofanu)
5-hydroksytryptofan --> -hydroksytryptamina
* w szyszynce 5-hydroksytryptamina --> melatonina
* upośledzenie syntezy serotoniny - depresja
Receptory dopaminergiczne
D1 i D2; są to receptory metabotropowe;
D1 - pobudza (aktywacja cyklazy adenylanowej)
D2 - hamuje
Receptory adrenergiczne
α1, α2; β1, β2, β3;
α1 i β - pobudza (aktywacja cyklazy adenylanowej)
α2 - hamuje
α1 - m. gładkie naczyń krwionośnych i oskrzeli
α2 w błonie presynaptycznej - ujemne sprzężenie zwrotne; nie są wrażliwe na adrenalinę, a jedynie na noradrenalinę
β1 - serce, oraz nerki
β2 - oskrzela i m. gładkie (płuca), mięśniówka macicy
β3 - brunatna tkanka tłuszczowa, m. szkieletowe do termogenezy
Synteza katecholamin
Prekursor - L-tyrozyna
tyrozyna --> L-DOPA (hydroksylaza tyrozyny)
L-DOPA --> dopamina (DOPA-dekarboksylaza)
dopamina - neurony dopaminergiczne
dopamina --> noradrenalina (β-hydroksylaza dopaminy)
noradrenalina - neurony noradrenergiczne
Acetylocholina
Syntetyzowana w cytoplaźmie zakończeń synaptycznych z kwasu octowego (pochodzącego z acetylo-CoA z mitochondriów), oraz z choliny. Synteza katalizowana przez acetylocholinotransferazę, zaś rozkład przez acetylocholinoesterazę. Główny przekaźnik między włóknami przedzwojowymi w synapsach.
Dwa rodzaje receptorów:
a) nikotynowe - jonotropowe; występują w:
- synapsach nerwowo-mięśniowych (N1)
- błonie neuronów zwojów autonomicznych (N2)
b) muskarynowe - metabotropowe; występują w synapsach włókien cholinergicznych i komórkach narządów; M1, M3 i M5 - pobudzają, a M2 i M4 hamują, przy czym M2 występują w sercu, a M3 w m. gładkich
Receptory muskarynowe
metabotropowe;
M1, M3, M5 - pobudzają (poprzez aktywację fosfolipazy C)
M2, M4 - hamują (poprzez hamowanie cyklazy adenylanowej i otwieranie kanałów K+ - hiperpolaryzacja)
M1 - ośrodkowy + obwodowy UN, kom. okładzinowe żołądka; Zwoje AUN
M2 - serce, błona presynaptyczna w OUN
M3 - m. gładkie, naczynia krwionośne, gruczoły wydzielania wew. ślinianki
M4 - OUN
M5 - OUN
W części współczulnej AUN występują receptory M3 (na gruczołach potowych)
Białko G i przekaźniki wtórne
Białko G - trzy podjednostki α + β + γ; do podj. α przyłączone GDP; po przyłączeniu przekaźnika pierwotnego zamiana GDP na GTP, oraz rozpad białka G na α + β/γ.
Samo białko G może aktywować, bądź hamować syntezę przekaźników wtórnych
a) cAMP lub cGMP - syntetyzowane przez cyklazę adeylanową, aktywowaną przez podjednostkę α białka G; Ich rozkład zachodzi przez fosfodiesterazy
b) Pochodne fosfatydyloinozytolu (PI); jego fosforylacja prowadzi do powstania PIP2 . Związanie przekaźnika pierwotnego z białkiem G powoduje aktywację fosfolipazy C, która katalizuje fosforylację PIP2 do IP3 i DAG (diacyloglicerol)
* DAG - aktywuje kinazę białkową C
* IP3 - działa na kanały wapniowe w SER
Kanały potasowe w błonie neuronu;
- kanały M - znajdują się w pobliżu receptorów metabotropowych (muskarynowych) acetylocholiny typu M1. Gdy nie są one pobudzone są stale otwarte, a wypłw przez nie jonów K+ powoduje hiperpolaryzację błony, co uniemożliwia pobudzenie (w błonie kanału M znajduje się PIP2, który utrzymuje go w stanie otwarcia)
- kanały A - otwierają się pod wpływem niewielkiej depolaryzacji
- kanały potasowe zależne od jonów Ca2+ - otwierają się pod wpływem zwiększonego stężenia jonów Ca2+ - wypływ K+ z komórki zmniejsza stan depolaryzacji, spowodowany napływem jonów Ca2+ do komórki, co stabilizuje potencjał błonowy.
Kanały wapniowe w błonie neuronu;
- kanały typu L (longlasting) - w błonie perykarionów, a także w mięśniach. Otwierają się przy znacznej depolaryzacji (-20 mV). Ich długi czas otwarcia powoduje wnikanie dużej ilości jonów Ca2+ do wnętrza neuronów.
