dinler tarihi tamamı

Düalizm

İyi ve kötü olmak üzere eşit güce sahip iki varlık olduğunu varsayar. İyi Tanrı'ya kulluk edip, kötü Tanrı'dan uzak durmak esastır. Örn: Zerdüştlük (Ahura Mazda ve Angra Mainyu), Sabiilik (Malka d Nhura ve Malka d Hsuka).

Syadvada

Caynist öğretide insanların sayısız özellikleri Dolayısıyla eşyanın bilgisinin göreceli olması

Budistlerin beklediği kurtarıcı

Maiterya

Sabiilik vaftiz çeşitleri

MASBUTA(gusül benzeri)

TAMAŞA (rahip gözetiminde suya girme)

RİMAŞA(abdest benzeri)

Sabiilik Kutsal Metinler

Sözlü:GİNZA, DRAŞİA D. YAHYA(y. nın öğretileri), KOLASTA (ilmihal), SIR METİNLERİ

Zerdüştlük

Kutsal kitap AVESTA

ahura mazdadan bilgiyi getiren ve iyi düşünce olarak adlandırılan varlık VOHU MANAH

ibadethane ateşgede

CINVAT Köprüsü

angra mainyu(ehrimen) x Ahura Mazda

Konfüçyanizm

Gök(Tian) inanışı

5 ilişki ve 3 temel bağ

5 Erdem

atalara saygı

Teosentrik

Tanrı'yı her şeyin merkezi olarak kabul eden tek tanrılı din. Örn: İslam (Tevhid merkezli).

Hinduizm tapınağı

Mandir

Budizm tapınağı

Pagoda, vihara, stupa (tapınak)

En çok mensubu olan Budist mezhebi

Vajrayana (elmas vasıta)

Şintoizm tapınağı

Jinja

Yuhanna özellikleri

Kanonik kabul edilen 3 İncil'e göre farklı üslup ve içeriğe sahiptir. Öteki incillerden farklı olarak Mesih'in lahuti, tanrısal tarafını anlatmak için yazıldığı ifade edilmektedir. Mesih'in tanrısal yönüne vurgu yapmaktadır. Bu İncil'de Hazreti İsa'nın Allah'ın oğlu olduğu tezi üzerinde ısrarla durulmaktadır.

Luka özellikleri

Pavlus'un talebesi tarafından yazılmıştır. Hem şifahi hem yazılı kaynak olarak kabul edilir. Pavlus burada hekim olarak adlandırılır.

Markos özellikleri

Petrus'un talebesi tarafından yazılmıştır. Yazılan ilk İncil olduğunu kabul edenler bulunmaktadır. Hazreti İsa'yı Yahudilerin uzun zamandır bekledikleri kurtarıcı Mesih olarak tanıtır.

Yahudi bayramları - Purim

Sevinç ve coşkunun en yoğun olduğu neşe ve eğlence bayramı

Yahudi Bayramları - Simha Tora

Yıl boyunca okunan Tevrat'ın tamamlanıp tekrar okunmaya başlandığı bayramdır.

Lütercilik (Lüteryanizm):

• Reform'u başlatan ilk kol. Papalık otoritesini reddeder; kurtuluşun yalnızca iman ve Kutsal Kitap ile olacağını savunur.

Kalvinizm (Reforme Kiliseler):

"Kadercilik" (Predestination) öğretisiyle tanınır. İbadette aşırı sadeliği savunur; heykel ve resme izin vermez.

Baptistler:

Bebek vaftizini reddeder. Vaftizin yalnızca yetişkinlikte, bilerek ve tamamen suya batırılarak yapılacağına inanır

Anabaptistler (Amish / Mennonit):

Dünya işlerinden ve teknolojiden uzak dururlar. Pasifisttirler (şiddete karşı) ve yetişkin vaftizini savunurlar.

Anglikanizm:

İngiltere Kilisesi'dir. Biçim olarak Katolikliğe çok benzer ancak Papa'yı tanımaz, lideri İngiltere Hükümdarıdır

Evanjelikalizm:

İncil'in harfiyen doğru olduğuna inanan, kişisel "yeniden doğuşu" ve yoğun misyonerliği savunan muhafazakar akımdır.

