HC 3A: Afbakening staatsgezag en jurisdictie

Wat is territoriale soevereiniteit?

Art. 1 Montevideo verdrag: defined territory

Territoir = grondgebied = land

Gezag over grondgebied en personen

• Toegang tot grondgebied

  • Vrij voor onderdanen, ingezetenen

  • Visum voor andere personen

  • Vluchtelingen/asielzoekers

• Verwijdering uit grondgebied

  • Verbanning

  • Deportatie/uitzetting

  • Uitlevering

Wat valt allemaal onder afbakening staatsgezag?

1. Territoriale soevereiniteit

2. Maritieme zones

3. Antarctica

4. Noordpoolgebied

5. Luchtruim

6. De ruimte

Wat zijn de maritieme zones?

Gebieden met een bepaald zeerecht:

1. Binnenwateren: volledige soevereiniteit

2. Territoriale zee: 12 zeemijlen (nm), soevereiniteit

3. Aansluitende zone: tot 24 zeemijlen, controlerende bevoegdheden

4. EEZ: Exclusieve economische zone: tot 200 zeemijl, alleenrecht op economische activiteiten

5. Continentaal plateau: tot 200-350 zeemijl, alleenrecht op specifiek de bodem

6. Volle zee/zeebodem: buiten EEZ/continentaal plateau, niemand bezit

Wat is belangrijk bij Antarctica? En de noordpool? En de ruimte?

Er waren 7 claims van Soevereiniteit op Antarctica, deze zijn bevroren (afstand hoeft niet maar erkennen hoeft ook niet) in het Antarctica verdrag. Toen is ook besloten dat Antarctica vreedzaam moet zijn en vrij voor alle wetenschappers

Noordpool: wordt veel gevochten om het zeegebied, alle omringende landen claimen hun stuk

Ruimte heeft eigen verdrag, lijkt op Antarctica: geen soevereiniteit, vrijheid voor onderzoek

Wat is belangrijk voor het luchtruim?

Atmosfeer = gassen

Soevereiniteit over luchtruim boven grondgebied en territoriale zee

Wat is jurisdictie?

Rechtsmacht

Jus dictio: recht spreken, het recht bepalen

Claim van autoriteit over natuurlijke personen en rechtspersonen

Traditioneel: jurisdictie van rechtbanken

Beginselen van jurisdictie: voorzien in het vestigen en uitoefenen van jurisdictie, maar staten zijn niet verplicht deze toe te passen

Wat zijn vormen/types van jurisdictie?

Internationaal recht: bepaalt de reikwijdte van een staat om regels vast te stellen, toe te passen en te handhaven

Regelgeving: prescriptive

Rechtspraak: adjudicative

Handhaving: enforcement

Lotus zaak: handhavende jurisdictie is beperkt tot grondgebied: voor handelen op grondgebied andere staten is instemming of rechtvaardiging vereist
Aanknopingspunten: band tussen staat die jurisdictie vestigt en persoon/situatie

Wat is het territorialiteitsbeginsel?

Algemene competentie

• Staten kunnen op het eigen grondgebied elk gedrag strafbaar stellen, als misdrijf of overtreding

• Jurisdictie betreft iedereen aanwezig op grondgebied: onderdanen, ingezetenen, toeristen, migranten, personen op doorreis (transit)

• Jurisdictie door territoriale staat het makkelijkst uit te oefenen, aangezien bewijs en getuigen zich op het grondgebied bevinden

Subjectieve/objectieve territorialiteitsbeginsel: een bestanddeel van het misdrijf vindt plaats binnen het grondgebied van twee of meer staten

Persoon vuurt geweer af vanaf grondgebied van staat A (subjectief) en persoon wordt gedood op grondgebied van staat B (objectief)

Persoon zendt pakket drugs vanaf grondgebied van staat A (subjectief) en pakker arriveert op grondgebied van staat B (objectief)

Wat is het actieve nationaliteitsbeginsel?

Extra-territoriale jurisdictie

Personen met de nationaliteit van een staat die een misdrijf plegen in het buitenland (buiten de staat)

• Normaal gesproken alleen voor (ernstige?) misdrijven, niet voor overtredingen

• Algemeen aanvaard

Wat is het vlaggenbeginsel?

