1/103
Een set van 100 oefenflashcards in vraag- en antwoordstijl over het Belgisch staatsrecht, de scheiding der machten, parlementaire procedures en de rechtscolleges.
Wat regelt het publiek recht?
Het publiek recht regelt de verhouding tussen overheden onderling (staat – staat) of tussen de overheid en de burger (staat – burger).
Wat regelt het privaat recht?
Het privaat recht regelt alle juridische verhoudingen tussen twee private personen onderling.
Wat omvat het staatsrecht als onderdeel van het publiek recht?
Regels die België vormgeven als federale staat, regels inzake verkiezingen, de samenstelling en werking van het parlement, de parlementaire controle op de uitvoerende macht en de grondrechten van burgers.
Wat is het verschil tussen aanvullend recht en dwingend recht?
Aanvullend recht geldt wanneer partijen zelf niets afspreken maar laat afwijkingen toe; dwingend recht verplicht tot naleving en laat geen enkele afwijking toe.
Welke rechtstakken zijn naast het staatsrecht vertakkingen van het publiek recht?
Het strafrecht, het fiscaal recht en het Europees recht.
Uit welke drie machten bestaat de klassieke scheiding der machten in België?
De wetgevende macht (WM), de uitvoerende macht (UM) en de rechterlijke macht (RM).
Wie vormt de federale wetgevende macht en wat zijn haar hoofdtaken volgens art. 36 en 101 Gw.?
De Koning, de Kamer van Volksvertegenwoordigers en de Senaat; hun taken zijn wetten maken en de uitvoerende macht controleren.
Wie vormt de federale uitvoerende macht en wat is haar taak volgens art. 37 Gw.?
De Koning en de ministers (de regering); hun taak is wetten uitvoeren en het algemeen beleid van het land voeren.
Wat is de hoofdtaak van de rechterlijke macht volgens art. 40 Gw.?
Geschillen beslechten door oplossingen te bieden via vonnissen of arresten, en misdrijven opsporen en bestraffen.
Welke machten zijn aanwezig op het niveau van de deelgebieden (gemeenschappen en gewesten)?
Enkel de wetgevende macht en de uitvoerende macht (er bestaat geen aparte deelstatelijke rechterlijke macht).
Hoe kwalificeert het Hof van Cassatie het beginsel van de scheiding der machten?
Als een algemeen rechtsbeginsel.
Welke controlebevoegdheid kent artikel 159 Gw. toe aan de rechter ten aanzien van de uitvoerende macht?
Rechtbanken en hoven mogen onwettige besluiten van de uitvoerende macht buiten toepassing laten.
Wat houdt een representatieve democratie in volgens art. 33 en 42 Gw.?
Het volk kiest vertegenwoordigers in het parlement die niet enkel hun kiezers vertegenwoordigen, maar de gehele natie.
Waarom wordt België gekenmerkt als een parlementaire democratie?
Omdat burgers uitsluitend de parlementsleden rechtstreeks verkiezen, en niet de regering (ministers) of het staatshoofd (de Koning).
Wat houdt het begrip 'rechtsstaat' in?
Een staat waarin zowel de burgers als de overheid de fundamentele rechten en vrijheden moeten respecteren, en burgers toegang hebben tot onafhankelijke rechtbanken.
Welke grens stelt artikel 105 Gw. aan de macht van de Koning?
De Koning heeft geen andere macht dan die welke de Grondwet en de wetten hem uitdrukkelijk toekennen.
Wat betekent de onschendbaarheid van de Koning?
De Koning kan niet voor een rechtscollege worden gedagvaard of strafrechtelijk worden vervolgd.
Wat vloeit voort uit de politieke onverantwoordelijkheid van de Koning?
De Koning is onbekwaam om alleen te handelen; elke akte moet medeondertekend worden door een minister, waardoor de regering de volledige verantwoordelijkheid draagt.
Wat houdt het principe van het 'colloque singulier' in?
De absolute geheimhoudingsplicht over alles wat ministers en de Koning in vertrouwen onder vier ogen bespreken tijdens audiënties.
Wat bepaalt het territorialiteitsbeginsel in het Belgisch staatsrecht?
Het grondgebied waar men zich bevindt, bepaalt welke taal door de overheid, het onderwijs, het bestuur en de rechtscolleges moet worden gehanteerd.
Welke vier taalgebieden kent België?
Het Nederlandse taalgebied, het Franse taalgebied, het Duitse taalgebied en het tweetalige gebied Brussel-Hoofdstad.