Yahudi Bayramları - Hanuka

Yahudilerin düşmanlarına karşı verdiği mücadele anısına Süleyman Mabetindeki yedi kollu şamdanın bir günlük yağla 8 gün yanması anısına kutlanır. Sayısı her gün bir artırılarak mumlar yakılır. 8 gün sürer.

Yahudi Bayramları - Sukkot (çardaklar)

Mısır'dan çıkış sırasında ilahi ceza olarak çölde geçirilen günlerin anıldığı hasat bayramıdır.

Efes Konsili

Meryem a.s tartışma konusu olmuş. Theotokos (Tanrı doğuran) Katolik ve ortodoks kilisesi Kabul eder

Monofizitizm (Miyafizitizm)

İsa’da insani ve ilahi iki doğa değil, tek bir ilahi doğa olduğunu savunur. Kadıköy Konsili’ni (451) reddeden "Doğu Ortodoks / Kadıköy Öncesi" kiliselerdir.

Monofizit Kiliseler

Kıpti

Nesturi

Ermeni

Süryani

Etiyopya

Birinci İstanbul konsili

Baba ve oğlun 3 unsurunun kutsal ruh olarak kabul edildiği Tanrı sayısının 3'e çıkarıldığı konsildir

Budizm'in kolları

Himayana küçük vasıta

Mahayana büyük vasıta

Vajrayana Elmas vasıta (en fazla müntesip)

Sinoptik

Birbiriyle uyumlu aynı bakış açısına sahip anlamına gelmektedir

Yahudi Bayramları - Şavuot (haftalar)

Tevrat'ın Tanrı tarafından Yahudilere verilişini kutlama bayramıdır.

İsrailoğulları en parlak dönemi

Hz. Davud (altın Çağ)

1. İznik Konsili (325)

Arianizm (Aryüsçülük) mahkûm edildi. İsa'nın mahluk (yaratılmış) olmadığı, Tanrı ile aynı özden (Homoousios) olduğu kabul edildi. İlk Hristiyan Amentüsü (İznik İnanç Bildirgesi) oluşturuldu.

1. İstanbul Konsili (381)

• Kutsal Ruh'un tanrısallığı kabul edildi ve Teslis (Baba-Oğul-Kutsal Ruh) doktrini son halini aldı. Hristiyanlık Roma'nın resmi dini haline geldi.

Efes Konsili (431)

Nestoryanizm (Nasturilik) reddedildi. Meryem'e "Tanrı Anası" anlamına gelen Theotokos unvanı verildi. İsa'da ilahi ve insani iki ayrı şahıs olduğunu savunan Nasturi anlayış aforoz edildi.

Kadıköy (Khalkedon) Konsili (451)

Monofizitizm reddedildi. İsa'da iki ayrı doğa (hem tanrı hem insan) olduğunu savunan Diyofizitizm kabul edildi. Süryani, Ermeni, Kıpti ve Habeş kiliseleri ana gövdeden ayrıldı (Kadıköy Öncesi / Doğu Özgün Kiliseleri doğdu).

2. İznik Konsili (787)

İkonoklazm (İkon kırıcılık) dönemi sona erdirildi. İkonalara (dini resim/tasvir) tazim/saygı göstermek serbest bırakıldı, ancak tapınmak yasaklandı.

Trent Konsili (1545–1563)

Katolikler'in Protestan Reformu'na yanıtı (Karşı Reform). Katolik doktrinleri yeniden donduruldu, İncil'in tek yetkili yorumcusunun Katolik Kilisesi olduğu vurgulandı. Sakrament sayısı 7 olarak kesinleşti.

1. Vatikan Konsili (1869–1870)

Papanın Yanılmazlığı (Infallibilitas) dogması kabul edildi. Papa, dini ve ahlaki konularda eksiklik veya hata yapmaz ilkesi getirildi.

2. Vatikan Konsili (1962–1965)

Katolik Kilisesi'nin modernleşme ve diyalog adımından sorumludur. "Özellikle Müslümanlarla Diyalog" kararı alındı (Dinler Arası Diyalog süreci başladı). Yerel dillerde ibadete izin verildi.

2. Mabed dönemi

Ezra ve nehemya Süleyman mabedinin yerine ikincisinin yapılmasında görev almışlardır

13. Havari, ilk misyoner

Pavlus

Hinduizm - Şruti (En Kutsal / Tanrısal Vahiy)

Vedalar: En eski metinler. 4 ana bölümdür:

​Rigveda (İlahiler)

​Yajurveda (Kurban duaları)

​Samaveda (Ezgi/Melodiler)

​Atharvaveda (Büyü ve dualar)

​Brahmanalar: Kurban ritüellerinin açıklamaları.

