1/117
Voor 1750 (bevolking)
langzame bevolkingsgroei: hoog geboortecijfer en hoog sterftecijfer
vanaf 1750 (bevolking)
bevolkingsexplosie: hoog gebortecijfer en sterk dalend sterftecijfer
landbouwmaatschappij
In alle landen was landbouw de belangrijkste economische sector
Enclosure-beweging in Engeland
gemene gronden werden met toestemming van het parlement in bezit genomen door grootgrondbezitters. Hierdoor konden boerderijen tot grote gehelen worden toegevoegd, werd grasland omgezet naar akkerland, verkregen grootgrondbezitters meer inkomen om elders te investeren.
vruchtwisseling
het na elkaakr telen van verschillende gewassen op eendezelfde perceel.
haakploeg
keerploeg
1750 Groot-Brittannie
De eerste Industriele Revolutie begint
Adolf Daens
Belgische priester en politicus die getroffen was door de mensomwaardigeomstandigheden in de fabriekien in aalst en dus een sociaal-vlaamsgezinde cristendemocratische cristerne volkspartij oprichten.
Christerne Volkspartij
partij opgericht door Daens om de mensonwaardige omstandigheden in de fabrieken tegen te gaan.
uptopische socialisten
naam die Marx aan de sociale denkers omdat ze geen realistisch alternatief boden tegen de klassenmaatschappij.
econmische liberalen
Mensen die een vrije markt economie willen
sociale denkers
mensen die gefocust waren op het begrijpen en handelen in sociale situaties.
historisch materialisme
wetenschappelijke analyse van de geschiedenis en eigen tijd gemaakt door Karl Marx
proletariaat
de arbeiders
communisme
politieke stroming die zegt dat iedereen gelijk is
Het communistische Manifest
Boek van Karl Marx en Friedrich Engels waarin Marx' theorien staan om het poletariaat bewust te maken van haar belangrijke opdracht.
Bernstein
Man die wou dat de sameleving vernaderde zonder een klassenstrijd, maar door een invoering van arbeidsrechten, sociale wetten/voorzieningen, algemeenstemrecht,…
Reformisme
stroming binnen het socialisme die via geleidelijke hervormingen verbeteringen voor de arbeiders wil bereiken
Karl Marx
Man die wou dat iedereen evenveel krijgt, ongeacht welk werk er vericht werd (oprichter van het communisme)
Bakoenin
Man die wilde dat doormiddel van geweld er een staatloze maatschappij ontstond
anarchisme
het creeeren van een staaloze maatschappij doormiddel van geweld.
Encycliek Rerum Novarum
Door paus Leo XIII geschreven omzendbrief als reactie op de slechte levensomstandigeheden van de arbeiders en op de opkomst van het socialisme.
1891
encycliek Rerum Novarum werd geschreven door Leo XIII
Conservatieve katholieken
Groepering binnen de cristelijke partij die strijven naar een paternalistisch systeem
paternalistisch systeem
de overheid treedt op als een strenge vader en dicteert het 'in zijn ogen' domme en onvermogende volk.
Cristendemocraten
Groepering binnen de cristelijke partij die ijvert voor een socialere wetgeving en betere leefomstandigheden van de arbeiders. Daens was een belangrijk figuur binnnen deze groep.
wet le Chapelier
wet die elke vorm van verenigen verbood
1848
Uitbreken van een tal van revoluties
1850
er verschijnen de eerste plaatselijke verenigen van onderlinge bijstand
vakbonden en-verenigingen
vellen zich om de belangen van de arbeiders
mutualiteiten
bieden steun in geval van ziekte en/of overlijden
Cooperatieven
samenwerking tussen personen die de winst verdelen. bv kleine boeren samen
Cooperatieve maatschappij vooruit
Belgische socialistische cooperatie die onder meer te Gent een heel netwerk uitbouwde voor de arbeiders.
Algemene Spaar- en Lijfrentekas
Bood de regering de mogelijkheid om te sparen voor de oude dag.
conservatieve liberalen
Groepering binnen de liberale partij die geen hervormingen wilde.
Progressieve liberalen
Groepering binnen de liberale partij die hervormingen wilde door middel van sociale wetten om de toestand van de arbeiders te verbeteren.
1919
algemeen enkelvoudig stemrecht
1948
stemrecht voor vrouwen
Kolonistatie
het inpalmen van overzeese gebieden met als doel er als land om economisch vlak beter van te worden
1500
Spanje en Portugal stortten zich op het huidige Latijns-Amerika
1600
De Engelsen, Fransen en Nederlanders deden zich ook gelden op het westelijke halfrond.
Iperialisme
het inpalmen van vrije overzeese gebieden door Westerse landen
Henry Morton Stanley
Ontdekkingreiziger die Congo ging ontdekken voor koning Leopold II
James Monroe
Amerikaanse president die een speech hield voor het Amerikaans Congres, waarin hij tegen de Europeanen zei wat er niet en wel mocht gebeuren met het Amerikaanse continent.
Monroedoctrine
principe dat in 1823 werd uitgevaardigd door de Amerikaanse president James Monroe, die daarmee stelde dat het Amerikaanse continent niet langer gekoloniseerd mocht worden door de Europese landen
Association internationale africane (AIA)
De internationale vereniging voor de verkenning en beschaving van midden Afrika
Congo-expeditie
Stanley ging voor 5 jaar naar Congo om verdragen af te sluiten met lokale stammen en handelsposten te stichten.