- kanały typu P/Q i N - występują w zakończeniach nerwowych, odpowiadają za uwalniania pęcherzyków z neuroprzekaźnikiem
- kanały T (transient) - otwieraja się przy bardzo niewielkim wzroście pot. błonowego, na krótki czas; Gdy pot. błonowy utrzymuje się niskim poziomie (-50 - -70 mV) ich część jest stale otwarta, co powoduje niewielką depolaryzację.
* nadmiar Ca2+ z komórki usuwany przez:
- wymiennik sodowo-wapniowy (3 jony Na+ do wnętrza zgodnie z gradientem stężeń, 1 jon Ca2+ na zewnątrz wbrew gradientowi stężeń)
- do SER przy pomocy SERCA (SER Ca2+-ATP-ase)
- pompę wapniową (czynnie z udziałem ATP)
Kanały sodowe w błonie neuronu; Prądy sodowe
Skada się z czterech domen zbudowanych z 6 segmentów łańcucha alfa-helisy. Tworzą one podjednostkę α.
* prąd jonowy - ruch jonów przez błonę
- wysokonapieciowe kanały sodowe - odpowiadają za powstawanie pot. czynnościowego. Ich otwarcie powoduje gwałtowną i krótkotrwałą depolaryzację, po czym od razu następuje ich zamknięcie - powstaje prąd sodowy przejściowy
- niskonapięciowe kanały sodowe - otwierają się przy niewielkiej depolaryzacji (ok 5 mV). Ulegają one inaktywacji ze znacznym opóźnieniem, tworzą prąd sodowy długotrwały.
Neruroprzekaźniki w AUN
- ACh - wszystkie włókna przedzwojowe (współczulne i przywspółczulne), oraz zakończenia przywspółczulnych włókien zazwojowych
- noradrenalina - na większości współczulnych włókien zazwojowych
* na zakończeniach włókien współczulnych unerwiających gruczoły potowe - acetylocholina
Ośrodki układu współczulnego
W rdzeniu kręgowym od Th1 do L2 (L3), w obrębie rogu bocznego w jądrze pośrednio bocznym - są tam neurony przedzwojowe, otrzymujące za pośrednictwem interneuronów pobudzenie z neuronów czucia trzewnego w zwojach czuciowych z rogów grzbietowych rdzenia kręgowego, tworząc z tymi neuronami łuki odruchów autonomicznych.
Włókna przedzwojowe (otoczone cienką otoczką mielinową; grupa B) opuszczają RK przez korzeń przedni i gałęzią łączącą białą idą do zwojów w pniu współczulnym (tworzonym przez zwoje szyjne (3), piersiowe (10-12), lędźwiowe (3-4), krzyżowe (2-6), oraz jeden zwój guziczny)
W pniu współczulnym dochodzi do przepięcia włókien na neurony zazwojowe, które albo tworzą nerwy współczulne (serocwe, trzewne większy, mniejszy, najmniejszy, oraz nerw miedniczy), bądź wracają gałęzią łączącą szarną do RK. Więkoszość włókien zazwojowych nie ma osłonki mielinowej, tylko osłonkę Schwanna
* Do układu współczulnego zalicza się także rdzeń nadnerczy (powstały z KGN), który zawiera komórki chromafinowe, unerwione prez przedzwojowe włókna współczulne. Kom. te wydzielają adrenalinę
Sploty AUN
Tworzone przez zespolenia włókien zazwojowych (i przedzwojowych) współczulnych i przywspółczulnych:
- splot śródpiersiowy
- splot trzewny (słoneczny)
- splot międzykrezkowy
- splot podpbrzyszny górny i dolny (miedniczny)
Pobudzenie neuronów zwojów współczulnych
--> uwolnienie ACh z włókien przedzwojowych
--> aktwywacja receptora nikotynowego typu N2
--> otwarcie kanałów jonowych
--> napływ Na+ i Ca2+ do cytoplazmy
--> powstanie szybkiego EPSP o krótkiej latencji (0,5-1ms)
--> jony Ca2+ otwierają kanały K+ zależne od Ca2+
--> wypływ K+ z komórki
--> hiperpolaryzacja następcza
--> na hiperpolaryzację następczą nakłada się IPSP powstały przez interneurony hamujące - komórki SIF (znakowane immunofluorescencją), które wydzialają dopaminę
* mija ok. 0.1 - 0.2 sekudny od pierwszego EPSP
--> ACh wiąże się z receptorami muskarynowymi typu M1
--> Sprzężone z M1 białka G fosforylują PIP2 obecny w ścianie kanału potasowego typu M
--> zamknięcie kanału potasowego typu M
--> gromadzenie się K+ wewnątrz komórki
--> powstanie drugiego tzw. powolnego EPSP
* W wyniku działania peptydu o budownie podobnej do podwzgórzowego hormonu uwalniającego gonadotropiny (GnRH) może powstać kolejny EPSP - tzw. późny powolny EPSP (substancjami tymi może być np. substancja P, peptyd aktywujący przysadkową cyklazę adenylanową - PACAP; peptyd zależny od genu kalcytoniny - CGRP, cholecystokinina - CCK);
