Historia - Monarchia stanowa w Polsce

0.0(0)
Studied by 0 people
call kaiCall Kai
learnLearn
examPractice Test
spaced repetitionSpaced Repetition
heart puzzleMatch
flashcardsFlashcards
GameKnowt Play
Card Sorting

1/28

encourage image

There's no tags or description

Looks like no tags are added yet.

29 Terms

1
New cards

monarchia patrymonialna

rodzaj rządów, w których całe państwo jest uznawane za własność panującego, rządzącego w nim samodzielnie i dożywotnio

2
New cards

XIII i XIV w.

wykształcenie się polskiego społeczeństwa na stany

3
New cards

O przynależności do stanów decydowały:

• urodzenie

• posiadany majątek

• praca

• prawa i obowiązki

4
New cards

Polskie stany:

• duchowieństwo

~ najwcześniej zaczęło uzyskiwać przywileje

• rycerstwo

• mieszczaństwo

• chłopstwo

5
New cards

Korzyści płynące z udzielania wsparcia władcom:

- otrzymywanie majątków ziemskich

- przyznawanie przywilejów

• władca musi uzgadniać swoje decyzje

• zwolnienie z obowiązku płacenia wielu danin i świadczenia posług

~ władza króla maleje, stany zyskują coraz większy wpływ na rządy w państwie

6
New cards

monarchia stanowa

rodzaj rządów w państwie, w których władza monarchy została ograniczona na rzecz stanów

7
New cards

Zmiany, które zaszły w Europie w XIV i XV w.:

- stosowano coraz lepsze kusze i broń palną, przed którymi nie chroniła zbroja

- rycerze przestają być główną siłą bojową (wojska zaciężne)

- coraz bardziej opłacalna stawała się uprawa ziemii

• sprzedaż zboża dawała większe zyski niż wyprawy wojenne

~ rycerze zamiast walczyć coraz więcej czasu zaczęli poświęcać swoim majątkom ziemskim (szlachta)

8
New cards

szlachta

grupa społeczna wywodząca się z rycerstwa, dzięki licznym przywilejom nadanym przez władców uzyskała silny wpływ na rządy w państwie

9
New cards

pańszczyzna

przymusowa praca w polu, usługa świadczona przez chłopa na rzecz właściciela gruntu w zamian za możliwość użytkowania ziemii

10
New cards

Jakim stanem był stan szlachecki

zamkniętym (tylko poprzez urodzenie można było stać się jego członkiem LUB w uznaniu wyjątkowych zasług król mógł nadać np. mieszczaninowi godność szlachecką)

11
New cards

szabla

oznaka przynależności do stanu szlacheckiego

12
New cards

Czas procesu tworzenia się stanu szlacheckiego

ponad 100 lat

13
New cards

Przywileje przyznane przez władców na drodze rycerstwa do szlachty:

- 1374 r. - Przywilej koszycki

- 1423 r. - Przywilej czerwiński

- 1430 i 1433 r. - Przywilej jedlnieńsko-krakowski

- 1454 r. - Przywilej cerkwicko-mieszawski

- 1496 r. - Przywilej piotrkowski

14
New cards

1374 r.

Przywilej koszycki:

- Władca: Ludwik Węgierski (1370-1382 r.)

- Korzyści dla szlachty:

• obniżenie podatków dla szlachty

• brak nowych podatków bez zgody rycerstwa

• pokrycie służby rycerzy za granicami kraju przez króla

• wykupienie pojmanych rycerzy z niewoli

• obejmowanie wszystkich urzędów tylko przez Polaków

- Korzyści dla władcy:

• córka Ludwika Węgierskiego będzie mogła dziedziczyć po nim tron

15
New cards

1423 r.

Przywilej czerwiński:

- Władca: Władysław Jagiełło (1386 - 1434 r.)

- Korzyści dla szlachty:

• król nie zajmie majątku szlachcica bez wyroku sądu

• funkcji sędziego i starosty nie będzie mogła pełnić ta sama osoba

- Korzyści dla króla:

• szlachta weźmie udział w wojnie z zakonem krzyżackim

16
New cards

1430 i 1433 r.

Przywilej jedlnieńsko-krakowski:

- Władca: Władysław Jagiełło

- Korzyści dla szlachty:

• król nie uwięzi żadnego szlachcica bez wyroku sądu

• wyższe stanowiska kościelne mogą sprawować tylko szlachcice

- Korzyści dla króla:

• syn Władysława Jagiełły będzie mógł objąć po nim tron

17
New cards

1454 r.

Przywilej cerkwicko-nieszawski:

- Władca: Kazimierz IV Jagiellończyk (1447 - 1492r.)

18
New cards

1496 r.

Przywilej piotrkowski:

- Władca: Jan I Olbracht (1492 - 1501r.)

- Korzyści dla szlachty:

• zakaz sprawowania urzędów i godności państwowych przez mieszczan

• zwolnienie szlachty z opłat celnych za przewóz towarów

- Korzyści dla króla:

• szlachta weźmie udział w wyprawie wojskowej na Mołdawię

19
New cards

1505 r.

uchwalenie konstytucji ,,Nihil novi" (nic nowego)

• żadne nowe prawa nie zostaną ustanowione bez zgody senatu i posłów reprezentujących ogół szlachty

• została uchwalona za czasów Aleksandra Jagiellończyka (1501 - 1506 r.)

20
New cards

Skutek konstytucji Nihil novi:

- osłabienie pozycji monarchy wobec szlachty

- utrata majątków królewskich przez pierwszych królów z dynastii Jagiellonów (danie ich możnym pod zastaw za pożyczane sumy)

21
New cards

Konstytucja (sejmowa)

uchwała sejmowa, w dawnej Polsce prawo ustanowione przez sejm

22
New cards

1493 r.

zwołanie pierwszego sejmu walnego

23
New cards

sejm walny

zjazd przedstawicieli szlachty, najważniejszy sejm dawnej Rzeczypospolitej, decydował o najważniejszych sprawach w państwie

24
New cards

Stany biorące udział w obradach sejmu walnego od końca XV w.:

• król

• senat

• izba poselska

25
New cards

1506 r.

wydrukowanie kodeksu zwanego Statutem Łaskiego

26
New cards

senat

wywodził się z rady królewskiej doradzającej królowi w najważniejszych sprawach, jego obradom najczęściej przewodniczył król

27
New cards

izba poselska

obradowała pod przewodnictwem marszałka sejmu, w trakcie jej posiedzeń uzgadniano treść uchwał (posłowie) aby wnioski z dyskusji przedstawić królowi i senatorom

28
New cards

Konstytucja Rzeczypospolitej polskiej z 1997 r.

zbiór najważniejszych praw obowiązujących w Polsce

• została uchwalona za prezydentury Aleksandra Kwaśniewskiego

29
New cards

Szymon Starowolski

pisarz żyjący na przełomie XVI i XVII w., opisał sposób na uzyskanie i utratę szlachectwa