JURIDISCH week 5 - Straf- en bestuursrechtelijke aanpak van KM

IVRK artikel 19

Maatregelen kunnen procedures voor opsporing, melding, verwijzing, onderzoek, inschakeling van rechterlijke instanties omvatten

Wat voor straf als pleger de verzorger is?

Dan focussen op behandeling en herstel (ipv vergelding)

Vergelding → een strafdoel van strafrecht, zoals gevangenisstraf

maar kind heeft er niet zoveel aan als ouder zo een straf krijgt (belang kind voorop)

Verdrag van Lanzarote: drie elementen die invloed hebben gehad

• meer daden zijn strafbaar geworden

• Meer aandacht voor kids als getuige

• Aandacht houden voor vrijwillige seks met jongeren

Hoe gaat een procedure als je melding doet bij politie/OM?

Meldingen en aangifte komt binnen

→ kan tot opsporingsonderzoek leiden (eerst kijken of er genoeg bewijs te verzamelen valt om tot vervolging te kunnen leiden. Ja? Dan:)

→ proces-verbaal naar OM

→ OM beslist over vervolgingsonderzoek

• opportuniteitsbeginsel = OM beslist altijd uiteindelijk over wat er zal gebeuren

• Advies bij vervolging in zedenzaken: Landelijke Expertisegroep Bijzondere Zedenzaken (LEBZ)

VT was terughoudend naar politie om zo een onderzoek te starten. Waarom?

• veel zaken waarover aangifte is gedaan leiden niet tot vervolging en strafrechtelijke veroordeling

• Recht van verdachte is ook belangrijk → beschermen tegen onterechte veroordelingen

• De ondervragingen zijn zwaar belastend voor de kinderen

Verhoorstudio’s voor kinderen

Zo ingericht dat het veilig voelt, alleen ondervrager is aanwezig, camera’s zijn er wel en er is een eenzijdig raam waarachter nog iemand zit en advocaat van de ouder enzo

Welke aanwijzingen zijn er binnen het strafrecht rondom kinderen?

• OM-Aanwijzing huiselijk geweld en kindermishandeling

• OM-Aanwijzing Seksuele misdrijven

• OM-Aanwijzing Kinderpornografie

  • Richtlijn voor strafvordering kindermishandeling

  • Richtlijn voor strafvordering seksueel misbruik minderjarigen

Maar… ook zonder aanwijzingen kan er vervolgt worden in NL

In beginsel moet OM bij seksueel misbruik een gevangenisstraf eisen!

Strafbepalingen: wanneer is iets strafbaar?

Geen feit is strafbaar zonder grondslag in de strafwetgeving

—> legaliteitsbeginsel strafbepalingen: je kan niet vervolgt worden voor iets dat niet staat in het boek van strafrecht, bv grooming stond er paar jaar geleden niet in

• geen aparte strafbepalingen voor KM, wel strafverzwaring als het om kinderen gaat (oa art. 245/304 Sr), er staat nergens in strafrecht letterlijk kindermishandeling

Belangrijke strafbepalingen: 300-308

Art. 300-304 Sr: (zware) (fysieke) mishandeling → staat hoeveel max straf is

• psychische mishandeling is (op zichzelf) niet strafbaar hier → bepaling altijd bedoeld geweest in combinatie met fysieke mishandeling, dus niet alleen psychische mishandeling op zichzelf

  dus… psychische mishandeling is alleen strafbaar als er OOK fysieke mishandeling heeft plaatsgevonden, strafrecht kan dus nog niet voor alleen psychische mishandeling.

• Strafverzwaring (Art. 304 Sr): aan ouder, als het gericht is tegen een kind

Art. 307-308 Sr: moord, dood door schuld, zware mishandeling door schuld (levensdelicten)

• ook verzwaring als gericht is op een kind

Seksuele misdrijven binnen het strafrecht

Art. 239-254d Sr: verkrachting, aanranding

• leeftijdscategorieën <12 jaar, 12-16 jaar, 16-18 jaar → wordt verschillend mee omgegaan

• Seksueel contact kind <12 jaar: strafbaar (art. 249-250 Sr)

