4. Etnografie/participant observatie

Wat kwam eerst: etnografie of participerende observatie? Wat houdt elk in?

1) Etnografie

• studie van culturen

• vaak vanuit eigen referentiekader vertrekken: westerse cultuur is de norm, alles wat ervan afwijkt is minderwaardig

2) Participant observation

• onderzoeker hun observatie in bepaalde setting (groep, (sub)cultuur…) capteren & analyseren

• strategie om verschillende soorten data te verzamelen in bepaalde setting

  • niet enkel observatie (kan), kan ook in combo met andere gegevens

• vb. participant in school, ziekenhuis, fabriek…

Welke bijkomende gegevens kunnen gebruikt worden met participant observation?

Field notes ervaringen = kern

• wat geobserveerd werd zsm neerschrijven

• zuivere observatie

Interpretatie - analytisch → additioneel materiaal

• vb. interviews met sleutelfiguren, video-opname, persoonlijke documenten…

Hoe is etnografie / participant observation ontstaan?

1) Antropologische expeditie naar New Mexico

• kijken wat die mensen doen

2) Trobriand Islands

• interviews met informanten, stamleden

• mensen die hem iets vertelden in interactie → als een van hen beschouwd → ontwikkeling participant observatie

3) Chicago school: Urban Sociology

De Chicago School (Urban Sociology) hield 2 observaties: Street Corner Society & Bank Wiring Room. Wat hield elk in?

Street Corner Society

• Italiaanse gemeenschap: 1e & 2e generatie

• corner boys: mensen die op hoeken van straat wonen

• college boys: focus op onderwijs

Bank Wiring Room

• werknemers observeren die normale taken doen

• hypothese: verbetering als omstandigheden beterden, maar geen verbetering: te maken met observator

Waarom ondervond de onderzoeker geen verbetering bij de Bank Wiring Room ondanks dat de omstandigheden beterden?

Observatiebias: mensen veranderen gedrag als ze weten dat ze geobserveerd worden

Wat zijn kenmerken van etnografie / participant observation? Tip: denk aan rol observator, kennis, info, duur, focus, context…

1) Ondergedompeld in bepaalde setting, context

2) Context: open of gesloten

3) Kennis bij geobserveerden over observatie

• dilemma: mensen maximaal informeren vs observatiebias

4) Informatie aan geobserveerden

5) Duur: kort of lang (jaren)

6) Focus: specifiek fenomeen of holistisch

Wat is het voordeel van een langdurige observatie die jaren kan duren?

Context herkent je niet meer als buitenstaander → gedrag verborgen voor observator komt terug, je kan niet jarenlang een rol spelen (observatiebias)

Welke 4 mogelijke rollen kan een observator aannemen tijdens een observatie? Licht elke rol toe.

1) Complete waarnemer

• staat daar, niemand weet wat die observeert

2) Waarnemer als participant

• onderzoek bekend, observeert gewoon

• vaak langduriger

3) Participant als waarnemer

• deelnemen aan activiteit

• wanneer onderzoek bekend

4) Complete participant

Wat bepaalt welke rol de observator inneemt? Welke 4 situaties krijg je?

Specifieke context

• openlijke rol in open setting

  • vb. observatie & diepte-interviews met vrouwelijke druggebruikers over hun levenservaringen

• openlijke rol in gesloten setting

  • vb. hoe worden managers bij McDonalds getraind

• geheime rol in open setting

  • vb. politieagent doet onderzoek binnen politie

  • moet geloofwaardig & zo neutraal mogelijk zijn

• geheime rol in gesloten setting

  • vb. als plausibel persoon je aanmelden in online pro-anorexia community

  • je mag zo weinig mogelijk interfereren, mensen niet op ideeën brengen

Een participant observation uitvoeren vraagt meer dan een gewone observatie, waarom?

Basis: observatie

Observator moet juiste skills bezitten

Hoe afgebakend is de onderzoeksvraag bij een participant observation?

Brede onderzoeksvraag

• focus na start

• gebeurt zelden dat we diepere betekenis & alle elementen van context al kennen

Waarmee moet je rekening houden vooraleer je beslist om participerend te observeren?

Niet altijd noodzakelijk/mogelijk

• vb. slaapgedrag, seksuele activiteiten, toiletbezoek…

Ethische overwegingen: mensen maximaal informeren vs liegen

Vooraleer je start aan de participant observation, moet je definiëren wat geobserveerd zal worden. Hoe doe je dit?

Selectie

• activiteit

• tijd

• …

• vb. klas observeren tijdens les → je kan niet alles observeren, is te veel → selectie maken: om de 5 min. observeren

Relevantie moeilijk in te schatten als context/situatie slecht of niet gekend is

Vooraleer je start aan de participant observation, moet je de rol van de onderzoeker/observator bepalen. Waardoor wordt dit beïnvloed?