Association internationale du Congo (AIC)
Voorwaarden die opgelegd werden door de conferentie van Berlijn zodat Leopold II Congo mocht behouden.
état indépendant du Congo (onafhankelijk Congo)
Leopold verklaarde zichzelf als staatshoofd van de Congostaat en maakte de staat meteen neutraal.
missieposten
plaatsen waar missionarissen zijn gestationeerd om missionaire activiteiten uit te voeren in een bepaald gebied
katholieke missionarissen
Cristenen die de Congolezen moesten bekeren tot het christendom en ze moesten leren lezen en schrijven.
paternalistische neerbuigenheid
zich beter voelen dan iemand omdat je uit het westen komt.
Nationalisten
mensen die streven naar onafhankelijkheid en het stichten van een eigen staat
Pangermanisme
Heel wat Duitse groeperingen wilde alle Duitse volkeren binnen één staat verenigen
Triple Alliantie
Bondgenootschap tussen Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Italië.
Triple Entente
bondgenoodschap tussen Frankrijk, Rusland en het verenigd Koninkrijk.
28 juni 1914
De Oostenrijkse troonopvolger Frans-Ferdinand brengt met zijn vrouw Sophie een bezoek aan Sarajevo
Sarajevo
De hoofdstad van Bosnie-Herzegovina
Gavrilo Princip
De man die lid was van de beweging "de zwarte hand" en die Frans-ferdinad en ijn vrouw heeft vermoord
Geallieerden
bondgenootschap in de Eerste Wereldoorlog met als belangrijkste landen Engeland, Frankrijk en Rusland.
Centralen
Duitsland, Oostenrijk-Hongarije, Bulgarije en het ottomaanse Rijk.
Westfront
het westelijk gebied waar gevochten wordt in WOI
loopgraven oorlog
Oorlog waarin soldaten greppels uitgraven om bescherming te zoeken tegen de vijand.
oostfront
het oostelijk gebied waar gevochten wordt
bewegingsoorlog
Oorlog waarbij legeronderdelen zich snel verplaatsen om de vijand zo veel mogelijk bij verrassing aan te vallen
generale staven
Leider van een leger
machinegeweren
patstelling
situatie waarbij twee partijen geen mogelijkheid meer zien tot een oplossing; impasse
chloor-en mosterdgas
gas dat werd ingezet tijdens WOI
zeeblokkade
Het tegenhouden van schepen om de vijand schade toe te brengen
onderzeeërs
Boot die onderwater kan varen
geleide economie
Economisch stelsel waarbij de overheid een sterke invloed heeft op het aanbod en de prijs van de geproduceerde goederen.
dienstplichtigen
mensen die van de overheid moesten vechten in de oorlog.
vrouwenemancipatie
het streven naar gelijke rechten voor vrouwen
Aller à la soupe
een begrip dat veel levensredden doordat het de bevolking vertelde dat je gratis soep kon gaan halen
konvooivaart
schepen gingen samen varen onder leiding van een of meer oorlogschepen
Verloren generatie
de generatie die moest vechten in WOI
soldatenoorlog
een oorlog waarin relatief weinig materiele schaden aan burgerdoelen werden toegebracht
Geneefse Conventie en Haagse vredesconferenties
Internationale afspraken over oorlogsvoering en oorlogsrecht die werden opgesteld.
francs-tireurs
een persoon die een invallend vijandelijk leger nadeel probeert te berokkenen,
interneringskampen
Kampen die door de bewoners niet verlaten mochten worden.
krijgsgevangenen
Militair die tijdens een oorlog door de tegenpartij gevangen wordt genomen.
Spaanse Griep
Ergste pandemie die verscheen in het voorjaar van 1918. Een vijfde van de slachtoffers leed onder lichte symptomen maar de rest werd ernstig ziek en ging gewoonlijk dood.
Rode Kruis
internationale organisatie die pleitte voor de naleving van de internationale afspraken en riep op tot vreden.
oorlogspropaganda
formatie, vaak misleidend of eenzijdig, die gebruikt wordt om publieke opinie of steun te winnen voor een oorlogsconflict
Vrede van Brest-Litovsk
Vrede gesloten tussen Duitsland en Rusland in 1918 die een einde maakte aan de oorlog aan het oostfront.
bolsjewieken
communisten
11 november 1918 5 uur in de ochtend
Wapenstilstand werd getekend
11 november 1918 om 11 uur
wapenstilstand werd ingevoerd
dolkstootlegende
het verhaal dat Duitsland de Eerste Wereldoorlog had verloren door verraad van democraten
Sovjet-Unie
gestichte communistische staat waarin Rusland verenigd was met andere delen van het voormalige tsarenrijk
Weimarrepubliek
Duitsland tussen 1918 en 1933, genaamd naar het stadje Weimar waar de regering zetelde
antagonisme
een staat van tegenstelling of vijandigheid, waarbij individuen, groepen, of krachten tegen elkaar werken of elkaar tegengaan
taalstrijd
De strijd van gebruikers van een taal om hun taal erkend te zien. (In België gaat de strijd om de erkenning van het Vlaams en het Frans).
volkenbond
Een internationale organisatie die was opgericht om problemen in de wereld op een vreedzame manier op te lossen.
Woodrow Wilson
Amerikaanse president die aan het ein de van WOI 14 punten opschreef.
intergovourmentale organisatie
een organisatie tussen meerdere regeringen
Verdrag van Versailles
verdrag gesloten na de Eerste Wereldoorlog (1919) tussen de geallieerden en Duitsland.
1919
oprichten van de volkenbond