Biologia Molekularna i Genetyka Medyczna

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
full-widthPodcast
1
Card Sorting

1/49

flashcard set

Earn XP

Description and Tags

Zestaw fiszek pojęciowych (Vocabulary) obejmujący kluczowe terminy i zjawiska z zakresu biologii molekularnej kwasów nukleinowych, replikacji, transkrypcji, translacji, inżynierii genetycznej, onkologii molekularnej oraz cytogenetyki klinicznej.

50 Terms

1
New cards

Oddziaływania warstwowe (stacking)

Siły między kolejnymi, ułożonymi nad sobą parami zasad w DNA o hydrofobowych powierzchniach płaskich; są głównym czynnikiem odpowiadającym za stabilizację podwójnej helisy.

2
New cards

Depurynacja

Proces zrywania wiązań glikozydowych w kwasach nukleinowych, zachodzący w środowisku kwasowym przy pH wynoszącym 3–4.

3
New cards
<p>Wirowanie izopikniczne w gradiencie CsCl</p>

Wirowanie izopikniczne w gradiencie CsCl

Metoda rozdziału kwasów nukleinowych i białek na podstawie gęstości pławnej w roztworze chlorku cezu, w której białka unoszą się na powierzchni, DNA tworzy prążek w rejonie gęstości około 1,7 g/cm31{,}7\,\text{g/cm}^3, a RNA opada na dno probówki.

4
New cards

Efekt hipochromowy

Zjawisko niższej absorbancji światła UV przy długości fali 260 nm260\,\text{nm} przez dwuniciowy DNA (dsDNA) w porównaniu do pojedynczej nici (ssDNA) i wolnych nukleotydów, wynikające z warstwowego ułożenia zasad w środowisku hydrofobowym.

5
New cards

Wskaźnik czystości DNA (A260/A280A_{260} / A_{280})

Stosunek absorbancji przy 260 nm260\,\text{nm} do 280 nm280\,\text{nm}, wynoszący dla czystego dsDNA 1,81{,}8, dla czystego RNA 2,02{,}0, a dla preparatu zanieczyszczonego białkiem poniżej 1,81{,}8.

6
New cards
<p>Formy konformacyjne kolistego DNA</p>

Formy konformacyjne kolistego DNA

Postacie cząsteczki DNA obserwowane m.in. w mikroskopie elektronowym lub elektroforezie: forma zrelaksowana/otwarta kolista (open circular, OC), forma liniowa oraz zwarta forma superhelikalna (supercoiled DNA/cccDNA).

7
New cards

Bromek etydyny

Płaski, fluorescencyjny barwnik DNA, który wsuwa się między sąsiednie pary zasad (interkaluje), powodując rozwinięcie podwójnej helisy o 26∘26^\circ i redukcję skrętu.

8
New cards

Równanie topoizomerii DNA

Wzór opisujący stan geometryczny cząsteczki: ΔLk=ΔTw+ΔWr\Delta Lk = \Delta Tw + \Delta Wr, gdzie ΔLk\Delta Lk to zmiana liczby opleceń, ΔTw\Delta Tw to skręty (twist), a ΔWr\Delta Wr to zwoje (writhe).

9
New cards

Gyraza DNA

Bakteryjna topoizomeraza typu II, która jako unikalny enzym aktywnie wprowadza ujemne superzwinięcia do cząsteczki DNA przy użyciu energii z hydrolizy ATP; stanowi cel dla chinolonów, nowobiocyny i kwasu oksolinowego.

10
New cards
<p>Plazmid</p>

Plazmid

Dodatkowa, kolista, autonomicznie replikująca się pozachromosomowa cząsteczka bakteryjnego DNA o wielkości zazwyczaj od 22 do 200 kpz200\,\text{kpz}, często niosąca geny oporności na antybiotyki i stosowana jako wektor klonujący.

11
New cards

Białko HU

Małe, zasadowe, dodatnio naładowane białko bakteryjne o strukturze dimerycznej, wiążące DNA w sposób niespecyficzny i należące do białek histonopodobnych nukleoidu.