Rol: overt vs covert

• rol bekendmaken of niet

Beïnvloed door

• setting & context

• competenties & eigenschappen onderzoeker

  • kan je de druk aan om geheime rol op te nemen

• onderzoeksvraag

Om de participant observation te starten, moet je in de setting raken. Hoe gebeurt dit? Tip: denk aan de soorten settings.

Afhankelijk van open of gesloten setting

Open setting

• zonder sociale structuur, vb. treinstation

• met sociale structuur, vb. Italiaanse gemeenschap Street Corner Society

Gesloten setting

• toelating

• rol bekend of niet

• vb. school

Eens je binnen bent in de setting is het belangrijk om erin te blijven. Wat zijn uitdagingen hierbij bij coverte vs overte rollen?

Toegang/contact aanhouden

Rol niet bekend

• geloofwaardigheid:

  • in rol als onderzoeker, vb. arbeider → je moet werk kunnen & lange tijd volhouden

  • in rol als natuurlijk persoon binnen die context, nl. woonplaats, familie, weekendactiviteiten… (deel je deze info of niet)

Rol bekend

• wantrouwen (spion management)

• adaptatie gedrag & conversatie

• sabotage → bestaande spanning die tot uiting komt?

• gedrag observator (vriendelijk tegen management)

Welke doelgroep is het meest interessant om te observeren/raadplegen? Waarom?

Sleutelfiguren

• belangrijke rol in groep

• meer interesse in onderzoek dan andere leden, in geval van bekende rol

• specifieke relatie met onderzoeker

• hebben specifieke info

Wat zijn/staat er in veldnotities? Zijn er grenzen aan het gebruik hiervan?

Verzameling met observaties

Hoe meer detail, hoe beter

• grenzen: niet alles kan geobserveerd & genoteerd worden, zeker bij onbekende rol → hoe ga je observeren én noteren?

Wie is er aanwezig? Wat zijn de onderlinge relaties?

Hoe (3) zorg je ervoor dat je veldnotities zo kwaliteitsvol mogelijk zijn?

1) Snel na observatie neerschrijven

• indien mogelijk, vb. bandwerk

• als je observeert in context waar schrijven niet zou moeten → noteren verdacht

2) Goed geplande observaties

• vb. net voor pauze, laatste werkuur

3) Kwaliteitsbewaking

• goede beschrijving van zoveel mogelijk aanwezigen

• goede betrokkenheid observator

• goede relaties observator & aanwezigen

• wederzijds kennis & waardering

Wat zijn de 3 fasen van veldnotities nemen?

Fase 1

• overkoepelend

• complexiteit naar boven halen

Fase 2

• focus op relevante observaties voor onderzoek

Fase 3

• selectieve observaties ter verdieping analyse

• analyse moet gebeuren, je kan geen selectieve observatie doen zolang analyse niet in orde is

→ Flexibiliteit

Welke sampling methode kies je voor de participant observation?

Purposive sampling

• situaties, context, setting waar antwoord op onderzoeksvraag gevonden zal worden

• niet generaliseren

Wanneer stop je de participant observation (2)?

Afhankelijk van middelen

Data saturatie

• verdere observaties dragen niets bij

• gevaar: eerst algemene observatie → selectie ervan → kan dat je saturatie hebt vs te gericht kijken → te snelle saturatie → saturatie moet te wijten zijn aan observatie & niet aan jezelf/selectie!

Hoe beëindig je de participant observatie (2 manieren)? Tip: door wie & wat kan de observatie aan een einde komen?

Gepland einde

• door onderzoeker zelf

Geforceerd einde

• door aanwezigen

  • ontmaskering (rol niet gekend)

  • spanningen (rol gekend)

  • gevoel van gebruikt te worden (rol gekend)

• door onderzoeker

  • druk & spanning op observator & familie (rol niet gekend)

  • aversie tov context, vb. manier waarop mensen denken gaat te ver, mentaal zwaar…

  • ethisch handelen als onderzoeker: je kan niet meer tegen hen liegen

Hoe analyseer je een participant observation?

Geen vaststaand scenario, geen specifieke data-analyse methode

Verschillende databronnen, datacollectie methoden

• → integratie analyses

Doelstelling rijke data

Wanneer kan je (participerend) observeren (4)?

1) Groepen, culturen begrijpen

2) Brede scope

• interview: scope ingebed

• op je laten afkomen, zo weinig mogelijk sturing erin willen hebben

3) Relatief weinig middelen ter beschikking

4) Juiste eigenschappen onderzoeker

Vormt objectiviteit een probleem bij participant observation? Zo ja, op welke manier?

Ja

Veldnota’s & interpretaties gescheiden

• veldnota’s: wat geobserveerd wordt objectief noteren, interpretaties komen later

• vb. wanneer ze aankwam, lachte ze niet vs ze kwam vijandig aan (interpretatie!)

Veldnota’s nemen lijkt makkelijk, maar is moeilijk

Veldnota’s snel na observatie noteren

Kan je met een participant observation representativiteit hebben, aangezien je een grotere groep/cultuur observeert?

Nee! Geen representativiteit → niet generaliseren