Peptydy te zamykają w powolny sposób kanały potasowe , przyczyniając się do długotrwałej depolaryzacji neuronu
Kolejne potencjały w zwoju współczulnym
fEPSP (ACh --> N2)
IPSP (ACh --> interneuron SIF --> dopamina --> receptor dopaminergiczny)
sEPSP (ACh --> M1)
vsEPSP (neuromodulatory)
Ogólne cechy AUN
- szlaki rozpoczynają się w OUN
- przekaźnictwo bazuje na ACh
- znaczny stopień dywergencji - komórki przedzwojowe oddziałują na wiele komórek zazwojowych
* SNS ma możliwość uwalinania epinefryny bezpośrednio do krwii za pomocą rdzenia nadnerczy, co może wywołać odpowiedź totalną (a PSNS nie ma takiej możliwości)
Serie potencjałów czynnościowych w neuronach
Neurony posiadające receptory nikotynowe, oraz muskarynowe wytwarzają serie potencjałów czynnościowych o dużej częstotliwości, które nakładają się na powolny EPSP (powstały ACh + N2). Długi czas trwania serii potencjałów spowodowany jest brakiem hiperpolaryzacji następczej
Neurony posiadające przewagę receptorów nikotynowych wytwarzają pot. czynnościowe o małej częstotliwości, które nakładają się na szybki EPSP, ze względu na hiperpolaryzację następczą umożliwiającą powstanie kolejnego potencjału
Plastyczność zwojów współczulnych
Mogą one przez pewien czas przechowywać pobudzenie i stopniowo przekazywać ja do narządów. Zależy to od zwiększonej efektywności synaps, co może być spowodowane:
- nagromadzeniem jonów Ca2+ w zakończeniach przedzwojowych, co wzmaga ruch pęherzyków synaptycznych
- napływem jonów Ca2+, co zwiększa wrażliwość neuronu na AcH
* Nadmierne i przedłużające się pobudzenie układu współczulnego - negatywne skutki. Np. po jednorazowym silnym stresie - przedłużający się wzrost ciśnienia tętniczego, ze względu na przechowywanie pobudzneia
Hamowanie zwojów współczulnych
a) Hamowanie oboczne - zachodzi w zwojach współczulnych między komórkami zwojowymi. Od włókna zazwojowego odchodzi bocznica do sąsiedniej komórki. Uwalnianie noradrenaliny na zakończeniach bocznicy działa na receptory α2, których aktywacja hamuje syntezę cAMP i czynność pobudzonej komórki.
Ewentualnie hamowanie możliwe jest za pośrednictwem adenozyny (z rozpadu ATP), która za pośrednictwem neuronów purynergicznych A1 hamuje neuron.
Hamowanie oboczne umożliwia pobudzanie wiscerotropowe - pobudzneie przenosi się tylko do niektórych narządów
b) Hamowanie presynaptyczne - w skutek działania peptydu opioidowego, najczęściej enkefaliny metioninowej. Peptyd tej uwalniany jest na zakończeniach włókien przedzwojowych w synapsach akso-aksonalnych, uniemożliwiając uwalnianie ACh z tego neuronu
Obszar przedni brzuszno-przyśrodkowej części rdzenia przedłużonego (RVLM) - rostral ventrolateral medulla
Neurony rdzenia przedłużonego i mostu unerwiające neurony przedzwojowe w ośrodkach współczulnych - neruony przedwspółczulne
Obszar przedni brzuszno-przyśrodkowej części rdzenia przedłużonego (RVLM) - zawiera duże skupienie neuronów przedwspółczulnych. Kontaktują się one monosynaptycznie z neuronami przedzwojowymi w ośrodkach współczulnych (jądrach pośrednio-bocznych). RVLM ma dwa rodzaje neuronów - adrenergiczne i glutaminergiczne.
RVLM jest rozrusznikiem układu współczulnego u jest przyczyną jego stałej tonicznej aktywności. Steruje on głównie czynnościami układu krążenia
Obszar tylny brzuszno-przyśrodkowej części rdzenia przedłużonego (CVLM) - caudal ventrolateral medulla
Obszar tylny brzuszno-przyśrodkowej części rdzenia przedłużonego (CVLM) - zawiera neurony GABA-ergiczne, których aksony biegną do RVLM i hamują go - zmniejszając częstość skurczów serca. CLVM wchodzi w skład odruchu z baroreceptorów. Neurony CLVM pobudzane są przez jądra pasma samotnego, do którego dochodzą połączenia z barorecpetorów tętniczych.