​Aranyakalar: Orman metinleri, çilecilik ve inziva öğretileri.

​Upanişadlar: Hinduizmin felsefi ve mistik temelleri (Karma, Reenkarnasyon, Brahman/Atman kavramları).

Hinduizm-Smriti (Beşeri / İnsan Yapımı Gelenek)

Destanlar (İtihasa):

​Mahabharata (İçinde en meşhur metin olan Bhagavad Gita yer alır).

​Ramayana (Rama'nın hayatı ve erdemleri).

​Puranalar: Tanrıların (Brahma, Vişnu, Şiva) mitolojik hikayeleri ve evrenin yaratılışı.

​Dharmaşastralar: Hukuk ve toplumsal kurallar (En bilineni Manu Kanunnamesi / Manu Smriti).

Makavyalar

Sutralar

Agamalar

Caynizm ilkeleri

Ahimsa hiçbir canlıya zarar vermemek

Aparegraha az ile yetinmek

Asteya başkasına ait bir şey alınamaz

Caynizm mezhepleri

Digambara - Svetambara

Hinduizm mezhepleri

Şivacılık, Şaktıcılık

Konfüçyanizm mezhepleri

Zu ksi, Vang Yang Mang

Henoteizm

En yüce bir Tanrı'ya inanmakla beraber bu yüce Tanrı'nın altında yine ona bağlı başka tanrıların varlığını kabul ederek onlara da saygı duyup kulluk etmektir. Örn: Yunan Mitolojisi.

Etnosentrik

Kendi ırkının, kendi kültürünün diğer etnik gruplarınkinden daha üstün olduğuna etkin bir duygu ile inanma. Örn: Yahudilik, İsrailoğulları.

Kristosentrik

Mesih merkezli. Örn: Hristiyanlık.

Antropomorfizm

İnsan niteliklerinin Tanrı'ya aktarılması. İnsan biçimli Tanrı anlayışı. Örn: Yunan Mitosu.

İbn Hazm - Kitabul Fasl fil Milel vel Ehvai ven Nihal

Dinler Tarihi alanında ilk systematic çalışmaları yapan kişidir.

Şehristani - Kitabul Milel ven Nihal

Mukayeseli dinler tarihi çalışmalarının ilk özgün eseridir.

Milel ve Nihal Başlığı Taşıyan İlk Eser

Abdülkahir el-Bağdadi'ye ait olduğu ancak eserin günümüze kadar ulaşmadığı söylenir.

İbnun Nedim - Kitabul Fihrist

Dinler tarihi eserlerinden biridir.

Biruni - Tahkik Ma lil Hind

Hinduism konusunda tarafsız kaleme alınmış önemli bir eserdir.

Şemseddin Sami - Esatir

Cumhuriyet öncesi dönemde Dinler Tarihi ile ilgili ele alınan ilk eserdir. Masallar anlamına gelir. Kur'an'da geçen ve "Eskilerin masalları" anlamına gelen "Esaaritül Evvelin" ifadesinden alınmıştır.

Kült

Esoterizmi ve komün toplum/cemaat anlayışını temel edinen akımdır. İçe dönük cemaat anlayışı ve gizemcilikleriyle diğer din mensuplarından ayrılırlar. Katı, değişmeyen anlayışlardır. Örn: Batı'da Satanizm.

İtikadi Mezhepler

Çeşitli inanç konularında farklı yorumlamalara bağlı olarak ortaya çıkan akımlardır.

Ortodoks Mezhepler

Kendini çoğunluğun inancını ifade eden merkezi din anlayışıyla ve egemen siyasal güçle özdeşleştiren; dinsel yorumu, asıl doğru öğretiyi savunduğu ve doğru kabul edilebilir inançların temsilcisi olduğu iddiasıyla ortodoks olarak tanımlanmıştır.

Heterodoks Mezhepler

Merkezi din anlayışının dışında kalan görüş ve atılımlardır. Çoğunluğa karşı azınlık, iktidara karşı muhalefet, resmi din anlayışına karşı muhalefet gösterirler.

