1/60
Wetenschappenlijke cyclus, Deel 1: Motivatie I & II 1-4
Theorieën
Leveren verklaringen voor fenomenen
Verklaring
Een activiteit waarbij een explanandum gelinkt wordt aan een explanans.
Explanandum
Te verklaren fenomeen. Bvb water
Explanans
Verklarend feit. Bvb H2O bij water
Werkdefinitie
Voorlopige afbakening van het explanandum. Deze bestaat uit een lijst van oppervlakkige kenmerken, en is vaak descriptief (= het beschrijft hoe mensen een term begrijpen in het dagelijkse leven).
Bvb: water is vloeibaar, geurloos, helder,…
Wetenschappelijke definitie
Als de verklaring voldoende bevestigd is, kan het explanans deel worden van de definitie van het fenomeen waar het de voorlopige kenmerken vervangt.
Bvb: ipv water af te bakenen als heldere, geurloze vloeistof, wordt het nu gelijkgesteld met H2O
Niet descriptief, maar prescriptief
Descriptieve definitie
Beschrijft hoe een term doorgaans gebruikt wordt
Prescriptieve definitie
Een definitie waarin wetenschappers voorschrijven hoe een term gebruikt zou moeten worden binnen de wetenschap.
Intensionele definitie
Stelt wat de noodzakelijke en voldoende condities zijn waaraan een exemplaar moet beantwoorden om tot een set te bhoren.
Dit kan één conditie zijn die zowel noodzakelijk als voldoende (bvb de molecule H2O) of een aantal noodzakelijke condities die samen voldoende zijn.
Bvb: alle getallen tussen 3 en 8
Dient om een set af te bakenen van andere sets.
Extensionele definitie
Somt alle exemplaren op die in de set zitten.
Bvb: 4, 5, 6 en 7
Dient om een set af te bakenen van andere sets
Divisio-definitie
Somt geen exemplaren op maar wel subsets binnen de set
Er zijn meerdere manieren om een set op te splitsen in subsets en dus intern te organiseren?
De keuze van de subsets kan gebeuren obv meerdere kenmerken
Bv subsets van auto’s kun je vormen obv kleur, paardenkracht, merk, grootte, enz
Structurele verklaring
Stelt wat de componenten van een fenomeen zijn en wat de relatie is tussen de componenten
Bvb een kater bestaat uit hoofdpijn, misselijkheid en een droge mond
Het is nog geen definitie.
Causale verklaring
Stelt wat de oorzaak van een fenomeen is en die oorzaak is gesitueerd op hetzelfde level van analyse als het fenomeen zelf.
Bvb de oorzaak van een kater is te veel drinken de avond voordien
Mechanistische verklaring
Stelt wat de onderliggende processen zijn van de overgang van de oorzaak naar het effect.
Het doel is om af te zakken naar de fundamentele bouwstenen van de processen en dan terug omhoog te gaan en zeggen hoe die bouwstenen interageren om het fenomeen (kater) te produceren.
Observeerbaar level
Een systeem produceert een observeerbare output (gedrag of respons) bij het verschijnen van een observeerbare input (stimulus).
Processen worden louter beschreven in termen van hun input, hun output en de relatie tussen input en output. Daartussen: black box
Het proces
De overgang of transitie van een input naar een output
Black box
Wat tussen input en output ligt.
Mentaal level
Op dit level wordt een proces ontleed in subprocessen of kleinere black boxen, welke op hun beurt beschreven kunnen worden in termen van hun inputs en outputs.
Op dit level zijn de tussenliggende inputs en outputs verborgen (niet direct observeerbaar) en worden ze doorgaans mentale representaties genoemd.
Mentale representaties
Verborgen tussenliggende inputs en outputs op het mentaal level.
Hersenlevel
Op dit level worden de black boxen gematerialiseerd in hersenprocessen.
Gedragstheorieën
Theorieën die gedrag willen verklaren. Ze nemen het gedrag als explanandum.
Motivatietheorieën
Stellen motivatie voor als explanans van gedrag
Motivatie
De verzamelnaam voor een aantal motivationele constructen zoals doelen, behoeften, noden, drijfveren, actietendensen, verlangens, intenties, wensen en plannen.
Doel
Verzamelnaam voor motivationele constructen als behoeften, noden, drijfveren, actietendensen, verlangens, intenties, wensen en plannen.
Mentale representaties met bepaalde eigenschappen
De representatie van een gewenste toestand in de toekomst
Inhoud van een representatie
Kan om het even wat zijn, bvb slagen voor een examen, naar huis fietsen…
Formaat van een representatie
Twee verschillende types van representaties:
Dynamische representaties
Niet-dynamische representaties
Dynamische representaties
Doelen
Leiden vaak tot gedrag
Activatie stijgt over de tijd, zelf bij obstakels
Na poging doel te bereiken evaluatie en tijdelijke inhibitie
Niet-dynamische representaties
Cognitieve representaties
3 soorten: overtuigingen, verwachtingen en zuivere representaties of gedachten
Leiden op zich niet tot gedrag, wel als ze met doelen gecombineerd worden
Hun activatie daalt over de tijd en wordt afgebroken als er iets anders tussenkomt. Breekt dus af bij nieuwe stimulus.
Doelhiërarchie
Een soort van boomdiagram waarbij de hogere-orde doelen bovenaan in de hiërarchie gesitueerd zijn en de lagere-orde doelen onderaan.
Ligt niet vast: doelen kunnen belangrijker of minder belangrijk worden over de tijd of in verschillende contexten
Hogere-orde doelen
Meer fundamenteel of belangrijker dan lagere-orde doelen.