  • Alle seksuele handelingen zijn strafbaar

• Seksueel contact kind 12-16 jaar: strafbaar (art. 247-248)

  • Niet strafbaar is leeftijdsgenoot die een gelijke relatie heeft met de ander

• Seksueel contact 16-18 jaar: strafbaar, indien… (art. 245-246)

  • Als aanranding, en valt onder 1 van 4 categorieën, dan strafbaar

Strafbepalingen: seksuele misdrijven zonder lichamelijk contact

Kinderpornografie (art. 252 Sr): leeftijdsgrens tot 18 jaar, ‘bezit’ is strafbaar

Grooming/sexchatting (art. 251 Sr)

Strafbepalingen: in hulpeloze toestand brengen/achterlaten

Art. 255-257 Sr

Bv vader doet alle fysieke handelingen van mishandeling en moeder is erbij maar die doet er niks tegen, dan is zij ook strafbaar

Wat is het verjaringstermijn?

Hoe lang OM nog mag vervolgen nadat het delict heeft plaatsgevonden

• Als persoon onder 18 was toen delict was gepleegd: termijn loopt pas vanaf moment dat kind 18 wordt (art. 71 sub 3 Sr)

• Geen verjaringstermijn voor ernstige seksuele delicten tegen kinderen (art. 70 lid 2 sub 2 Sr) → OM mag altijd vervolgen als het gaat om seksuele delicten, er is dus geen verjaringstermijn (doordat disclosure vaak pas veel later komt)

Wat zijn de regels voor het bewijs? En steunbewijs?

• ‘1 bewijs is geen bewijs’ (unus testis regel, art. 342 lid 2 Sv) → twee onafhankelijke bronnen nodig, steunbewijs/schakelbewijs

→ want… als er maar 1 bewijs is is de kans te klein dat persoon vervolgt wordt

• en feit moet wettig en overtuigend zijn bewezen

Dus… als iemand door 1 bewijs van een kind het wettig en overtuigend bewezen vind, dan mag niet vervolgt worden → heeft te maken met recht van verdachte, namelijk burgers beschermen tegen onterechte beschuldigingen

Steunbewijs: kan ook genoeg zijn als tweede bewijs (bv na delict loopt kind overstuur naar binnen en verteld verhaal, emotioneel en overstuur)

Strafrechtelijke interventies

Strafrechter kiest tussen allemaal maatregelen wat het beste past bij het doel

Denk aan gevangenisstraf, taakstraf, geldboete, gedragsaanwijzing, psychiatrisch ziekenhuis etc

Minderjarige getuigen en Keskin

Gaat om

• bescherming slachtoffer vs recht verdachte op ondervraging

EHRM jurisprudentie Keskin:

• Vroeger moest je heel goed onderbouwen als je getuige opnieuw wilde verhoren

• Door Keskin: je mag altijd opnieuw beoordelen, dus makkelijker voor verdachten om slachtoffers te ondervragen

Maar bescherming van de kids: verhoren worden opgenomen en gehouden in een kindvriendelijke studio

Wet Tijdelijk Huisverbod

(2009) Ingezet als preventieve aanpak van huiselijk geweld, er hoeft dus nog geen sprake te zijn van strafbare feiten

Het is bestuursrechtelijk: het kan dus zonder stukken bewijs (wat wel nodig is bij strafrecht)

• max 1 maand om vermeende pleger uit huis te plaatsen, er moet gewoon ernstig vermoeden van gevaar zijn

Hoe loopt een wet tijdelijk huisverbod bij KM?

• burgemeester legt contact met VT (art. 2 lid 3 Wth)

VT mag nog niet zelf een tijdelijk huisverbod opleggen, moet eerst naar burgemeester, maar best onhandig eig

Aanleiding van ontwikkeling verbeterde werkwijze Wet tijdelijk huisverbod

• 2009 ingevoerd

• is een bestuursrechtelijke interventie

• kan worden opgelegd door burgemeester, aan de hand van info van VT en politie

• voor 10 dagen of (bij verlenging) 28 dagen uit huis geplaatst

→ er is sprake van een daling van het aantal ingezette huisverboden, komt door KNELPUNTEN

Wat is de bedoeling van een tijdelijk huisverbod?

