College 1 Psychodiagnostiek heuristieken

Case formulation

(probleemsamenhang)

=op een A4 hokjes en pijltjes tekenen, schematische voorstellingen van structuur & verhoudingen

 

Dit vormt de basis om goede therapie te starten

Onderkennende vraag

Wat is er aan de hand?

Waarom verschijnt de cliënt nu bij mij met welke problemen en sterktes?

Verklarende vraag (heden)

Welke uitlokkende en onderhoudende factoren spelen een rol in het probleem van de cliënt?

 

Verleden Wat lokt deze problematiek uit? Wat onderhoudt deze problematiek?

 

Voor elke cliënt hebben klachten functies

 ->belangrijk om deze functies in kaart te brengen

->waarom zijn ze er + hoe vervangen door een meer adaptieve coping stijl?

Predictieve vraag (toekomst)

Hoe gaat het probleem zich verder ontwikkelen
->erg moeilijk omdat theorie tekort schiet, wetenschap heeft nog geen super goede predictieve modellen

Indicerende vraag

Is behandeling noodzakelijk, en zo ja, welke vorm van behandeling?

->Het is niet altijd nodig om te behandelen

->ook medische oorzaken eerst uitsluiten

Evaluatieve vraag

Is het probleem voldoende verholpen door de uitgevoerde behandeling?

 

Na behandeling evalueren of die een effect heeft gehad en op welke symptomatologie

Heuristieken

=op eerdere ervaring gebaseerde verkorte beslisroutes die vaak maar niet altijd tot correcte uitkomsten leiden

Biases

~ontstaan vaak door het gebruik van heuristieken

o            Vertekeningen in de oordelen (oordeelsfouten)

o            Vooroordelen, oordelen geveld voordat alle relevante info bekend is…

Satisficen

= stoppen met zoeken naar info en met hun beslisproces als ze tevreden zijn met hun uitkomst

-             Als mensen heuristieken gebruiken, satisficen ze

-             Ze vinden hun uitkomst goed genoeg, hoewel het daarom niet de beste is

Maximizen

= stoppen met zoeken naar info en met hun beslisproces als ze tevreden zijn met hun uitkomst

-             Als mensen heuristieken gebruiken, satisficen ze

-             Ze vinden hun uitkomst goed genoeg, hoewel het daarom niet de beste is

Geheugenheuristieken

= beslisroutes die gebruik maken van wat je je herinnert; verschillende soorten:

1)      Beschikbaarheidsheuristiek

2)      Simulatieheuristiek

3)      Verankerings- & aanpassingsheuristiek

4)      Positieve teststrategie & confirmation bias

Aandachtsheuristieken

= beslisroutes die gebruik maken van wat jouw aandacht trekt

1)      Representativiteitsheuristiek

2)      Prototypes

Beschikbaarheidsheuristiek

= hoe makkelijker iets in het geheugen beschikbaar is, hoe makkelijker je het meeneemt in je verdere beslissingsproces

-             Net over iets gelezen/iets gezien: makkelijker meenemen in je verdere beslissingsproces

-             Media speelt belangrijke rol: veel horen over depressieve stoornis -> veel info over hierover makkelijk toegankelijk in hoofd

Simulatieheuristiek

= als het gaat om een toekomstige gebeurtenis of om een contra-feitelijke, hypothetische vraagstelling, dan is info niet feitelijk beschikbaar en kan je het antwoord ook niet uit het geheugen halen -> gebeurtenis mentaal simuleren

Verankerings- & aanpassingsheuristiek

= willekeurige beginwaarde te weinig wordt afgewogen/in twijfel getrokken in een eindoordeel

-             Problematisch: anker heeft disproportioneel grote invloed op finaal oordeel (ten koste van relevantere info die pas later beschikbaar wordt)

Positieve teststrategie

= testen afnemen waarvan men verwacht dat de uitkomst de hypothese bevestigt + geen testen laten invullen die een alternatief zou kunnen ondersteunen

=>         Dit kan leiden tot confirmation bias = alleen die info zien die bij het eigen idee past, en niet de info die tegen de hypothese pleit

Representativiteitsheuristiek

= vervangt moeilijke vraag, vb. hoe waarschijnlijk is het dat iets tot een categorie behoort, door de vraag “in hoeverre dat iets lijkt op een typisch geval of een representatief voorbeeld van die categorie”

Prototypes

=voorbeelden die voor en karakteristieke of typische representaties zijn van stoornis obv eerdere ervaring

Klinische intuïtie

= strategie om beslissingen te nemen die lijkt op heuristische besluitvorming, omdat het geen uitputtende afwegingen betreft, maar een vereenvoudigd en versneld beslisproces

 

•            “Ingeblikte kennis” die is verkregen na uitgebreid, expliciet leren uit handboeken en de klinische praktijk (<-> klinische blik)

·               Klinische intuïtie ≠nattevingerwerk, =kennis

·               Kan fout zijn! (want obv imperfecte geheugeninfo)

 

->niet-pluis gevoel (gevoel dat er meer aan de hand is dan wat Pt vertelt)

Base rate neglect

= base-rate (vooraf-kans / prevalentie) wordt niet meegewogen dus pos testscore geïnterpreteerd als de aanwezigheid van de stoornis

 ->als zeer lage prevalentie is kans na positieve testuitslag iets hoger, maar nog steeds laag

Omgekeerde: als zeer lage prevalentie ziekte ->kans reeds zo hoog dat pos testuitslag weinig uitmaakt

=>zelfde testuitslag in versch populaties: andere kans op stoornis!!

Twee strategieën falsificatie

~tegenspreken, strategie om biassen tegen te gaan

1)      Consider the opposite-strategie
= je overweegt ook de hypotheses die lijnrecht tegenover je eerste vermoeden staan (beter dan voorlichting!)

2) Rule out the worst case scenarios-strategie
= proberen voorkomen dat je een belangrijke of mogelijk ernstige diagnose over het hoofd ziet

Groupthink

= alsof het team op eenzelfde manier denkt, omdat individuen zich niet meer laten horen of gehoord wordenµ

 

->belangrijk: vrij & onafhankelijk blijven denken & beredeneerde consensus sluiten