Wat zijn faciliteitengemeenten?
Gemeenten gelegen in een eentalig taalgebied waar inwoners die een andere landstaal spreken, administratieve faciliteiten genieten om documenten in hun taal aan te vragen.
In welke taal moet de overheid communiceren met een burger in Spiere (arrondissement Kortrijk)?
In het Nederlands, en indien gevraagd in het Frans, omdat Spiere een faciliteitengemeente is in het Nederlandse taalgebied.
Voor welke taalgebieden is het Waals Gewest bevoegd om regels uit te vaardigen?
Voor het Franstalige én het Duitstalige deel van België.

Welke hiërarchische opbouw van rechtsnormen stelt deze piramide voor?
Grondwet, gevolgd door wetten, decreten en ordonnanties, uitvoeringsbesluiten, provinciale reglementen en gemeentelijke reglementen.
Hoeveel artikelen telt de Belgische Grondwet ongeveer en wat is haar functie?
Ongeveer 200 artikelen; zij fungeert als de hoogste basistekst die de fundamentele staatsstructuur, organisatie en rechten waarborgt.
Wat hebben de Raad van State, het Grondwettelijk Hof en het Hof van Cassatie beslist over het Europese recht?
Het Europese recht heeft absolute voorrang op de nationale Grondwet.
Mag een gewone rechter een wet, decreet of ordonnantie rechtstreeks toetsen aan de Grondwet?
Nee, de rechter moet verplicht een prejudiciële vraag stellen aan het Grondwettelijk Hof.
Wat is het institutionele verschil tussen een decreet en een ordonnantie?
Een decreet is een wetgevende norm aangenomen door het Vlaams, Waals of Gemeenschapsparlement; een ordonnantie gaat uit van het Brussels Hoofdstedelijk Parlement.
Wat is het doel van een uitvoeringsbesluit ten aanzien van een wet?
De wet bepaalt wat er moet gebeuren; het uitvoeringsbesluit (van de Koning of ministers) regelt hoe het concreet in de praktijk moet gebeuren.
Welke instelling controleert de wettigheid van normen die onder wetten, decreten en ordonnanties vallen?
De Raad van State.
Wat is een verdrag?
Een juridisch bindende overeenkomst tussen meerdere staten of deelstaten, of binnen internationale organisaties zoals de VN en de Raad van Europa.
Wie is bevoegd voor het sluiten van een verdrag en wie voor het goedkeuren ervan?
De uitvoerende macht (Koning en ministers) sluit het verdrag; de wetgevende macht (het parlement via een instemmingswet) keurt het goed.
Welke vijf opeenvolgende fasen kent de totstandkoming van een verdrag?
Heeft de Kamer van Volksvertegenwoordigers amenderingsrecht op de tekst van een verdrag?
Nee, de Kamer kan het verdrag enkel in zijn geheel goedkeuren of verwerpen, maar kan de inhoud niet wijzigen.
Wat is het verschil tussen een Europese verordening en een Europese richtlijn?
Een verordening bevat algemene regels met directe en onmiddellijke uitwerking; een richtlijn verplicht lidstaten om hun nationale wetgeving binnen een termijn aan te passen aan de Europese doelstellingen.
Wat typeerde de Belgische staatsstructuur vóór de staatshervormingen?
België was een unitaire staat of eenheidsstaat met één centraal nationaal parlement en één nationale regering.
Wat werd opgericht tijdens de eerste staatshervorming van 1970?
De drie cultuurgemeenschappen: de Nederlandse/Vlaamse, Franse en Duitse cultuurgemeenschap.
Wat werd gecreëerd bij de tweede staatshervorming in 1980?
De eerste twee gewesten: het Vlaamse Gewest en het Waalse Gewest.
Welk gewest werd opgericht bij de derde staatshervorming in 1988?
Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.
Welke cruciale grondwettelijke wijziging bracht de vierde staatshervorming in 1993 teweeg?
België werd officieel en volwaardig omgevormd tot een federale staat.
Welke drie grote hervormingen kenmerkten de zesde staatshervorming?
De hervorming van de Senaat, de splitsing van het kies- en gerechtelijk arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde (BHV), en de overdracht van nieuwe bevoegdheden naar de deelstaten.
Waarop richten de bevoegdheden van de gewesten zich hoofdzakelijk?
Op economie, grondgebied en leefomgeving.
Noem voorbeelden van specifieke gewestbevoegdheden.
Ruimtelijke ordening, stedenbouw, huisvesting, leefmilieu, natuurbehoud, economie, werkgelegenheid, landbouw, waterbeleid, gewestwegen en toezicht op lokale besturen.
