HC 4. Audiologische revalidatie: Follow-up en outcome na CI

Algemeen

Cochleaire implantatie wordt vaak gezien als de laatste en meest effectieve oplossing wanneer hoortoestellen onvoldoende helpen.

Resultaten zijn meestal zeer goed:

Kinderen

• Vroeg geïmplanteerde kinderen bereiken vaak een bijna normale spraak- en taalontwikkeling.

• Kunnen vaak regulier onderwijs volgen.

Volwassenen

• Postlinguaal dove volwassenen bereiken vaak open-set spraakverstaan.

• Sommigen kunnen opnieuw telefoneren.

Waarom outcome evalueren?

• Progressie op te volgen.

• Nood aan bijregeling van de spraakprocessor op te sporen.

• Revalidatiedoelen te evalueren.

• Educatieve doelstellingen bij kinderen op te volgen.

Factoren die de outcome beïnvloeden

Bij interpretatie van resultaten moet rekening gehouden worden met:

• Duur van de doofheid

• Etiologie van de doofheid

• Leeftijd

• Pre- of postlinguale doofheid

• Gebruik van hoortoestellen vóór implantatie

• Bijkomende handicaps

• Auditief geheugen

• Communicatiemethode (spraak/gebaren)

• Gebruik van contralateraal hoortoestel

• Draagtijd van CI

• Sociale contacten

Domeinen van opvolging

Men onderzoekt:

1. Auditieve ontwikkeling

2. Spraak- en taalontwikkeling

3. Sociaal-emotionele ontwikkeling

4. Educationele ontwikkeling

vAudiologische evaluatie

• Gebeurt op regelmatige tijdstippen na implantatie.

• Afhankelijk van:

  • Leeftijd.

  • Fase van het fittingproces.

• Resultaten kunnen aanleiding geven tot aanpassing van de spraakprocessor.

Tonale audiometrie

Meting van gehoordrempels in vrije veld

Gebruik

• Warble tones.

• Unilateraal luisteren.

Streefwaarde

• Gemiddeld ± 30 dB HL.

• Frequentiebereik: 250-6000 Hz.

Belang

• Evaluatie van functionele detectiedrempels.

• CI geeft meestal betere hoogfrequente detectie dan klassieke hoortoestellen.

• Bij drempels > 30 dB HL is bijkomende fitting aangewezen.

• Vooral herbepaling van T-levels is dan belangrijk.

Kinderen

• COR (Conditioned Orientation Response).

• VRA (Visual Reinforcement Audiometry).

• Spelaudiometrie.

Auditory Speech Sounds Evaluation (A§E)

Doel

• Taalonafhankelijke evaluatie van cochleaire functies.

• Minimale invloed van cognitieve processen.

Onderdelen

• Foneemdetectie.

• Foneemdiscriminatie.

• Foneemidentificatie.

• Intonatietesten.

• Prosodietesten.

• Luidheidsschaling.

• Localisatietesten.

Foneemdetectie

• Alternatief voor tonale audiometrie.

• Geschikt voor kinderen en volwassenen.

• Onderzoekt detectie van fonemen op vaste intensiteit.

• Fonemen verschillen qua spectrale samenstelling.

• Onderzoekt een breed frequentiegebied.

• Taalonafhankelijk.

• Mogelijk op zeer jonge leeftijd.

• Vaak uitgevoerd vóór foneemdiscriminatie.

Foneemdiscriminatie

Doel

• Nagaan of verschillende klanken auditief onderscheiden kunnen worden.

Werkwijze

• Achtergrondfoneem wordt afgewisseld met stimulusfoneem.

• Klanken verschillen enkel in spectrale informatie.

• Gelijke duur en luidheid.

• Patiënt reageert wanneer stimulusfoneem gehoord wordt.

Kenmerken

• Identificatie van de klank is niet nodig.

• Mogelijk vanaf ongeveer 10 maanden.

• Niet-gediscrimineerde klankparen kunnen wijzen op kanalen die moeten worden bijgeregeld.

Foneemidentificatie

Doel

• Nagaan of het aangeboden foneem correct herkend wordt.