12
New cards
<p>Nukleosom i chromatosom</p>

Nukleosom i chromatosom

Podstawowe jednostki upakowania chromatyny; nukleosom składa się z oktameru histonów rdzeniowych (po 2 cząsteczki H2A, H2B, H3, H4) owiniętego przez 146 pz146\,\text{pz} DNA (1,81{,}8 zwoju), natomiast chromatosom to rdzeń nukleosomu powiększony o histon łącznikowy H1 i chroniący łącznie 166 pz166\,\text{pz} DNA (2 pełne zwoje).

13
New cards

Solenoid (włókno 30 nm)

Lewoskrętna helisa wyższego rzędu w organizacji chromatyny, która zawiera 6 nukleosomów na jeden skręt, stabilizowana obecnością histonu H1.

14
New cards
<p>Budowa chromosomu mitotycznego</p>

Budowa chromosomu mitotycznego

Struktura skondensowanej chromatyny w metafazie, składająca się z dwóch połączonych centromerem chromatyd siostrzanych, podzielonych na ramię krótkie (p) i ramię długie (q) oraz zakończonych telomerami.

15
New cards

Telomery kręgowców

Zakończenia liniowych chromosomów zbudowane z powtórzonej heksanukleotydowej sekwencji 5′-TTAGGG-3′5'\text{-TTAGGG-}3', w których reszty guaniny mogą układać się w płaszczyźnie tworząc strukturę G-kwadrupleksu zabezpieczającą końce DNA.

16
New cards

Wyspy CpG

Niezmetylowane rejony bogate w dinukleotydy 5′-CG-3′5'\text{-CG-}3', zlokalizowane w sąsiedztwie aktywnych promotorów genów metabolizmu podstawowego i wykazujące wysoką wrażliwość na działanie DNazy I.

17
New cards

Sekwencja Alu

Krótki rozproszony element genomowy (SINE) o długości około 300 pz300\,\text{pz}, powtórzony w ludzkim genomie 300 000300\,000 do 500 000500\,000 razy i zawierający miejsce cięcia dla enzymu AluI.

18
New cards

Semikonserwatywna replikacja DNA

Mechanizm syntezy DNA udowodniony przez Meselsona i Stahla, w którym każda nowo powstała cząsteczka potomna składa się z jednej nici rodzicielskiej (starej) i jednej nowo zsyntetyzowanej nici.

19
New cards

locus oriC

Miejsce inicjacji replikacji na chromosomie Escherichia coli, zawierające swoiste sekwencje wiążące białko inicjatorowe DnaA oraz trzykrotnie powtórzony 13-nukleotydowy motyw bogaty w pary A-T ulegający rozpleceniu.

20
New cards

Holoenzym polimerazy DNA III

Główny bakteryjny kompleks replikacyjny o budowie dimerycznej; podjednostka α\alpha odpowiada za syntezę DNA 5′→3′5' \rightarrow 3', podjednostka ε\varepsilon za aktywność egzonukleazy korekcyjnej 3′→5′3' \rightarrow 5', a podjednostka β\beta tworzy klamrę utrzymującą enzym na matrycy.

21
New cards

Kompleks pre-replikacyjny eukariontów

Układ białkowy formowany w fazie G1 na sekwencji inicjacji replikacji, składający się z kompleksu ORC, czynników licencyjnych Cdc6 i Cdt1 oraz nieaktywnej początkowo helikazy MCM.

22
New cards

Przejście (tranzycja)

Mutacja punktowa polegająca na zamianie zasady purynowej na inną purynę (A↔G\text{A} \leftrightarrow \text{G}) lub pirymidynowej na inną pirymidynę (C↔T\text{C} \leftrightarrow \text{T}).

23
New cards

Transwersja

Mutacja punktowa polegająca na zamianie zasady purynowej na zasadę pirymidynową lub odwrotnie (np. A↔C\text{A} \leftrightarrow \text{C}, G↔T\text{G} \leftrightarrow \text{T}).

24
New cards

Fotoreaktywacja

Proces bezpośredniej, bezbłędnej naprawy DNA pod wpływem światła widzialnego/niebieskiego, w którym fotoliazy rozszczepiają cyklobutanowe dimery pirymidynowe na pojedyncze monomery.