Dwz dat ze een hogere waarde of value hebben.
Implicatie 1: het vervullen van deze doelen krijgen voorrang op het vervullen van lagere-orde doelen
Implicatie 2: lagere-orde doelen zijn meer inwisselbaar dan hogere-orde doelen
Lagere-orde doelen
Hebben een middel-doel relatie tot hogere-orde doelen
Staan ten dienste van deze hogere-orde doelen
Vormen een middel voor het bereiken van hogere-orde doelen
Radicaal behaviorisme
Focust op het observeerbaar leven en probeert een causale verklaring te bieden voor gedrag
Voorgestelde explanantia: kenmerken van stimuli en de leergeschiedenis
Wat er tussen de observeerbare stimulus en de observeerbare respons gebeurt beschouwen ze als een black box.
Mentale theorieën
Focussen op het mentaal level
Proberen een mechanistische verklaring te geven voor gedrag; maar wel op een vrij hoog niveau.
De voorgestelde explanantia: mentale representaties
Neurowetenschappelijke theorieën
Focussen op het hersenlevel
Proberen een mechanistische verklaring te geven, maar op een lager level van analyse
De voorgestelde explanantia: hersenprocessen, neurotransmitters en hormonen
Reactieve theorieën
Theorieën waarin het gedrag van het individu een meer reflexmatig karakter heeft
Proactieve theorieën
Theorieën waarin het individu zijn gedrag of doelen meer kiest
Neobehavioristische theorie
Veronderstelt dat gedrag volledig bepaald wordt door (vooral) aangeleerde S-R (stimulus-respons) linken.
Verklaart dit gedrag door te stellen dat er door leergeschiedenis een associatie gevormd wordt tussen de mentale representatie van een stimulus en de representatie van dit gedrag of de respons.
Biedt een mechanistische verklaring.
Law of effect
Een bepaald gedrag wordt toevallig uitgevoerd in aanwezigheid van een stimulus en gevolgd door een outcome. S: R - O
Dit is wat gebeurt in een vrije operante leerprocedure.
S-R link
Stimulus-respons link
Ontstaat via de law of effect.
Na voldoende herhaling wordt dit gevormd en kan het gedrag ook gesteld worden als de outcome uitblijft → gedrag is een habit / gewoonte geworden.
S-R gemedieerd proces
Stimulus-gedreven proces
Gewoonte of habit
Een stimulus gedreven proces dat tot stand komt door de law of effect
Adaptieve habit
Gewoonte die goed is aangepast aan bepaalde omstandigheden, die je helpt
Bvb elke dag je tanden poetsen
Maladaptieve habit
Gewoonte die slecht is aangepast aan bepaalde omstandigheden
Bvb zoals bij allerlei vormen van verslaving
Action slips
Onbedoelde fout bij het uitvoeren van een handeling die je eigenlijk anders van plan was
Bvb wanneer je je oude paswoord intypt nadat je het recent had moeten veranderen
Stimulus
Prikkel, verandering in de inwendige of uitwendige omgeving van een organisme waarop een reactie (respons) volgt
Bvb voedseldeprivatie, shock
Need
Biologische behoefte of tekort
Drive
Psychologische ervaring van spanning
Levert onspecifieke kwantiteit, intensiteit, energie voor gedrag
Is erop gericht zichzelf op te heffen. Dus gedrag wordt gesteld met als doel de drive te reduceren
Habit
Aangeleerde S-R link: levert richting, kwaliteit van gedrag
Respons
Gedrag
Outcome
Drive-reductie of niet. Een bekrachtiger als die een drive-reductie inhoudt.
Excitatorisch potentieel E
Intensiteit van een bepaald gedrag in aanwezigheid van een bepaalde stimulus.
Wordt gemeten via de amplitude, frequentie (FR) en reactietijd (RT) van gedrag
Exploratief gedrag
Nieuw gedrag dat voorheen nog niet beloond was.
Arousal-theorie
Stelt dat organismen gericht zijn op een optimaal niveau van spanning of arousal en niet een minimaal niveau (zoals in de drive-theorie wordt aangenomen).
De fundamentele behoefte is het bekomen van optimale niveau van spanning of arousal
Hypo-arousal
Een type van gedrag dat bij de arousaltheorie kan voorkomen
= als de huidige situatie te weinig stimulatie biedt, gaat het organisme op zoek naar stimuli die de arousal kunnen verhogen
Hyper-arousal
Een type van gedrag dat bij de arousaltheorie kan voorkomen
= als er te veel stimulatie is, gaat het organisme op zoek naar stimuli die de arousal kunnen reduceren.
Stimuluskenmerken
Intensiteit, duur, frequentie (familiatiteit/nieuwheid), complexiteit
Persoonskenmerken
Specifieke leergeschiedenis (ervaring met een bepaalde stimulus beïnvloedt familiariteit/nieuwheid en complexiteit) en algemene trekken (extraversie/introversie, sensation seeking)
Yerkes-Dodson wet
Je moet een optimaal niveau van arousal creeëren om de beste prestaties te bekomen, maar ook dat dit optimaal niveau afhankelijk is van het natuurlijk niveau van arousal dat je al hebt.
Incentive-theorie
Het is de verwachting aan toekomstige outcomes die bepalen welk gedrag gekozen wordt
Het fundamentele doel: het maximaliseren van genot
De motor van gedrag: positieve en negatieve outcomes
Incentives
Stimuli die aan het gedrag voorafgaan
Stimulus-outcome expectancy (S-O expectancy)
Positieve vs. negatieve incentive stimuli induceren de verwachting dat er een positieve vs. negatieve outcome zal optreden.