Waarop richten de bevoegdheden van de gemeenschappen zich hoofdzakelijk?
Op persoonsgebonden materies, taal en cultuur.
Noem voorbeelden van specifieke gemeenschapsbevoegdheden.
Onderwijs, cultuurbeleid, taalgebruik in bestuurszaken en onderwijs, welzijn, jeugdhulp en bepaalde aspecten van gezondheidszorg.
Welke stemrechtbeginselen zijn vastgelegd in artikel 61 lid 2 Gw.?
Algemeen enkelvoudig stemrecht (AES, één stem per persoon) en de geheime stemming.
Wat is het percentage van de federale kiesdrempel in België?
Minstens 5% van de geldige uitgebrachte stemmen in een kieskring.
Waarom spreekt men in de praktijk van een 'opkomstplicht' in plaats van een 'stemplicht' (art. 62 Gw.)?
Omdat burgers verplicht zijn zich aan te melden in het stemlokaal, maar vrij zijn om blanco of ongeldig te stemmen in het stemhokje.
Wie is de voorzitter van de Kamer van Volksvertegenwoordigers volgens de nota's?
Peter De Roover.
Wanneer opent het federale parlementaire jaar volgens de Grondwet?
Op de tweede dinsdag van oktober.
Hoe wordt de taalgroep bepaald voor volksvertegenwoordigers verkozen in de kieskring Brussel-Hoofdstad?
Door de taal waarin de verkozene zijn of haar eed aflegt (Nederlands of Frans).

Hoeveel senatoren telt de Belgische Senaat in totaal en hoe is de hoofdverdeling samengesteld?
60 senatoren: 50 deelstaatsenatoren aangewezen door de deelstaatparlementen en 10 gecoöpteerde senatoren aangewezen door de deelstaatsenatoren.
Hoeveel deelstaatsenatoren worden afgevaardigd vanuit het Vlaams Parlement?
29 deelstaatsenatoren.
Hoeveel deelstaatsenatoren vaardigen het Franstalig Gemeenschapsparlement en het Waals Parlement respectievelijk af?
Het Parlement van de Franse Gemeenschap vaardigt 10 senatoren af; het Waals Parlement vaardigt 8 senatoren af.
Hoeveel deelstaatsenatoren leveren de Franse taalgroep van het Brussels Parlement en het Duitstalig Parlement?
De Franse taalgroep van het Brussels Parlement levert 2 senatoren; het Parlement van de Duitstalige Gemeenschap levert 1 senator.
Hoe zijn de 10 gecoöpteerde senatoren verdeeld over de taalgroepen?
6 worden aangeduid door de Nederlandstalige senatoren en 4 door de Franstalige senatoren.
Wie is de voorzitter van de Senaat volgens de nota's?
Vincent Blondel.
Wat is de monocamerale procedure (art. 74 Gw.) en welk percentage van de federale wetten volgt deze weg?
De standaardprocedure waarbij enkel de Kamer van Volksvertegenwoordigers bevoegd is om wetten te behandelen en te stemmen; circa 98% van de wetten volgt deze weg.
Wat kenmerkt de verplichte bicamerale procedure (art. 77 Gw.)?
Zowel de Kamer als de Senaat zijn gelijk bevoegd en moeten identiek instemmen met de wettekst.
Noem materies die verplicht bicameraal behandeld moeten worden volgens art. 77 Gw.
Grondwetswijzigingen, bijzondere wetten (staatshervorming), wetten over de vier taalgebieden (art. 4 Gw.), de organisatie van de Senaat, de financiering van politieke partijen en wetten over de Duitstalige Gemeenschap.
Wat houdt de optionele bicamerale procedure (art. 78 Gw.) in?
Wetten worden aangenomen door de Kamer, maar de Senaat heeft het recht om de wettekst te evoceren (onderzoeken); de Kamer heeft echter altijd het laatste woord.
Wat zijn de voorwaarden en de termijn voor het evocatierecht van de Senaat (art. 78 Gw.)?
Een meerderheid van de senatoren moet aanwezig zijn, minstens 31 van elke taalgroep moet om de evocatie verzoeken, en het onderzoek moet binnen maximaal 60 dagen plaatsvinden.
Wat is de rol en samenstelling van de parlementaire overlegcommissie (art. 82 Gw.)?
Zij telt 22 leden (paritair verdeeld over 11 Kamerleden en 11 senatoren) en beslecht bevoegdheidsconflicten tussen de wetgevende kamers bij volstrekte meerderheid in beide taalgroepen.