25
New cards

Naprawa przez wycinanie nukleotydu (NER)

Mechanizm naprawy usuwający przestrzenne uszkodzenia podwójnej helisy (np. dimery pirymidynowe wywołane UV), polegający na nacięciu nici po obu stronach defektu przez endonukleazę, usunięciu oligonukleotydu i uzupełnieniu luki przez polimerazę i ligazę.

26
New cards

Struktura Hollidaya

Czteroramienna struktura pośrednia z czterema dupleksami DNA powstająca w procesie rekombinacji homologicznej w wyniku inwazji nici i migracji rozgałęzień.

27
New cards

Układ Cre-loxP

Pochodzący z bakteriofaga P1 enzymatyczny mechanizm rekombinacji zlokalizowanej, w którym rekombinaza Cre katalizuje delecję lub inwersję sekwencji DNA leżącej pomiędzy dwoma specyficznymi miejscami docelowymi loxP.

28
New cards

Kaseta Pribnowa (sekwencja -10)

Silnie konserwatywna sekwencja promotora bakteryjnego o sekwencji TATAAT, położona 5–8 par zasad przed miejscem startu transkrypcji, stanowiąca rejon inicjacji rozplatania DNA przez polimerazę RNA.

29
New cards

Czynnik σ70\sigma^{70}

Główna bakteryjna podjednostka polimerazy RNA Escherichia coli, która obniża niespecyficzne wiązanie z DNA i kieruje rdzeń enzymu do specyficznych sekwencji promotorowych −10-10 i −35-35.

30
New cards

Atenuacja w operonie trp

Mechanizm regulacji transkrypcji oparty na tworzeniu alternatywnych struktur spinki w RNA liderowym: obecność tryptofanu promuje powstanie terminatora transkrypcji (spinka 3:4), natomiast jego brak zatrzymuje rybosom i wymusza spinkę antyterminacyjną (2:3).

31
New cards

Domena CTD polimerazy RNA II

Karboksylowy koniec największej podjednostki eukariotycznej polimerazy RNA II zbudowany z wielokrotnie powtórzonego heptapeptydu Tyr-Ser-Pro-Thr-Ser-Pro-Ser, którego fosforylacja kontroluje przejście do elongacji oraz koordynuje kapowanie, splicing i poliadenylację pre-mRNA.

32
New cards

Białko TBP

Uniwersalny eukariotyczny czynnik transkrypcyjny wchodzący w skład kompleksów SL1, TFIIIB i TFIID; wiąże się w mniejszym rowku DNA z kasetą TATA, wyginając podwójną helisę o 45∘45^\circ.

33
New cards

Motyw palca cynkowego (C2H2\text{C}_2\text{H}_2)

Domena wiążąca DNA składająca się z pętli 12 aminokwasów spiętej dwoma resztami cysteiny i dwoma histydyny koordynującymi pojedynczy jon cynku, tworząca strukturę ββα\beta\beta\alpha wchodzącą w duży rowek DNA.

34
New cards
<p>Rybosom 70S i 80S</p>

Rybosom 70S i 80S

Cząstki rybonukleoproteinowe przeprowadzające translację; bakteryjny rybosom 70S składa się z podjednostek 30S i 50S, natomiast eukariotyczny rybosom cytozolowy 80S zbudowany jest z podjednostek 40S i 60S.

35
New cards

Spliceosom

Duży jądrowy kompleks rybonukleoproteinowy utworzony z cząstek snRNP (U1, U2, U4, U5, U6) i pre-mRNA, który katalizuje wycinanie intronów i precyzyjne łączenie eksonów w procesie splicingu.

36
New cards

Hipoteza tolerancji (zasada wobble)

Reguła parowania zasad, według której nukleotyd w pozycji 5′5' antykodonu tRNA wykazuje większą swobodę przestrzenną i może tworzyć niestandardowe pary z zasadą w pozycji 3′3' kodonu mRNA (np. inozyna rozpoznaje A, U i C).

37
New cards

Sekwencja Shine-Dalgarno

Bakteryjne miejsce wiązania rybosomu (sekwencja bogata w puryny, konsensus 5′-AGGAGGU-3′5'\text{-AGGAGGU-}3') położone 8–13 nukleotydów powyżej kodonu start, komplementarne do końca 3′3' rRNA 16S.