wzrost ciśnienia krwii -->
pobudzenie baroreceptorów -->
pobudzienie CVLM -->
zahamowanie RVLM -->
zmniejszenie częstości skurczów serca
1) Jadro A5
2) Jądra szwu
1) Jądro A5 - w części tylnej pnia mózgowia; wysyła aksony do neuronów przedzwojowych w ośrodkach współczulnych RK, gdzie uwalnia noradrenalinę
2) Jądra szwu - Zawierają neurony serotnoninergiczne; umiejscowione w części pośrodkowej pnia mózgowia. Składaja się na nie:
a) Jądro wielkie szwu B3
b) Jądro blade (B1)
c) Jądro ciemne (B2)
Aksony tych jąder unerwiają neurony RVLM. W zależności od pobudzonego receptora 5-hydroksytryptaminy mogą one być pobudzające lub hamujące
1) Istota szara okołowodociągowa
2) Jądro przykomorowe i nadwzrokowe podwzgórza
1) Istota szara okołowodociągowa - Związana m.in. z układem limbicznym. Uczestniczy w regulacji czynności układu krążenia w zależności od stanu emocjonalnego; Jej grzbietowa część - reakcje współczulne na zachowania obronne - strach czynny; Część brzuszno-boczna - strach bierny, paraliżujący człowieka. Oddziałuje na neurony RVLM;
Oddziałuje na nią β-endorfina, obniżając próg czucia bólu
2) Jądro przykomorowe i nadwzrokowe podwzgórza - znajdują się tam komórki neurowydzielnicze wydzielające wazopresynę; część z nich nie dochodzi do przysadki, ale do ośrodków współczulnych RK, gdzie wydzielana jest wazopresyna aktywująca receptory wazopresynergiczne V1
Układ przywspółczulny - ośrodki
Długie włókna przedzwojowe; zwoje w pobliżu, lub w obrębie narządu; Ośrodki przywspółczulne - pień mózgu i część krzyżowa rdzenia kręgowego; nerwy III, VII, IX, X;
Jądro Westphala-Edingera - jądro n. III (okoruchowego) --> akomodacja i reakcje źreniczne
Jądro nerwu VII (twarzowego) - jądro ślinowe górne --> nerw pośredni + n. skalisty większy do zwoju skrzydłowo-podniebiennego --> gruczoły jamy nosowej i podniebienia;
Część włókien od nerwu pośredniego odchodzi w postaci struny bębenkowej biegnącej do zwoju podżuchwowego --> ślinianki podżuchwowej i podjęzykowej
Jądro nerwu IX (językowo-gardłowego)- jądro ślinowe dolne --> nerw bębenkowy --> zwój uszny --> ślinianka przyuszna
Jądro grzbietowe nerwu X
Jądra pośrednio-boczne S2-S4 --> nerwy miedniczne --> splot podbrzuszny dolny
Czucie układu autonomicznego
Układ przywspółczulny za pomocą nerwu językowo-gardłowego, oraz błędnego odbiera informacje z mechanorecpetorów, oraz chemoreceptorów. Trafiają one do jądra pasma samotnego
Układ współczulny odbiera inforamcje za pomocą nerwów rdzeniowych, które prowadzą informacje termiczne, oraz informacje z nocyceptorów, które są wrażliwe na bodźce mechaniczne i chemiczne. Przekazują one informacje do neuronów czuciowych II rzędu w rogach grzbietowych RK, skąd impulsy trafiają do ośrodka czucia trzewnego w wyspie, kontaktującego się z zakrętami oczodołowymi płata czołowego (tam zachodzi ocena emocjonalna, należą one do układu limbicznego)
Napięcie (tonus) AUN
- zwiększony tonus UN współczulnego - sympatykotonia
- zwiększony tonus UN przywspółczulnego - wagotonia - efekt parasympatykomimetyczny (muskarynowy); przecięcie nerwu błędnego - wagotomia - efekt przeciwny do wagotoni
* ze względu na to, że zwoja UN przywspółczulnego znajdują się blisko narządów końcowych, UN przywspółczulny oddziałuje bardziej lokalnie na narządy, w przeciwieństwie do UN współczulnego, który pobudza jednocześnie wiele narządów - np. rozkurcz oskrzeli, przyśpieszenie akcji serca, oraz uwalnianie glukozy do krwi
Jaka część AUN i przez jakie receptory działa na:
a) ciała jamiste prącia
b) torebkę gruczołu krokowego
c) nasieniowody i pęcherzyki nasienne
d) żyły
e) tętnice
a) część cholinergiczna, powoduje rozszerzenie
b) część adrenergiczne, receptory α1, skurcz
c) część adrenergiczna, receptory α1, skurcz
d) część adrenergiczna, receptor α1 - zwężenie, receptor β2 - rozszerzenie
e) część adrenergiczna, receptor β2 - rozszerzenie
Synapsy układu współczulnego z narządami
Nie występują standardowe synapsy; aksony komórki noradrenergicznej w narządzie docelowym rozdzielają się na cienkie włókienka - tzw. splot podstawny. Synapsy tworzą żylakowatości, w obrębie których skupiają się pęcherzyki synaptyczne:
* małe - zawierające noradrenalinę, związaną z ATP
* duże - zawierające neropeptyd Y
Pod wpływem depolaryzacji zakończenia aksonu dochodzi do napływu jonów Ca2+ do cytoplazmy żylakowatości, co powoduje fuzję pęcherzyków z błoną;
Każdy kolejny impuls nerwowy dochodzący do splotu podstawnego powoduje uaktywnienie tylko niektórych żylakowatości, dlatego działanie UN współczulnego na narzą ma charakter ciągły.
