Poetyka wersologia

Akcentacja

Uwypuklenie wybranych elementów (sylab czy słów) w wypowiedzi

Akcent paroksytoniczny

Naturalny w języku polskim akcent oparty na ostatniej sylabie

Wiersz sylabiczny

Wiersz oparty na sylabie

Wiersz sylabotoniczny

Wiersz oparty na stopie, sztucznym układzie głosek akcentowanych i nieakcentowanych

Wiersz toniczny

Wiersz oparty na zastoju akcentowym

Klauzula

Zakończenie wersu, po nim zwykle dłuższa pauza. Zazwyczaj podkreślona poprzez rymy i akcenty.

Pauza arbitralna / wersyfikacyjna

Sposób rozdzielania całości składniowo-intonacyjnych w wierszach

Przerzutnia klauzulowa

Nieuzasadniona pauza w klauzuli rozdzielająca składniową całość ( w wierszu wolnym zdaniowym)

Przerzutnia międzystroficzna

Przerzutnia znajdująca się między strofami

Stopa

powtarzalny w wierszu układ sylab akcentowanych i nieakcentowanych

Diereza

Granica stopy pokrywająca się z granicą wyrazu

Cezura

Rozcięcie wyrazu przez granicę stopy

Kataleksa

Usunięcie sylaby nieakcentowanej w stopie, najczęściej w klauzuli (zakończeniu) i średniówce tak, by „wyrównać” ilość sylab

Wiersz biały

Wiersz bez rymów

Wiersz numeryczny

Wiersz, w którym można policzyć i wyróżnić pewne powtarzalności np. ze względu na sylaby stopy czy zestoje. Oparty na powtarzalnym metrum

Wiersz stroficzny

Z podziałem na strody i strofoidy

Wiersz stychiczny

ciągły zapis (tylko wersy bez podziału na strofy lub strofoidy)

wiersz wolny

wiersz nienumeryczny, nie mieści się w matematycznym metrum, co nie oznacza, że nie ma w nim rytmu

wiersz wolny zdaniowy

odmiana wiersza wolnego, wers=zdanie (jedno lub więcej) albo też jego samodzielna składniowa część (np. zdanie pojedyncze)

wiersz wolny skupieniowy

Skupienie składniowe w wersach pauzy arbitralne nie rozbijają podstawowych związków składniowych

wiersz wolny emocyjny

Pauza arbitralna / wersyfikacyjna rozbija składnię w sposób radykalny, nieprzewidywalny. Występują klauzule emocyjne zamiast przerzutni

Wiersz sylabiczny

Realizujący zasady syabizmu, stała średniówka (W dłuzszych niz 8 zgłoskowe), liczba sylab (izosylabizm) czy klauzula parokstyniczna, brak stabilnego akcentu

Wiersz sylabotoniczny

Taka sama liczba sylab oraz akcentow w wersach (mogą występować ustępstwa), ustabilizowany akcent, podstawą akcentowana stopa.

Wiersz toniczny

Różna ilość sylab w wersach, swobodne rozmieszczenie akcentów, taka sama liczba zestrojów akcentowych

Strofa

Wyszczególniony, powtarzający się układ wersów, najczęściej w w. sylabicznych

strofoida

konstrukcja przypominająca strofę, najczęściej w w. wolnym

średniówka

niewielka pauza w środku wersu [pojawia się w wersach dłuższych niż 8 sylab]

wers

podstawowa jednostka semantyczną, kompozycyjną i intonacyjno-graficzną w wierszu