Wat is het institutionele verschil tussen een wetsontwerp en een wetsvoorstel?
Een wetsontwerp is een wetgevend initiatief dat uitgaat van de regering (de Koning); een wetsvoorstel gaat uit van een of meerdere parlementsleden.
Welke route doorloopt een initiatief van de federale regering voordat het een wetsontwerp wordt?
Het start als voorontwerp van wet, wordt goedgekeurd door de Ministerraad, voorgelegd voor advies aan de Raad van State, en ondertekend door de Koning.
Wanneer is het advies van de Raad van State verplicht bij een wetsvoorstel?
Wanneer de Kamervoorzitter erom vraagt of wanneer minstens 31 van de leden van de Kamer of Senaat daarom verzoekt.
Voor welke voorontwerpen van wet is advies van de Raad van State niet verplicht?
Begrotingen, rekeningen, leningen en het legercontingent (omdat ze geen algemeen verbindende gedragsregels bevatten).
Wat gebeurt er tijdens de fase van de parlementaire commissie bij de totstandkoming van een wet?
Een gespecialiseerde afvaardiging bespreekt de tekst, houdt eventuele hoorzittingen, dient amendementen in en stemt eerst per artikel en nadien over het geheel.
Hoeveel volksvertegenwoordigers moeten minimaal aanwezig zijn voor een geldige plenaire stemming in de Kamer?
Minstens 76 van de 150 leden (de volstrekte meerderheid van de assemblee).
Welke drievoudige meerderheid is vereist voor het aannemen van een bijzondere wet (art. 4 lid 3 Gw.)?
Een aanwezigheidsmeerderheid binnen elke taalgroep, een gewone meerderheid van ja-stemmen binnen elke taalgroep, én globaal een 32-meerderheid van alle uitgebrachte stemmen.
Hoe werkt de alarmbelprocedure volgens artikel 54 Gw.?
Minstens 43 van de leden van één taalgroep ondertekent een motie omdat de relatie tussen de gemeenschappen wordt geschaad; het parlementaire proces stopt en de Ministerraad beraadslaagt.
Wie zorgt voor de bekrachtiging en afkondiging van een aangenomen federale wet?
De Koning bekrachtigt de wet als lid van de wetgevende macht (samen met een minister) en kondigt de wet af als hoofd van de uitvoerende macht.
Wanneer treedt een wet in werking na publicatie in het Belgisch Staatsblad?
In principe vanaf de 10de dag na de publicatiedatum, tenzij de wet zelf een andere datum vaststelt.
Wat is het verschil tussen een regeringsverklaring en een beleidsverklaring?
Een regeringsverklaring licht het volledige regeerakkoord toe bij de start van een nieuwe regering; een beleidsverklaring legt de premier jaarlijks af om de plannen en begroting voor het komende jaar voor te leggen.
Wat is het verschil tussen een gewone motie van wantrouwen en een constructieve motie van wantrouwen?
Bij een constructieve motie draagt de Kamer meteen een nieuwe premier voor waardoor de regering verplicht moet aftreden; bij een gewone motie wordt geen opvolger voorgesteld en is ontslag juridisch niet verplicht.
Waarin verschilt een interpellatie van een gewone parlementaire vraag?
Een interpellatie kan ook de hele regering viseren, kan worden afgesloten met een motie of vertrouwensstemming, en kan enkel uitgaan van volksvertegenwoordigers (niet van senatoren).
Welke bevoegdheden heeft een parlementaire onderzoekscommissie (art. 56 Gw.)?
Dezelfde bevoegdheden als een onderzoeksrechter: getuigen oproepen en verhoren, huiszoekingen laten uitvoeren en plaatsbezoeken organiseren.
Welke vier stappen doorloopt een herziening van de Grondwet volgens art. 195 Gw.?
Noem drie grondwettelijke onverenigbaarheden voor leden van de Kamer van Volksvertegenwoordigers.
Men kan niet tegelijk lid zijn van de Kamer en minister zijn (art. 50 Gw.), noch tegelijk zetelen in de Kamer en de Senaat (art. 49 Gw.), noch tegelijk zetelen in een gewest- en gemeenschapsparlement (art. 119 Gw.).
Wat houdt de parlementaire onverantwoordelijkheid in (art. 58 Gw.)?
Een absolute, levenslange bescherming waardoor parlementsleden nooit vervolgd kunnen worden voor een mening of stem die ze uitten in de uitoefening van hun functie.
