moduł 2 teścik

jakość danych - presence/absence

dane zebrane w trakcie badań terenowych, dostępne informacje o występowaniu lub braku gatunku w danym obszarze

jakość danych - tylko presence

dane nie zebrane w trakcie badań terenowych – dostępne tylko informacje o występowaniu, lecz brak danych o braku stwierdzeń gatunku, np. dane z kolekcji muzealnych

Rozmieszczenie idealnie swobodne:

osobniki mogą się bez przeszkód przemieszczać między dostępnymi siedliskami

Rozmieszczenie idealnie despotyczne:

Osobniki nie mogą się przemieszczać między wszystkimi dostępnymi siedliskami ponieważ są powstrzymywane przez agresywne zachowania innych osobników.

Osobniki słabsze mogą być wypychane do siedlisk marginalnych, gdzie efektywność rozrodu jest niższa.

formuła Ivleva w modyfikacji Jacobsa

• służy do określania preferencji środowiskowych lub pokarmowych organizmów, uwzględniając dostępność zasobów

Nisza ekologiczna

ekologiczna „przestrzeń” zajmowana przez gatunek (miejsce gatunku w biocenozie)

Nisza podstawowa (potencjalna)

ekologiczna „przestrzeń” zajmowana przez gatunek przy braku konkurentów i innych ograniczających gatunków,

Nisza realizowana

rzeczywisty zakres wykorzystywania zasobów przez gatunek w obecności konkurentów i innych uwarunkowań biotycznych,

Zasada konkurencyjnego wyparcia (zasada Gausego)

Niemożliwe jest współwystępowanie gatunków identycznych ekologicznie

Rozbieżność cech

• Symetryczne różnicowanie się cech na obszarze wspólnego występowania

• zależy od siły oddziaływań konkurencyjnych

• jeżeli 2 gatunki są tak samo liczne to oba będą się różnicować

• jeżeli gatunki różnoliczne to ten mniej liczny różnicuje się
  

wpływ ludzi na nisze ekologiczne

skład pokarmu - Procent wystąpień F%

procent odchodów zawierających daną kategorię pokarmu w odniesieniu do wszystkich analizowanych prób odchodów

skład pokarmu - Procent wystąpień N%

procent odchodów zawierających daną kategorię pokarmu w odniesieniu do wszystkich stwierdzeń wszystkich kategorii pokarmu,

skład pokarmu - Procent biomasy B%

procent biomasy danej kategorii pokarmu w odniesieniu do całkowitej spożytej biomasy,

obliczenie biomasy danej kategorii

może być obliczona np, poprzez pomnożenie suchej masy szczątków w odchodach przez współczynniki strawialności, np,:

• małe gryzonie – 23

• ssaki średniej wielkości – 50

• ssaki kopytne – 118

formuła Levinsa

• służy do ilościowego określania szerokości niszy ekologicznej, w tym niszy pokarmowej.

• Pozwala ona ocenić, czy dany gatunek jest specjalistą (wąska nisza), czy generalistą (szeroka nisza), na podstawie zróżnicowania zasobów (np. rodzajów pokarmu), z których korzysta

indeks pianki

O – brak nakładania się nisz

1 – całkowite nakładanie się nisz

Organizmy jednostkowe

osobniki wyraźnie zdefiniowane

Genet

• organizm modułowy

• roślina powstała z jednej zygoty, może się składać z wielu modułów.

Polikormon

• organizm modułowy

• roślina złożona z wielu ramet (tzw. osobników strukturalnych) połączonych żywymi stolonami (rozłogami lub kłączami)

Zooid

• pojedynczy osobnik będący częścią składową organizmu kolonijnego

Kormus

• kolonia zwierząt utworzona z podzielonych funkcjonalnie osobników o wysokiej specjalizacji.