Heretik Akım

Heterodoksi içerisinde dine ve dinsel inanç ve değerlere getirdikleri yorum ve bakış açısıyla yaygın din anlayışının temel değerlerinden sapma olduğu için heretik ya da saptın akımlardır.

Senkretik Dinler

Farklı inanç sistemlerinden inanç ve ibadet unsurları taşıyan dinlerdir. Örn: İslam + Hindu = Sih Dini.

Zerdüştlük Kurucusu ve İnanç Yapısı

Kurucusu Zerdüşt'tür. İnanç sisteminde önemli yer tutan ateş kültüründen dolayı Ateşperestlik olarak da adlandırılır. Ateşe tapmazlar, ateşi Tanrı'nın sembolü (Atar) diye görürler. Mecusi ismi, Mecus adındaki toplumsal sınıftan gelir.

Zerdüştlük Kutsal Kitabı

Avesta. Büyük İskender'in İran'ı istilası sırasında veya çıkan bir yangında yok olmuştur.

Zerdüştlük'te Tanrı Anlayışı

Tanrı inancı açısından tarihin çeşitli dönemlerinde monoteizmden, politeizm ve düalizme kadar farklı inanç özellikleri görülmüştür. Tek Tanrı inancı: Ahura Mazda (Hürmüz) X Ehrimen.

Zerdüştlük İnanış Esasları

Zerdüşt'ün peygamberliğine, vahyerruhuna, ölümsüzlüğüne, haşre, hesaba ve cennet ile cehennem yaşantısına inanırlar.

Zerdüştlük'te 3 Kozmik Zaman

1. Yaratılış \n2. Kötülüğün yeryüzüne karışması (Kötülüğün yok edileceği dönem) -> Saosyan't (Mesih / Mehdi) \n3. Zamanla düalist oldular: Ahura Mazda (Çok iyi ruh) - Ehrimen (Çok kötü ruh)

Dakhma (Sessizlik Kuleleri)

Ölülerin bırakıldığı ve kuşların yediği yer.

Navcot

15 yaşına gelindiğinde dine giriş törenidir. Kusti (kutsal kuşak) takılır.

Zerdüştlük Bayramları ve İbadet

En önemli bayramı No Ruz (Nevruz)'dur. Mihrican bayramı kutlanır. İbadet: 5 vakit dua.

Zerdüştlük'ün İslam ile Ortak İnançları

Haşr, Ahiret, Ruhun Ölümsüzlüğü.

Sabiilik Kur'an-ı Kerim Referansı

Kur'an'da 3 ayette Sabiilerden isim olarak bahsedilir: Bakara, Maide, Hac.

Sabiilik Batı'daki İsmi

Mandaizm olarak bilinir.

Mandaye ve Nasurayye

Mandaye: Sıradan cemaat üyeleri Nasurayye: İlmi ve otoritesiyle ayrıcalıklı kimseler. Sabiilik

Sabiilik'te Önemli Şahsiyet

Büyük bir önder, bir ışık peygamberi -> Hz. Yahya (Hz. İsa'nın çağdaşı).

Sabiilik Kutsal Kitapları

Yazılı Metinler: Ginza, Drasya Yahya, Kolasta. Sır Metinler (Sihir, muska metinleri): Mevcut.

Sabiilik'te Kurtuluş ve İbadet

Kurtuluş yalnızca ruh için geçerlidir.

Mandi

Sabiiler ibadetlerini evlerinde ve belirli durumlarda Mandi adı verilen yapının önünde bulunan havuzda ve havuz kenarında yaparlar.

Sabiilik Bayramları ve Ritüeller

En önemli bayramları bahar bayramı olarak kutladıkları Paria Bayramıdır. Gnostisizm Düşüncesi: Tanrısal bir kaynağa dayanan gizli bilgi. En önemli ibadet vaftizdir (Boy abdestine benzer, vücuda uygulanır).

Tao Tanımı

Tanrı'yı ifade etmek için kullanılır. Yol demektir. Âlem yaratılmadan önce var olan "yaratıcı ilke". Bütün varlığı yöneten sebeptir. Yin-Yang arasındaki tezatı birleştiren ilkedir.

Taoizm Kurucusu ve Eseri

Kurucu: Lao Tse (Lao Tzu). Yazmış olduğu eserin adı: Tao-Te-King ("Yol ve Onun Erdeminin Kitabı").