Uwolniona noradrenalina szybko oddziałuje na receptory α1, β1, oraz β2, zaś po czasie oddziałuje na receptory α2, które na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego hamują dalsze uwalnianie noradrenaliny
* NPY z dużych pęcherzyków - uwalniany jest tylko w silnym pobudzeniu UN współczulnego, powoduje zwężenie naczyń krwionośnych i zwiększa ciśnienie
Synapsy układu przywspółczulnego z narządami
Podobnie jak w UN współczulnym występują sploty podstawne; Uwalniana jest ACh, która oddziałuje na receptory muskarynowe. Wraz z ACh uwalniane jest ATP, wazoaktywny peptyd jelitowy (VIP), oraz galanina.
ATP za pośrednictwem receptorów P2x wspomaga działanie ACh, a poprzez receptory 2Py pobudza uwalniane CO i NO, które rozszerzają naczynia.
VIP jest zaś kotransmiterem ACh w płucach i przewodzie pokarmowym.
ACh oddziałuje na presynaptyczne receptory M2 na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego hamując jej dalsze uwalninianie, któro hamowane jest także pod wpływem noradrenaliny, oraz NPY z układu współczulnego.
Układ ergo i trofotropowy
a) Ergotropowy - tylna część podwzgórza, pobudza UN współczulny w stanie silnego wzbudzenia - strach i wściekłość
b) układ ttofotropowy - steruje pobieraniem i przyswajaniem pokarmu i regulacją temperatury ciała; zlokalizowany jest w przedniej i bocznej części podwzgórza, oraz w polu przedwzrokowym.
Pobudzenie osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej
Pod wpływem bodźca stresowego:
--> pobudzenie części drobnokomórkowej jądra przykomorowego
--> wytwarzanie hormonu uwalniającego kortykotropinę (CRH)
przez aksony dochodzące do wyniosłości pośrodkowej wzgórza
--> CRH przenika do naczyń włosowatych i siecią wrotną dociera do przedniego płata przysadki
--> pobudzenie wydzielania do krwi ACTH (kortykotropiny)
--> dotarcie ACTH do kory nadnerczy
--> pobudzenie uwalniania glikokortyksteroidów (kortyzolu)
* Wraz z ACTH uwalniana jest z przysadki także β-endorfina (powstająca w neuronach jądra łukowatego podwzgórza). JEst to neuropeptyd opioidowy, który oddziałuje na istotę szarą okołowodociągową, odpowiedzialną za tłumienie bołu - w stresie dochodzi więc do obniżenia czucia bólu (analgezji)
* w podwzgórzu uwalnianie mogą być także dynorfiny - peptydy opioidowe
Pobudzenie układu współczulnego w stresie
Neurony przedwspółczulne w obszarze przednim brzuszno-bocznej części rdzenia przedłużonego (RVLM) są pod wpływem układu limbicznego - są pobudzane w warunkach stresu i przekazują swoje pobudzenie do neuronów współczulnych w RK.
Takie pobudzenie ma charakter rozlany - dotyczy wielu narządów
Działanie glikokortykosteroidów na OUN
Dostają się one do SCF, skąd wnikają do mózgowia, gdzie największy wpływ wywierają na hipokamp.
