1/24
Zestaw fiszek pojęciowych obejmujący zagadnienia kinematyki i dynamiki ruchu po okręgu, bryły sztywnej, momentu siły, momentu bezwładności, twierdzenia Steinera oraz teorii wahadła fizycznego do ćwiczenia M-2.
Droga kątowa (α)
Zmiana położenia punktu poruszającego się po okręgu wyrażona zmianą wartości kąta mierzonego względem ustalonego kierunku odniesienia. Definiuje się ją jako stosunek długości łuku s do promienia okręgu r (α=rs) i wyraża w radianach.

Prędkość liniowa (v)
Pochodna drogi liniowej s względem czasu: v=limΔt→0ΔtΔs=dtds. Jej jednostką w układzie SI jest metr na sekundę (m/s).
Prędkość kątowa (ω)
Pochodna drogi kątowej α względem czasu: ω=limΔt→0ΔtΔα=dtdα. Wyraża się w radianach na sekundę (rad⋅s−1).
Zależność między prędkością liniową a kątową w ruchu po okręgu
Relacja określona wzorem v=ω⋅r, wskazująca, że przy stałej prędkości kątowej wartość prędkości liniowej jest wprost proporcjonalna do promienia toru ruchu.
Okres ruchu (T)
Czas potrzebny do wykonania jednego pełnego obrotu, czyli do przebycia drogi kątowej α=2π. Wyraża się zależnością T=ω2π i podawany jest w sekundach (s).
Częstotliwość (f)
Odwrotność okresu ruchu (f=T1), określająca liczbę pełnych obiegów wykonanych przez ciało w jednostce czasu. Jej jednostką w układzie SI jest herc (1Hz=1s−1), a zależność od prędkości kątowej wynosi ω=2πf.
Przyspieszenie kątowe (ε)
Pochodna prędkości kątowej ω względem czasu: ε=limΔt→0ΔtΔω=dtdω, wprowadzana do opisu niejednostajnego ruchu po okręgu i ruchu obrotowego.
Bryła sztywna
Ciało, którego kształt i wymiary nie ulegają zmianie pod wpływem przyłożonych sił zewnętrznych, co oznacza, że odległości pomiędzy dowolnymi punktami tego ciała pozostają stałe, niezależnie od jego ruchu.
Środek masy bryły
Punkt S, którego położenie określa wektor wodzący rs=m1∑i=1nmiri, gdzie m=∑mi to całkowita masa bryły, a mi oraz ri to masy i wektory wodzące jej poszczególnych punktów.
Doświadczalne wyznaczanie środka masy bryły
Metoda polegająca na zawieszeniu bryły kolejno na dwóch różnych osiach (O1 i O2) i wykreśleniu linii pionowych przechodzących przez te osie (np. za pomocą ciężarka na nici); punkt ich przecięcia wyznacza położenie środka masy S.

Ruch postępowy bryły sztywnej
Ruch, w którym dowolny odcinek łączący dwa punkty bryły pozostaje w czasie ruchu równoległy do swojego początkowego położenia. Wszystkie punkty bryły zakreślają jednakowe, równoległe tory oraz mają w każdej chwili jednakowe prędkości i przyspieszenia liniowe.
Ruch obrotowy bryły sztywnej
Ruch, w którym wszystkie punkty bryły poruszają się po okręgach, których środki leżą na jednej prostej zwanej osią obrotu. Wszystkie punkty mają jednakową prędkość kątową ω i przyspieszenie kątowe ε, natomiast ich prędkości liniowe zależą od odległości od osi obrotu.
Moment siły (M)
Iloczyn wektorowy wektora wodzącego r punktu przyłożenia siły oraz wektora siły F względem punktu na osi obrotu: M=r×F. Jednostką momentu siły w układzie SI jest niutonometr (N⋅m).

Ramię siły (r⊥)
Najmniejsza odległość prostej, na której leży wektor siły F, od osi obrotu, definiowana zależnością r⊥=rsin(θ), gdzie θ jest kątem zawartym pomiędzy wektorem wodzącym r a wektorem siły F.
Reguła śruby prawoskrętnej dla momentu siły
Reguła określająca kierunek i zwrot wektora M: po obróceniu wektora r do pokrycia z wektorem siły F po najkrótszej drodze kątowej, kierunek posuwu śruby prawoskrętnej wskazuje zwrot wektora momentu siły.
Moment bezwładności bryły (I)
Skalarna wielkość fizyczna definiowana względem danej osi jako suma iloczynów mas poszczególnych punktów bryły i kwadratów ich odległości od tej osi: I=∑i=1nmiri2. Jest miarą bezwładności bryły w ruchu obrotowym.
Ramię bezwładności (k)
Wielkość określona dla danej bryły i danej osi, pozwalająca wyrazić moment bezwładności za pomocą relacji I=mk2, gdzie m to całkowita masa bryły.
Twierdzenie Steinera
Twierdzenie głoszące, że moment bezwładności bryły I względem dowolnej osi jest równy sumie momentu bezwładności I0 względem osi do niej równoległej przechodzącej przez środek masy oraz iloczynu masy bryły m i kwadratu odległości l między tymi osiami: I=I0+ml2.

Pierwsza zasada dynamiki ruchu obrotowego
Bryła sztywna niepoddana działaniu wypadkowego momentu siły pozostaje nieruchoma lub wykonuje ruch obrotowy jednostajny.
Druga zasada dynamiki ruchu obrotowego
Moment siły M działający na bryłę sztywną jest równy iloczynowi momentu bezwładności I tej bryły oraz jej przyspieszenia kątowego ε: M=I⋅ε.
Trzecia zasada dynamiki ruchu obrotowego
Oddziaływanie dwóch brył za pomocą momentów sił: jeżeli bryła A działa na bryłę B momentem siły MAB, to bryła B działa na bryłę A momentem siły MBA o takiej samej wartości, lecz przeciwnym zwrocie (MAB=−MBA).
Wahadło fizyczne
Dowolna bryła sztywna o masie m zawieszona na nieruchomej osi obrotu przechodzącej przez punkt O, znajdujący się powyżej środka masy bryły S, wykonująca ruch wahadłowy po wychyleniu z położenia równowagi.

Ruch harmoniczny
Szczególny przypadek ruchu okresowego i drgającego, w którym wychylenie w czasie opisane jest funkcją y(t)=y0sin(ωt+α0), a przyspieszenie jest proporcjonalne do wychylenia i ma przeciwny zwrot: a=−ω2y.
Okres drgań wahadła fizycznego (T)
Okres drgań dla małych kątów wychylenia wahadła fizycznego, opisany wzorem T=2πmglI, zależny wyłącznie od momentu bezwładności I względem osi zawieszenia, masy m, odległości l do środka masy oraz przyspieszenia ziemskiego g.
Wzór na wyznaczenie momentu bezwładności metodą wahadła fizycznego
Zależność I=4π2mglT2, pozwalająca doświadczalnie wyznaczyć moment bezwładności bryły względem osi zawieszenia na podstawie pomiaru okresu drgań T, masy bryły m oraz odległości l osi od środka masy.