Doel = directe bescherming bieden aan personen die slachtoffer zijn van huiselijk geweld, om verdere escalatie te voorkomen en om de juiste hulp op te starten

De ‘bedoeling’ van een tijdelijk huisverbod volgens een documentanalyse:

• direct bescherming en veiligheid bieden aan betrokkenen bij dreiging van ernstig gevaar

• duurzame veiligheid realiseren door tijdens en na verbod systeemgerichte hulp in te zetten om patronen van geweld te kunnen doorbreken

• Vroegtijdig optreden bij dreiging en voorkomen van strafbaar feit

• Bieden van adempauze en veilige omgeving aan betrokkenen om te beslissen over vervolgstappen

Knelpunten en aanbevelingen voor verbeterde werkwijze van tijdelijk huisverbod

Fase 1: OPSTARTEN

‘Anders dan incidenteel verblijven’-criterium → criterium is onduidelijk en wordt verschillend geïnterpreteerd

Onmiddelijkheidscriterium → zonder echt incident lastig aan te tonen dat sprake is van onmiddelijk gevaar

Rol van de politie → nu alleen politie huisverbod inzetten maar daardoor duurt soms lang, laat ook RvdK en VT enzo een procedure kunnen starten

Fase 2: BEOORDELEN

• Rol van de politie: laat ook VT enzo procedure kunnen starten

• RiHG-risicotaxatie: RiHG is verouderd, richt het meer op geweldspatronen (dierengeweld) en andere risicosignalen

• Niet integraal beoordelen: huisverbod wordt als losse maatregel bekeken ipv samen met andere hulp en veiligheidsmaatregelen

• Beperkte reikwijdte huisverbod: huidige regeling werkt niet goed voor alle vormen van huiselijk geweld (ex-partnergeweld, stalking) → gebruik altijd minst ingrijpende passende maatregel en maak breder

• Termijn te kort: 10 dagen eig te kort → verleng naar 14

Fase 3: UITVOEREN

• Handhaving: overtreding is soms moeilijk strafrechtelijk te bewijzen waardoor niet altijd vervolgd → zorg dat bewijsregels beter aansluiten

• Hulp en specialistische expertise: passende hulp niet altijd snel beschikbaar (wachtlijsten) en soms ontbreekt gespecialiseerde kennis → zorg dat hulp direct beschikbaar is

• Plegeraanpak en opvang: niet overal voldoende hulp, behandeling of opvang beschikbaar voor pleger → investeer in hulp en opvang

• Perspectief van het kind: huisverbod wordt weinig ingezet bij KM → betrek kind bij beslissingen en belangen van kind voorrang (art. 12 en 3 IVRK)

Fase 4: AFRONDEN

Te weinig langdurige begeleiding: na afloop onduidelijk wie verantwoordelijk blijft voor veiligheidsplan en hulpverlening → zorg voor langdurige begeleiding en monitoring, 1-1,5 jaar het liefst

Fase 5: RANDVOORWAARDEN

• Kennis, gegevensdeling en rechtsbescherming: professionals niet altijd genoeg specialistische kennis, en problemen rond gegevensdeling en rechtspositie van betrokkenen → investeer in kennis, voldoende privacy en rechtsbescherming

Samengevat de belangrijkste algemene kritiek op tijdelijk huisverbod:

Dat het tijdelijk huisverbod nu te beperkt, soms te laat en te los van andere hulpverlening wordt ingezet. De aanbevelingen zijn daarom vooral: eerder kunnen ingrijpen, beter risico’s beoordelen, integraal samenwerken, direct passende hulp inzetten en ook na afloop blijven begeleiden.

Belangrijk keerpunt in de rechtspraak van het EHRM (art. 3)

Europees Hof benadrukt expliciet dat gebrekkige bescherming tegen secundaire victimisatie (herhaalde verhoren, directe confrontaties met verdachte en ontbreken van kindvriendelijke voorzieningen) op zichzelf een schending van art. 3 EVRM oplevert

Toekomstige versie van Wetboek van Strafvordering zou positie van slachtoffers in strafproces versterken → moet nog blijken of ze kwetsbaarheid van minderjarige slachtoffers van seksuele misdrijven hierin voldoende hebben meegenomen