Neurony hipokampa zawierają receptory dla glikokortykosteroidów:
* typu MR - wrażliwe na mineralokortykosteroidy, oraz na małe stężenie glikokortykosteroidów
* typu GR - wrażliwe tylko na duże stężenie glikokortykosteroidów
W łagodnym stresie GLKS oddziałują tylko na receptory MR, pobudzając powstawanie śladów pamięciowych, co polepsza zapamiętanie okoliczności stresowych
W dużym stresie GLKS oddziałują także na receptory GR, które powodują upośledzenie pamięci
* Utrzymywanie się stresu przez wiele dni prowadzi do kurczenia się (retrakcji) dendrytów komórek piramidalnych hipokampa - ponieważ, ze względu na podwyższony poziom GLKS nasilona jest transmijsa glutaminergiczna między neuronami. Glutaminian na drodze up-regulation zwieksza liczbę aktwnych receptorów NMDA. Ciągła i przewlekła aktywacja tych receptorów powoduje nagromadzenie jonów Ca2+ w cytoplaźmie neuronów, które są toksyczne
Centralna sieć autonomiczna
Zaangażowana w mechanizmy kontroli czynoości trzewno-motorycznej. Zapewnia kontrolę podstawowych zmiennych fizjologicznych bez angażowania większości mózgu. Odpowiada za utrzymanie tonicznego pobudzenia podstawowego dla motoneuronów autonomicznych i oddechowych, koordynuje aktywność rdzeniowych jednostek przedzwojowych, oraz odpowiada za odruchowe regulacje krążeniowe. Składa się z:
- kory wyspy
- kory przedczołowej przyśrodkowej
- jądra środkowego ciała migdałowatego - ekspresja autnomiczna stanów emocjonalnych
- jądra łożyskowego prążka krańcowego (tzw. rozszerzone ciało migdałowate) - ekspresja autnomiczna stanów emocjonalnych
- podwzgórza, w tym jądro przykomorowe (PVN), okolica podwzgórzowa boczna, oraz jądro grzbietowo-przyśrodkowe - inicjują, oraz koordynują odpowiedzi autonomiczne, ważne do zahowania homeostazy
- substancji szarej okołowodociągowej - kordynuje mechanizmy autonomiczne, czucie bólu, oraz popędy
- okołoramieniowej okolicy Kolliker-Fusego w moście
- Jądra pasma samotnego (NTS)
- Pośredniej strefy tworu siatkowatego RP
Obszary mózgowia związane z AUN
- Kora wyspy - czucie trzewne pierwszorzędowe, odruchy z przewodu pokarmowego i sercowo-naczyniowe
- Zakręt przedni obręczy - autonomiczne efekty ruchowe
- Układ limbiczny - jądra migdałowate - integracja AUN z emocjami
- Podwzgórze
* okolica okołokomorowa - rytmy biologiczne i kontrola neuroendokrynna
* okolica przedwzrokowa - kontrola temperatury ciała
* okolica boczna - zachowania motywacyjne
- okolica szara akweduktu - integracja AUN i nocycyreceptorów
- Jądra pasma samotnego - regulacja odruchowa serca, układu oddechowego i pokarmowego
Ośrodki wyższego rzędu AUN
Zlokalizowane w podwzgórzu (jądra podwzgórza) - regulują bilans wodny, termoregulację, głód, sytość, popęd seksualny, aspekty behawioralne
* okolica okołokomorowa - rytmy biologiczne i kontrola neuroendokrynna
* okolica przedwzrokowa - kontrola temperatury ciała
* okolica boczna - zachowania motywacyjne
Ośrodki niższego rzędu w AUN
- Rdzeń przedłużony:
* ośrodek naczynioworuchowy
* ośrodek oddechowy
* ośrodek połykania
* ośrodek wymiotny
- Rdzeniu kręgowym
* ośrodek rzęskowo-rdzeniowy (C8-T1)
* ośrodek włosoruchowy, naczynioruchowy, potowydzielniczy (C8-L3)
* ośrodek mikcji i defekacji (S1-S3)
Schemat odruchu z baroreceptorów
Informacja z baroreceptorów
--> Jądra pasma samotnego (NTS)
--> wydzielenie glutaminianu
--> pobudzenie CVLM (caudal ventrolateral medulla)
--> wydzielenie GABA i glicyny
--> zahamowanie aktywności RVLM (rostral ventrolateral medulla)
--> zahamowanie uwalniania adrenaliny i glutaminianu
--> zmneijszenie częstości akcji serca
Czym jest agonista?
Ligand, wiążący się z receptorem wywołując zmianę jego konformacji, co skutkuje uruchomieniem reakcji wew. kom.
Jaki układ odpowiada za akomodację oka?