Populacja

grupa organizmów należących do tego samego gatunku, współwystępujących na określonym obszarze w określonym czasie

Dem

• populacja lokalna

• najmniejsza zbiorcza jednostka populacji, w obrębie której osobniki mogą się swobodnie kojarzyć

Zagęszczenie bezwzględne

dokładna liczba osobników przypadająca na określoną jednostkę powierzchni lub objętości

Zagęszczenie względne

• wskaźnik porównawczy, który nie daje bezpośredniej informacji o liczbie osobników, ale pozwala ocenić, czy zagęszczenie jest wyższe, niższe lub zmienia się w czasie

• ocena na podstawie wskaźników liczebności rzeczywistej

Metody oceny zagęszczenia bezwzględnego - Liczenie bezpośrednie

– policzenie wszystkich osobników na określonym obszarze.

• spis powszechny w populacjach ludzkich
• liczenie drzew
• liczenie zwierząt na terenach otwartych (plaże, sawanny)

Pobieranie prób z populacji: metoda kwadratów

• metoda oceny zagęszczenia bezwzględnego

Warunki poprawnej oceny

• Liczba osobników w danym kwadracie musi być oceniona bardzo dokładnie;

• Powierzchnia każdego kwadratu musi być dokładnie oceniona;

• Kwadraty, z których pobiera się próby do liczeń, muszą być reprezentatywne dla całego obszaru (np. dobrane losowo).

Pobieranie prób z populacji: metoda znakowania i ponownych złowień

• metoda oceny zagęszczenia bezwzględnego

• (CMR – capture – mark – recapture)

Etapy oceny:

• Pierwszy odłów: odłów, oznakowanie i wypuszczenie osobników;

• Drugi odłów: odłów i sprawdzenie ile wśród odłowionych osobników jest osobników oznakowanych w pierwszym odłowie.

Warunek: populacja zamknięta – brak imigracji i emigracji.

wskaźniki względnego zagęszczenia

• Metoda pułapkowa – średnia liczba osobników odłowionych w ciągu 1 doby

• Liczenie odchodów – wskaźnik oparty o liczbę odchodów i częstość defekacji

• Liczenie głosów – liczba głosów poszczególnych osobników słyszanych w jednostce czasu

• Liczba zwierząt upolowanych lub odłowionych – np. liczba ryb odłowionych na 100 godzin trałowania

• Liczba śladów pozostawianych przez zwierzęta – np. liczba tropów na 1 km transektu

• Stopień pokrycia podłoża – procent powierzchni pokryty przez dany gatunek rośliny.

Ocena liczebności metodą liczenia odchodów

Wzrost liczebności populacji

Liczebność populacji = (rozrodczość + imigracja) – (śmiertelność + emigracja)

Formuła Priklonskiego

-obliczanie zagęszczenia

Efektywna wielkość populacji - Ne

Ne jest to wielkość populacji idealnej odpowiadająca liczebności populacji, w której wszystkie osobniki przystępują do rozrodu - zależy od proporcji płci.

We wzorze - liczba samic i samców biorących udział w rozrodzie

efektywna wielkość populacji

Efektywna wielkość populacji jest zazwyczaj dużo mniejsza od rzeczywistej wielkości populacji (N) bo:

• nie wszystkie osobniki biorą udział w rozrodzie

• Istnieje duża zmienność w sukcesie rozrodczym między osobnikami

• Zachodzą zmiany wielkości populacji z pokolenia na pokolenie

• Stosunek płci wśród osobników biorących udział w rozrodzie często odbiega od 1:1

Gatunek synantropijny

• gatunek, który przystosował się do życia w środowisku silnie przekształconym przez człowieka, związanym z miejscem zamieszkania człowieka lub z jego działalnością.

• Synantropy żyją w pobliżu ludzi (domy, pola)

Synurbizacja

• proces dostosowania się populacji zwierzęcych do specyficznych warunków panujących w miastach

• gatunki synurbijne kolonizują centra miast

do czego służy program QGIS?

umożliwia zarządzanie danymi geograficznymi, tworzenie własnych danych, w tym zastosowanie współrzędnych GPS, wykonywanie analiz przestrzennych oraz tworzenie map

do czego służy program time overlap?

pozwala obliczyć stopień nakładania się nisz (indeksy Pianki i Czekanowskiego)