LIT 1: Panitikang Panlipunan - Pagsusuri at Reviewer

Mga batayang bokabularyo at konsepto sa Panitikang Panlipunan, kabilang ang mga anyo ng panitikan, teoryang pampanitikan, at makabagong lente.

Panitikan

Kalipunan ng mga akda at malikhaing pagpapahayag ng damdamin at ideya na produkto ng isang wika, bansa, panahon, o paksa.

Kaakuhan

Tumutukoy sa pagkilala sa sarili at identidad ng isang tao o pamayanan.

Kalinangan

Tumutukoy sa mga paniniwala, pagpapahalaga, kaugalian, tradisyon, wika, gawi, at paraan ng pamumuhay ng isang pamayanan.

Kasaysayan

Tumutukoy sa mga karanasan at pangyayaring humubog sa isang bayan o pamayanan.

Panitikang Rehiyunal

Uri ng panitikan na gumagamit ng wikang rehiyunal at naglalarawan ng lokal na kultura, relihiyon, kapaligiran, tradisyon, at karanasan ng pamayanan.

Epiko

Tulang pasalaysay tungkol sa kabayanihan at pakikipagsapalaran ng pangunahing tauhang may pambihirang katangian.

Alamat

Kuwento tungkol sa pinagmulan na karaniwang may aral o pagpapahalaga.

Parabula

Kuwentong nagtuturo ng aral na maaaring gumamit ng mga tauhang kumakatawan sa isang aral o pagpapahalaga.

Salawikain

Maikling pahayag na naglalaman ng karunungan o aral na hango sa karanasan ng pamayanan.

Teksto

Ang mismong akda at ang mga elementong nakapaloob dito.

Konteksto

Ang mga kalagayan sa paligid ng akda tulad ng panahon, kultura, lipunan, kasaysayan, manunulat, at mambabasa.

Kritika

Proseso ng pagsusuri, pag-aanalisa, pagbibigay-puna, paghuhusga, at pagpapakahulugan sa akdang pampanitikan upang palalimin ang pag-unawa rito.

Talaan ng Limang Pangunahing Teoryang Pampanitikan

Talahanayan na nagpapakita ng pangunahing pokus at tanong na gabay para sa Formalismo, Marxismo, Istrukturalismo, Post-Istrukturalismo, at Feminismo.

Formalismo

Teoryang pampanitikan na nakatuon sa mismong teksto, anyo, estruktura, elemento, wika, estilo, simbolismo, at tayutay ng akda.

Marxismo

Teoryang pampanitikan batay sa mga ideya nina Karl Marx at Friedrich Engels na nakatuon sa uri ng lipunan, tunggalian ng uri, kapangyarihan, yaman, paggawa, ideolohiya, at pagsasamantala.

Istrukturalismo

Teoryang pampanitikan na nakatuon sa estruktura, sistema, pattern, at ugnayan ng mga bahagi upang magkaroon ng kahulugan ang mga elemento.

Post-Istrukturalismo

Teoryang pampanitikan na nakatuon sa pagkakaroon ng maraming posibleng kahulugan, instability ng kahulugan, at pagbabago ng interpretasyon.

Feminismo

Teoryang pampanitikan na nakatuon sa representasyon ng kababaihan, kasarian, patriyarkiya, stereotyping, diskriminasyon, kapangyarihan, at pagkakapantay-pantay.

Post-Kolonyalismo

Makabagong lente sa pagsusuri ng panitikan na nakatuon sa kolonyalismo, epekto ng pananakop sa identidad at kultura, wika, at pananaw ng dating mananakop.

Araling Kultural

Makabagong lente na nagsusuri sa kultura, ideolohiya, kapangyarihan, popular na kultura, at representasyon ng iba't ibang pangkat sa lipunan.

Ekokritisismo

Makabagong lente sa pagsusuri na nakatuon sa ugnayan ng tao, kalikasan, kapaligiran, ekolohiya, at pagkasira o pangangalaga sa kalikasan.

Digital na Humanidades

Larangan na gumagamit ng digital tools at methods (tulad ng text mining, data visualization, at digital archives) upang mapalawak ang pananaliksik sa humanidades, panitikan, at kultura.