38
New cards
<p>Koniec lepki i koniec tępy</p>

Koniec lepki i koniec tępy

Typy zakończeń powstające po rozcięciu podwójnej helisy DNA przez enzymy restrykcyjne; końce tępe powstają przez cięcie obu nici w tej samej płaszczyźnie, natomiast końce lepkie posiadają jednoniciowe, niesparowane wystające odcinki 5′5' lub 3′3'.

39
New cards

Liza alkaliczna

Metoda izolacji plazmidowego DNA z bakterii, w której po zniszczeniu ścian lizozymem dodaje się SDS i NaOH (denaturacja białek, DNA i RNA), a następnie octan potasu o niskim pH, co selektywnie wytrąca białka i chromosomowy DNA, pozostawiając zrenaturowany plazmid w supernatancie.

40
New cards

Metoda Sangera (sekwencjonowanie dideoksy)

Klasyczna metoda odczytu sekwencji DNA oparta na enzymatycznej syntezie nici przy użyciu analogów ddNTP pozbawionych grupy 3′-OH3'\text{-OH}, których wbudowanie powoduje terminację wydłużania łańcucha.

41
New cards

Białko pRb

Białko supresorowe transformacji nowotworowej kodowane przez gen RB1; w formie nieufosforylowanej wiąże i blokuje czynnik transkrypcyjny E2F, hamując przejście komórki z fazy G1 do fazy S cyklu komórkowego.

42
New cards

Białko p53

Białko supresorowe nazywane „strażnikiem genomu”, kodowane przez gen TP53; w odpowiedzi na uszkodzenia DNA zatrzymuje cykl komórkowy w fazie G1 (aktywując gen p21) lub kieruje komórkę na drogę apoptozy.

43
New cards

Dwuuderzeniowy model Knudsona

Hipoteza powstawania nowotworów uwarunkowanych recesywnymi mutacjami w genach supresorowych, zakładająca konieczność inaktywacji obu alleli danego genu (np. RB1) w tej samej komórce do zapoczątkowania transformacji złośliwej.

44
New cards

Nondysjunkcja mejotyczna

Błąd polegający na braku rozejścia się chromosomów homologicznych lub chromatyd siostrzanych podczas podziału mejotycznego, stanowiący główną przyczynę aneuploidii, w tym trisomii 21.

45
New cards

Translokacja robertsonowska

Połączenie długich ramion dwóch niehomologicznych chromosomów akrocentrycznych (par 13, 14, 15, 21 lub 22) w rejonie centromeru z jednoczesną utratą ich ramion krótkich; najczęściej zachodzi między chromosomami 14 i 21.

46
New cards

Zespół Turnera

Aneuploidia chromosomów płciowych u kobiet charakteryzująca się kariotypem 45,X, niskim wzrostem, płetwiastą szyją, dysgenezją gonad, pierwotnym brakiem pokwitania oraz wadami układu krążenia (np. koarktacja aorty).

47
New cards

Chromosom Philadelphia

Chromosom powstały w wyniku wzajemnej translokacji t(9;22)(q34;q11)t(9;22)(q34;q11), prowadzący do fuzji genu kinazy tyrozynowej ABL z genem BCR i charakterystyczny dla przewlekłej białaczki szpikowej.

48
New cards

Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP)

Dziedziczony autosomalnie dominująco zespół predyspozycji do raka jelita grubego wywołany mutacją supresorowego genu APC na chromosomie 5, charakteryzujący się rozwojem setek do tysięcy gruczolaków w przewodzie pokarmowym.

49
New cards

Amniopunkcja

Inwazyjna procedura diagnostyki prenatalnej wykonywana rutynowo między 15 a 17 tygodniem ciąży, polegająca na przezpowłokowym pobraniu 20–30 ml płynu owodniowego z żywymi komórkami płodu (amniocytami) w celu oceny kariotypu, badań DNA lub stężenia AFP.

50
New cards

Sonda ASO

Krótki oligonukleotyd specyficzny dla danego allelu, syntetyzowany do bezpośredniego wykrywania znanych mutacji punktowych poprzez rygorystyczną hybrydyzację wyłącznie z wariantem zmutowanym lub prawidłowym.