Przywspółczulny - umożliwia widzenie bliży
Zatrucie muskaryną
- zwężenie źrenic
- nieostre widzenie w dal
- obfite ślinienie
- wzmożona produkcja śluzu
- zwężenie oskrzeli
- bradykardia
- wzmożona perystaltyka i biegunka
- erekcja
- zabruzenia uwagi i koordynacji ruchowej
Atropina i jej pochodne
Kompetycyjny antagonista wszystkich receptorów muskarynowych. Zmniejsza wydzielanie śluzu i śliny, oraz ryzyko bradykardii. W przypadku jej wystąpienia (np. w wyniku stosowania anestetyków) odwaraca ją/
hamują układ przywspółczulny - są parasympatykolityczne -
wagolityczne
Przyśpiesza akcję serca
Powoduje rozkurcz m. gładkiej jelit
Rozkurcz m. dróg moczowych
Może powodować amnezję i splątanie
Rozszerzenie źrenic i porażenie akomodacji
Leki α-adrenomimetyczne
- adrenalina i noradrenalina
- Pobudzają układ współczulny - są sympatykomimetyczne -
sympatykotoniczne
Leki blokujące receptory adrenergiczne α
leki α-adrenolityczne:
- prazostyna - selektywny inhibitor α1
- fentolamina - nieselektywny inhibitor α1 i α2
Leki blokujące receptory adrenergiczne β
β-adrenolityczne:
- propanolol - nieselektywny β1 i β2
- atenolol - głównie β1
- metoprolol - głównie β1
Leki hamujące uwalnianie noradrealiny przez pobudzenie presynaptycznych receptorów α2
sympatolityczne - np. klonidyna
Leki hamujące biosyntezę noradrenaliny
metylodopa
Leki utrudniające magazynowanie noradrenaliny
rezerpina
Leki pobudzające układ przywspółczulny
Parasympatykomimetyczne:
- ACh
- pilokarpina
- inhibitory esterazy cholinowej (fizostygmina)
Przerwanie ciągłości rdzenia a AUN
Przerwanie ciągłości rdzenia, szczególnie na poziomie szyjnym, może prowadzić do autonomicznej dysrefleksji, która charakteryzuje się nagłymi epizodami nadciśnienia, często wywołanymi bodźcami poniżej miejsca urazu. Uszkodzenie rdzenia przerywa współczulną regulację naczyń krwionośnych, co może prowadzić do niekontrolowanego zwężania się naczyń krwionośnych, powodując wzrost ciśnienia krwi.
- nadreaktywność pęcherza
- Odruchy seksualne są często zachowane poniżej miejsca urazu, ale mogą być niekontrolowane i występować bez świadomej kontroli.
- zaburzenia termoregulacji
Leki blokujące receptor cholinergiczny typu N
heksametonium
Działanie receptorów muskarynowych (M2) w sercu
Występują tam receptory M2, hamujące
Ich pobudzenie --> otwarcie kanałów K+ --> hiperpolaryzacja komórek rozrusznikowych --> mniejsza częstość przewodzenia potencjału czynnościowego do serca --> bradykardia
Dodatkowo hamują one cyklazę adenylanową, co zmniejsza stężenie cAMP, co zmniejsza fosforylację kanałów Ca2+ --> spada st. Ca2+ --> spadas iła skurczu
Mechanizm działania receptorów α1
Związanie z nim adrenaliny lub noradrenaliny pobudza fosfolipazę C (PLC), która przekszałca PIP2 do IP3 i DAG
IP3 oddziałuje na kanały Ca2+, powodując ich otwarcie i wzrost Ca2+ w cytoplaźmie;
tak więc aktywacja receptora α1 spowoduje skurcz m. gładkich (Wzrost Ca2+ w cytoplaźmie --> aktywacja MLCK)
Mechanizm działania receptorów α2
Hamuje cyklazę adenylanową, co zmniejsza stężenie cAMP i w efekcie:
* zmniejsza uwalnianie neurotransmitera
* zmniejsza uwalnianie z komórki wydzielniczej
Mechanizm działania receptorów β1
Aktywuje on cyklazę adenylanową, którza przekształca ATP do cAMP. cAMP zaś aktywuje kinazy białkowe, które powodują:
* fosforylację kanałów Ca2+ w sercu --> wzrost Ca2+ --> przyśpieszenie akcji serca
* pobudzenie wydzielania reniny w nerkach --> wazokonstrykcja
Mechanizm działania receptorów β2
Aktywuje on cyklazę adenylanową, którza przekształca ATP do cAMP. cAMP aktywuje kinazy białkowe, które fosforylują kompleks MLCP. MLCP defosforyluje łańcuchy lekkie miozyny, co prowadzi do rozkruczu mięśni gładkich
Istotne do rozkurczu oskrzeli, naczyń krwionośnych, m. macicy
Mechanizm działania receptorów β3
Aktywuje on cyklazę adenylanową, którza przekształca ATP do cAMP. cAMP aktywuje kinazy białkowe, które prowadzą do lipolizy
Co powoduje:
a) wzrost stężenia cAMP w m. gładkich?
b) wzrost stężenia IP3 i DAG w m. gładkich?
a) mniejsze napięcie i rozkurcz m. gładkich
b) większe napięcie i skurcz (ponieważ wzrasta stężenie Ca2+)
Jakie leki zmniejszają napięcie m. gładkich i częstość skurczów serca?
- Fenoterol - agonista receptorów β2
- Prazosyna - antagonista α1
- Metoprolol, Acebutolol - antagonista α1
* Izoprenalina - aktywuje β2, jednocześnie pobudzając β1 (β2 - rozserze oskrzela, ale β1 - przyśpiesza akcje serca -- tachykardia)
* Propanolol - nieselektywny bloker β (blokowanie β2 - skurcz oskrzeli -- utrudnione oddychanie)
Unerwienie ślinianek
a) Ślinianka podjęzykowa - unerwiona tylko przywspółczulnie
b) Ślinianka przyuszna - pobudzana przywspółczulnie
c) Ślinianka podżuchowowa (70% śliny); unerwiona przywspółczulnie, oraz przez nitnergiczne włókna współczulne uwalniające NO
Izuprel i fenylefryna
syntetyczne pochodne noradrenaliny
Odruchy autonomiczne
- polisynaptyczne
- długi okres latencji
- duże opóźnienie synaptyczne
- regulują czynność narządów wew.