Wat houdt de parlementaire onschendbaarheid in (art. 59 Gw.)?
Tijdens de zitting kunnen parlementsleden voor misdrijven enkel worden vervolgd of aangehouden met instemming van de Kamer, behalve bij betrapping op heterdaad.
In welke drie situaties kan de Koning de Kamer van Volksvertegenwoordigers voortijdig ontbinden?
Wanneer de Kamer een gewone motie van vertrouwen verwerpt, wanneer de Kamer een gewone motie van wantrouwen aanneemt, of wanneer de Kamer instemt met ontbinding na het ontslag van de regering.
Hoe is de federale regering samengesteld qua ministeraantal en taalevenwicht?
Een maximum van 15 ministers, verplicht paritair samengesteld met evenveel Nederlandstalige als Franstalige ministers (waarbij de Eerste Minister eventueel taallos is).
Welke ondersteuning en diensten heeft de federale premier ter beschikking volgens de nota's?
Een persoonlijk secretariaat en de FOD Kanselarij van de Eerste Minister.
Wat is de rol van vice-eersteministers en het Kernkabinet?
Elke regeringspartij levert een vice-eersteminister als brugfiguur; samen met de premier vormen zij het Kernkabinet voor belangrijk politiek overleg.
Wat is het verschil tussen een informateur en een formateur?
De informateur onderzoekt welke partijen samen een meerderheid kunnen vormen; de formateur leidt de coalitieonderhandelingen, stelt het regeerakkoord op en wordt meestal premier.
Welke ministers leggen de eed af bij de Koning?
Alle federale ministers, alsook de ministers-presidenten van de deelstaten.
Hoe worden beslissingen genomen binnen de federale Ministerraad?
Bij consensus: men stemt niet, maar overlegt tot iedereen zich kan vinden in het compromis.
Wat is de Kroonraad en wanneer kwam deze voor het laatst samen?
Een vergadering van ministers van staat (eretitel) en leden van de federale regering onder voorzitterschap van de Koning; de laatste bijeenkomst was in 1960.
Waarom mag de regering niet alle maatschappelijke regels via een Koninklijk Besluit (KB) regelen?
Vanwege het legaliteitsbeginsel: essentiële maatschappelijke keuzes (zoals straffen, belastingen en inbreuken op grondrechten) zijn grondwettelijk voorbehouden aan de verkozen wetgever.
Wat is een volmachtsbesluit en welke wetmatige basis vereist dit?
Een uitzonderlijk KB dat federale wetten kan wijzigen of opheffen in crisistijd; dit kan enkel indien het parlement vooraf een bijzonderemachtenwet heeft aangenomen.
Welke drie types ministeriële omzendbrieven onderscheidt men in de uitvoerende macht?
Interpretatieve omzendbrieven (instructies over wetsinterpretatie), indicatieve omzendbrieven (richtlijnen voor dossiers) en verordenende omzendbrieven (bevatten algemeen verbindende normen).
Welk rechtscollege is bevoegd om ministers strafrechtelijk te berechten?
Uitsluitend het Hof van Beroep.

Welke gerechtsstructuur van de gewone rechterlijke macht wordt hier getoond van basis tot top?
Vredegerecht en politierechtbank → rechtbank van eerste aanleg, arbeidsrechtbank en ondernemingsrechtbank → arrondissementsrechtbank → hof van beroep, arbeidshof en hof van assisen → Hof van Cassatie.

Welke vier federale administratieve rechtscolleges bestaan er in België?
Het Grondwettelijk Hof, de Raad van State (afdeling bestuursrechtspraak), het Rekenhof en de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen.
Welke vier rechtscolleges worden overkoepeld door de Dienst voor de Bestuursrechtscolleges (DBRC)?
De Raad voor betwistingen inzake studievoortgangsbeslissingen, de Raad voor Vergunningsbetwistingen, het Handhavingscollege en de Raad voor Verkiezingsbetwistingen.
Wat is de specifieke bevoegdheid van de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen?
Het behandelen van beroepen tegen weigeringen van vluchtelingenstatus of tegen een bevel om het grondgebied te verlaten.
Welke taken vervult het Rekenhof?
Oordelen over de aansprakelijkheid van ambtenaren die overheidsgelden beheren, en optreden als financiële waakhond die de Kamer bijstaat bij de begrotingscontrole.

Welke vijf rechtsgebieden (ressorten) omvatten het Hof van Beroep en het Arbeidshof in België?
Gent, Antwerpen, Brussel, Bergen en Luik.