Tao - Yin - Yang Döngüsü

Tao -> Yin - Yang -> Yin Yang ve Nefes -> Evren oluşur. Bir - İki - Üç.

Yin ve Yang

Kâinattaki her şey olumlu-olumsuz, iyi-kötü gibi her türlü zıtlığı temsil eden Yin ve Yang ilkesine göre meydana gelmekte ve hareket etmektedir.

Yu-Wey Prensipleri (Wu-Wei)

"İş yapmadan çok iş yapmak", "Hareket etmeden hareket ettirmeyi" esas alan bir prensiptir.

Zen Budizmi Oluşumu

Budizm + Taoizm = Zen Budizmi oluşmuştur.

Konfüçyanizm Kurucusu ve Tanrı Anlayışı

Kurucusu: Konfüçyüs. Tanrılar: Gök Tanrı TIEN (Kâinattaki düzenin koruyucusu). Yin ve Yang inancı vardır.

Konfüçyanizm Beş Klasik (Vu King)

1. Değişiklikler Kitabı: Yı King \n2. Tarih Kitabı: Su King \n3. Şiirler Kitabı: Si King \n4. Törenler Kitabı: Li King \n5. İlkbahar ve Sonbahar Yıllıkları: Şun Kiyu King

Konfüçyanizm Ahlak ve İbadet Anlayışı

Dini başkalarına karşı saygı, iyi, adalet ve görev ahlakı. Atalara dua etmek ibadet kabul edilir. Ksiao: Atalara ve ebeveynlere karşı sevgi ve saygı önemlidir.

Konfüçyanizm Beş Temel İlişki

İdareci-Tebaa (Amir-Memur), Ebeveyn-Çocuk, Koca-Eş, Büyük kardeş-Küçük kardeş, Büyük arkadaş-Küçük arkadaş.

Konfüçyanizm Peygamberlik/Ahiret Anlayışı

Peygamberlere değil filozoflara, bilgilere ihtiyaç vardır. Ahiret mutluluğu için dünya görevi hakkıyla yerine getirilmelidir.

Şintoizm Tanımı ve Kami İnancı

Şinto: Tanrıların Yolu, Kamilerin Yolu demektir. Kami İnancı: Tanrısal varlığın her yerde mevcut olan belirtilerine kami denir. Eskiden her kabilenin kamisi var iken Şintoizm'in devlet dini olması ile birlikte imparatorun kamisi olan Güneş Tanrıçası AMATERASU üstün kabul edilmiştir.

Şintoizm Kutsal Kitapları

Kojiki ve Nihongi (Tanrı sayısı oldukça fazladır).

Şintoizm İnanç Yapısı ve Tapınaklar

Amaterasu'nun tapınağı ise Ise şehrindedir. Sembolü sekiz köşeli aynadır. Ataların ruhlarıyla ilişkilendirilen tabiat üstü varlıklara veya güçlere (kami) belli ritüeller çerçevesinde tapınma, Japon geleneğine ve aileye saygı gösterme biçimidir. Politeist, Animist (Ruh tapımı), Naturist (Doğa tapımı) niteliktedir.

Şintoizm Mekanlar ve Kurumlar

Tapınak: Jinja. Evlerde: Kamidana (raf). Torii Yapısı: Kutsal siteye / Amaterasu'nun çıktığı kapı. Her kabilenin kendi kamisi vardır. Devlet dini olunca Amaterasu daha önemli görüldü.

Hinduizm Genel Özellikleri

Varlığını devam ettiren en eski dindir. Kendilerine Sanatana Dharma (Sonsuz/Ezeli Yasa) derler. Kurucusu yoktur.

Hinduizm Kutsal Metinleri

Kutsal Metin: VEDA (İnsanlık tarihinin en eski metinlerindendir). Śruti (vahyedilen), Smriti (hatırlanan) -> Mahabharata. 3 bölümden oluşur: 1. Brahmana (Ayinler), 2. Aranyaka (Dualar), 3. Upanişad (Soru-Cevap).

Hinduizm Tanrıları

Brahman: Yaratıcı, Vişnu: Koruyucu, Şiva: Yok edici. Tanrılar farklı bedenlerde yeryüzüne inerler, bu inanca Avatar denir. Bu sebepten tanrı sayısı oldukça fazladır.