Extra-territoriale jurisdictie

Schepen en vliegtuigen

• Schepen: die vlag van een staat voeren

• Vliegtuigen: staat van registratie

• Schepen en vliegtuigen zijn geen drijvende of vliegende eilanden

• Jurisdictie gevestigd op basis van nationaliteit schip of vliegtuig, over alle personen aan boord

Dus het recht van het land waar het schip/vliegtuig staat ingeschreven, geldt daar aan boord

Wat is het passieve nationaliteitsbeginsel? (passive personality principle)

• Extra-territoriale jurisdictie

• Personen wiens handelen onderdanen (of ingezetenen) van een staat raakt: het slachtoffer heeft de nationaliteit van de staat die rechtsmacht claimt over de (beweerde) dader die een misdrijf in het buitenland pleegt

• Relatief beperkte toepassing en enigszins controversieel

  • Buitenlanders plegen misdrijv in het buitenland tov personen waarvan zij misschien niet weten dat ze een andere nationaliteit hebben

  • Buitenlanders weten dus misschien niet dat buitenlands recht van toepassing is, en kennen de taal van dat andere recht niet (kenbaarheidseis)

  • Niet algemeen toegepast, maar in NL nu ook

  • Internationaal recht: voorzien, maar niet verplicht, in verdragen voor ernstige misdrijven of terroristische misdrijven

Dus bijv. dat NL in Spanje een Spanjaard vervolgt die een NL-er heeft vermoord

Wat is het beschermingsbeginsel?

• Extra-territoriale jurisdictie

• Personen met een vreemde nationaliteit wiens handelen in het buitenland gericht is tegen de veiligheid van een staat

• Vitale belangen (?)

• Nationale veiligheid/veiligheid ambtsdragers

• Economische veiligheid/financiële veiligheid

Hier is dus de staat zelf slachtoffer van acties van buitenlanders in het buitenland

Wat is het universaliteitsbeginsel?

• Extra-territoriale jurisdictie

• Personen die in een vreemde staat handelen

  • Zonder dat een aanknopingspunt of enige concrete band bestaat met een andere staat als mogelijke basis voor jurisdictie

  • Geen territorialiteitsbeginsel, (actief of passief) nationaliteitsbeginsel, vlaggenbeginsel of beschermingsbeginsel

• Beperkte v. zuivere universaliteitsbeginsel:

  • Beperkte universaliteitsbeginsel: verdragspartijen dienen rechtsmacht te vestigen om misdrijven gedefinieerd in een verdrag te kunnen berechten of uitleveren (aut dedere, aut iudicare)

  • Zuivere universaliteitsbeginsel: alle staten kunnen rechtsmacht uitoefenen over misdrijven die de fundamentele waarden van de internationale gemeenschap in zijn geheel aantasten, waarbij de grondslag ligt in het internationaal gewoonterecht

• Criteria om toepasselijkheid te bepalen van dit beginsel:

  • Ernst van de misdrijven

  • Gruwelijk karakter van de misdrijven

  • Universele veroordeling/strafbaarstelling

  • Voorkomen straffeloosheid (impunity)

    • Piraterij

    • Betrokkenheid van staatsorganen of staatfunctionarissen

  • Fundamentele waarden internationaal gemeenschap

    • Crimes of concern to the international community as a whole (Internationaal Stafhof preambule)

    • Jus cogens: misdrijven ontleend aan dwingend-rechtelijke verboden

• Misdrijven onder internationaal recht/internationale misdrijven (core crimes/atrocity crimes)

  • Oorlogsmisdrijven

  • Misdrijven tegen de menselijkheid

  • Misdrijf genocide

  • Misdrijf van agressie

• Openstaande vragen

  • Waarborgen om misbruik te voorkomen: territoriale staat/staat van nationaliteit verzoeken te vervolgen

  • Transitional justice: waarheids- en verzoeningscommissies

  • Immuniteiten

Wat zijn verdragsmisdrijven?

• Verboden voor staten onder internationaal recht

• Handelen dat onder verdragen strafbaar wordt geacht

  • Niet voor staten

  • Voor individuen (natuurlijke personen): maar onduidelijk of deze gedragingen rechtstreeks onder internationaal recht als misdrijf worden gezien (core crimes)

  • Geen rechtstreekse werking (niet een ieder verbindend): implementatie vereist in het strafrecht

• Verplichtingen tot vervolging of uitlevering

  • Gedragingen strafbaar stellen en straffen vaststellen

  • Jurisdictie vestigen op verschillende gronden

  • Uitleveren of vervolgen

  • Geldt wanneer een verdachte op het grondgebied wordt aangetroffen en vergt daarom dat een verdragspartij universele rechtsmacht vestigt

  • Doel: om straffeloosheid (impunity) te voorkomen

  • Beperkte universaliteitsbeginsel/quasi-universele jurisdictie (beperkt tot verdragspartijen)