1/28
Looks like no tags are added yet.
monarchia patrymonialna
rodzaj rządów, w których całe państwo jest uznawane za własność panującego, rządzącego w nim samodzielnie i dożywotnio
XIII i XIV w.
wykształcenie się polskiego społeczeństwa na stany
O przynależności do stanów decydowały:
• urodzenie
• posiadany majątek
• praca
• prawa i obowiązki
Polskie stany:
• duchowieństwo
~ najwcześniej zaczęło uzyskiwać przywileje
• rycerstwo
• mieszczaństwo
• chłopstwo
Korzyści płynące z udzielania wsparcia władcom:
- otrzymywanie majątków ziemskich
- przyznawanie przywilejów
• władca musi uzgadniać swoje decyzje
• zwolnienie z obowiązku płacenia wielu danin i świadczenia posług
~ władza króla maleje, stany zyskują coraz większy wpływ na rządy w państwie
monarchia stanowa
rodzaj rządów w państwie, w których władza monarchy została ograniczona na rzecz stanów
Zmiany, które zaszły w Europie w XIV i XV w.:
- stosowano coraz lepsze kusze i broń palną, przed którymi nie chroniła zbroja
- rycerze przestają być główną siłą bojową (wojska zaciężne)
- coraz bardziej opłacalna stawała się uprawa ziemii
• sprzedaż zboża dawała większe zyski niż wyprawy wojenne
~ rycerze zamiast walczyć coraz więcej czasu zaczęli poświęcać swoim majątkom ziemskim (szlachta)
szlachta
grupa społeczna wywodząca się z rycerstwa, dzięki licznym przywilejom nadanym przez władców uzyskała silny wpływ na rządy w państwie
pańszczyzna
przymusowa praca w polu, usługa świadczona przez chłopa na rzecz właściciela gruntu w zamian za możliwość użytkowania ziemii
Jakim stanem był stan szlachecki
zamkniętym (tylko poprzez urodzenie można było stać się jego członkiem LUB w uznaniu wyjątkowych zasług król mógł nadać np. mieszczaninowi godność szlachecką)
szabla
oznaka przynależności do stanu szlacheckiego
Czas procesu tworzenia się stanu szlacheckiego
ponad 100 lat
Przywileje przyznane przez władców na drodze rycerstwa do szlachty:
- 1374 r. - Przywilej koszycki
- 1423 r. - Przywilej czerwiński
- 1430 i 1433 r. - Przywilej jedlnieńsko-krakowski
- 1454 r. - Przywilej cerkwicko-mieszawski
- 1496 r. - Przywilej piotrkowski
1374 r.
Przywilej koszycki:
- Władca: Ludwik Węgierski (1370-1382 r.)
- Korzyści dla szlachty:
• obniżenie podatków dla szlachty
• brak nowych podatków bez zgody rycerstwa
• pokrycie służby rycerzy za granicami kraju przez króla
• wykupienie pojmanych rycerzy z niewoli
• obejmowanie wszystkich urzędów tylko przez Polaków
- Korzyści dla władcy:
• córka Ludwika Węgierskiego będzie mogła dziedziczyć po nim tron
1423 r.
Przywilej czerwiński:
- Władca: Władysław Jagiełło (1386 - 1434 r.)
- Korzyści dla szlachty:
• król nie zajmie majątku szlachcica bez wyroku sądu
• funkcji sędziego i starosty nie będzie mogła pełnić ta sama osoba
- Korzyści dla króla:
• szlachta weźmie udział w wojnie z zakonem krzyżackim
1430 i 1433 r.
Przywilej jedlnieńsko-krakowski:
- Władca: Władysław Jagiełło
- Korzyści dla szlachty:
• król nie uwięzi żadnego szlachcica bez wyroku sądu
• wyższe stanowiska kościelne mogą sprawować tylko szlachcice
- Korzyści dla króla:
• syn Władysława Jagiełły będzie mógł objąć po nim tron
1454 r.
Przywilej cerkwicko-nieszawski:
- Władca: Kazimierz IV Jagiellończyk (1447 - 1492r.)
1496 r.
Przywilej piotrkowski:
- Władca: Jan I Olbracht (1492 - 1501r.)
- Korzyści dla szlachty:
• zakaz sprawowania urzędów i godności państwowych przez mieszczan
• zwolnienie szlachty z opłat celnych za przewóz towarów
- Korzyści dla króla:
• szlachta weźmie udział w wyprawie wojskowej na Mołdawię
1505 r.
uchwalenie konstytucji ,,Nihil novi" (nic nowego)
• żadne nowe prawa nie zostaną ustanowione bez zgody senatu i posłów reprezentujących ogół szlachty
• została uchwalona za czasów Aleksandra Jagiellończyka (1501 - 1506 r.)
Skutek konstytucji Nihil novi:
- osłabienie pozycji monarchy wobec szlachty
- utrata majątków królewskich przez pierwszych królów z dynastii Jagiellonów (danie ich możnym pod zastaw za pożyczane sumy)
Konstytucja (sejmowa)
uchwała sejmowa, w dawnej Polsce prawo ustanowione przez sejm
1493 r.
zwołanie pierwszego sejmu walnego
sejm walny
zjazd przedstawicieli szlachty, najważniejszy sejm dawnej Rzeczypospolitej, decydował o najważniejszych sprawach w państwie
Stany biorące udział w obradach sejmu walnego od końca XV w.:
• król
• senat
• izba poselska
1506 r.
wydrukowanie kodeksu zwanego Statutem Łaskiego
senat
wywodził się z rady królewskiej doradzającej królowi w najważniejszych sprawach, jego obradom najczęściej przewodniczył król
izba poselska
obradowała pod przewodnictwem marszałka sejmu, w trakcie jej posiedzeń uzgadniano treść uchwał (posłowie) aby wnioski z dyskusji przedstawić królowi i senatorom
Konstytucja Rzeczypospolitej polskiej z 1997 r.
zbiór najważniejszych praw obowiązujących w Polsce
• została uchwalona za prezydentury Aleksandra Kwaśniewskiego
Szymon Starowolski
pisarz żyjący na przełomie XVI i XVII w., opisał sposób na uzyskanie i utratę szlachectwa