Jak można uzyskać rozkurcz oskrzeli?
- aktywacja receptorów β2 - np. fenoterol, foemoterol; które zwiększa wew. kom. stężenia cAMP, co powoduje rozkurcz m. gładkiej oskrzeli
- zablokowanie receptorów M3 cholinergiczncych (pochodne atropiny - atrovent) - blokowanie skurczu
- hamowanie aktywność fofodiesterazy przy użyciu metylkoksantyn - zwięksazenie wew. kom. st. Ca2+
Rozkład adrenaliny i noradrenaliny
Uczestniczy:
- MAO (monoaminooksydaza)
- COMT (Katecholo-O-metylotransferaza)
Ich wspólne działanie prowadzi do powstania VMA (Kwas wanililmandelowy)
Wpływ:
a) kokainy
b) amfetaminy i efedryny
na AUN
a) hamuje wychwyt zwrotny NA
b) zwiększają uwalnianie noradrenaliny z zakonczeń nerwowych; obniża aktywność MAO
Nieadrenergiczne i niecholinergiczne mediatory i włókna AUN (NANC)
- ATP działający zewnątrzkomórkowo
- VIP - wazoaktywny peptyd jelitowy
- NPY - neuropeptyd Y
- NO - tlenek azotu
Odpowiedzi zależne od receptorów AUN ale nie bezpośrednie zależne od AUN
Np. w żołądku
Pobudzenie włókien n. X --> wydzielanie ACh w śluzówce (działanie parakrynne) --> związanie z receptorami M kom. tucznych (nieunerwionych) --> uwalnianie histaminy --> Receptory H2 powodują wydzielanie HCl
Metoda oksfordzka
1) Podanie leku obniżającego ciśnienie tętnicze krwi. Spadek ciśnienia krwi aktywuje baroreceptory, które powodują odruchowy wzrost częstości akcji serca.
2) Podanie leku podwyższającego ciśnienie krwi, co prowadzi do zwiększenia ciśnienia tętniczego, a odruch baroreceptorów powoduje zmniejszenie częstości akcji serca
a) Objawy częściowego wycięcia pnia współczulnego (sympatykotomii)
b) Objawy przecięcia nerwów błędnych (wagotomii)
a)
- Rozszerzenie naczyń krwionośnych w obszarze unerwionym
- Zwiększona potliwość
- Zmniejszone napięcie mięśni gładkich w narządach
- Obniżenie ciśnienia krwi
- Ciepła, sucha skóra
b)
- Zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego
- Zmniejszone wydzielanie soku żołądkowego
- Zaburzenia rytmu serca (tachykardia)
- Problemy z oddychaniem
- Brak odruchu wymiotnego (w zależności od lokalizacji)
Heksametonium
inhibitor receptora nikotynowego w AUN (receptor ten nie wiąże kurary)
fenoksybenzamina
Nieodwracalnie łączy się z receptorami α
Propanolol
bloker receptorów β
* nie należy blokować receptorów β2 - może wywołać skurcz oskrzeli i napad astmy
wydzielanie śliny a pobudzneie przez AUN
pobudzneie współczulne - mała objętość gęstej śliny, zawierającej dużo enzymów
przywspółczulne - obfite wydzielanie rzadkiej śliny
Co powoduje kokaina
hamuje wychwyt zwrotny noradrenaliny
receptory adrenaliny w t. wieńcowych
β2 - rozkurcz naczyń - główne receptory
α1 - skurcz
co się dzieje z sercem po przeszczepie?
Odnerwienie - HR = 120
Izuprel
syntetyczna pochodna noradrenaliny - zwyczajowa nazwa izo-propylo-noradrenaliny; wykazuje większe powinowactwo do receptorów b - niż a-adrenergicznych
Fenylefryna
syntetyczna pochodna noradrenaliny - zwyczajowa nazwa fenylo-noradrenaliny wykazuje większe powinowactwo do receptorów a- niż b-adrenergicznych
Co robią kotransmitery i neuromodulatory?
- są one wolniej rozkładane, wychwytywane zwrotnie i inaktwowane niż transmitery - ich działanie jest dłuższe
- dyfundują na znaczne odległości
odruchy trzewno-somatyczne
Odpowiadają za obronę somatyczną - wzmożone napięcie m. szkieletowych np. pod wpływem podrażnienia bólowego otrzewnej ;
receptor i droga dośrodkowa - układ trzewny
droga odśrodkowa i efektor - układ somatyczny
włókna
a) zazwojowe
b) przedzwojowe - typ włókien
a) C
b) otoczone cienką otoczką mielinową; grupa B