Werkwijze

• Foneem herhalen.

• Mondbeeld aanduiden.

• Onomatopee aanduiden.

Kenmerken

• Vereist cognitieve en linguïstische vaardigheden.

• Minimumleeftijd: ongeveer 2,5 à 3 jaar.

• Slechte prestaties kunnen wijzen op:

  • Cognitieve problemen.

  • Taalproblemen.

  • Onvoldoende spectrale discriminatie.

Spraakaudiometrie

Doel

• Evaluatie van spraakverstaan.

• Uiteindelijke doel van cochleaire implantatie.

NVA-lijsten

• Open-set CVC-woorden.

• Foneemscore wordt berekend.

• Afname in vrije veld.

Verwachting

• Toenemende foneemscore tot minstens 70 dB SPL.

Invloed van

• CI-ervaring.

• Prelinguaal versus postlinguaal gehoorverlies.

• Individuele factoren.

Göttinger-lijsten

Doelgroep

• Göttinger I: 3-4 jaar.

• Göttinger II: 5-6 jaar.

Kenmerken

• Gesloten set.

• Vier antwoordalternatieven.

• Woord aanduiden via prenten.

Lilliput-lijsten

• Vlaamse monosyllabische woorden.

• Open of gesloten set.

• Voor kinderen van ongeveer 3-8 jaar.

NVA-kindlijsten

• Voor kinderen van 6-10 jaar.

Standaard NVA

• Vanaf 11 jaar.

LIST (Leuven Intelligibility Speech Test)

• Doel

  • Bepalen van de Speech Reception Threshold (SRT).

• Kenmerken

  • 35 lijsten.

  • 10 zinnen per lijst.

  • Gelijkaardige moeilijkheidsgraad.

• Meet

  • Minimale signaal-ruisverhouding nodig voor 50% spraakverstaan.

Bij bilateraal of bimodaal luisteren

Vergelijking van:

• CI alleen.

• Hoortoestel alleen.

• Bilateraal CI.

• Bimodaal luisteren.

Doel:

• Prestatievergelijking.

• Counseling.

Auditieve beoordelingsschalen

• CAP (Categories of Auditory Performance)

• LiP (Listening Progress Profile)

CAP (Categories of Auditory Performance)

Doel

• Opvolgen van auditieve vooruitgang.

Scores

• 0 = geen bewustzijn van omgevingsgeluiden

• 1 = bewustzijn van omgevingsgeluiden

• 2 = reactie op spraakgeluiden

• 3 = herkennen van omgevingsgeluiden

• 4 = discrimineren van spraakgeluiden

• 5 = begrijpen van zinnen zonder liplezen

• 6 = begrijpen van gesprekken zonder liplezen

• 7 = telefoneren

LiP (Listening Progress Profile)

Doel

• Vroege evaluatie na implantatie.

Evalueert

• Reactie op omgevingsgeluiden.

• Reactie op stemgeluid.

• Reactie op muziekinstrumenten.

• Identificatie van omgevingsgeluiden.

• Detectie van Ling-klanken.

• Discriminatie:

  • luid/zacht.

  • lang/kort.

  • enkel/herhaald.

• Herkennen van naam.

Scoring

• 0 = nooit

• 1 = soms

• 2 = altijd

Productieve spraak- en taalontwikkeling

• SIR (Speech Intelligibility Rating)

• N-CDI vragenlijsten

• Logopedisch onderzoek

SIR (Speech Intelligibility Rating)

Doel

• Beoordeling van spraakverstaanbaarheid.

Scores

• 1 = spraak niet verstaanbaar, vooral manuele communicatie

• 2 = losse woorden verstaanbaar met context of liplezen

• 3 = verstaanbaar mits concentratie en liplezen

• 4 = verstaanbaar voor iemand met beperkte ervaring met dove spraak

• 5 = verstaanbaar voor iedereen in dagelijkse situaties

N-CDI vragenlijsten

N-CDI Woorden en Gebaren

• Leeftijd: 8-16 maanden.

• Beoordeelt:

  • Woordbegrip.

  • Woordproductie.

  • Gebruik van gebaren.

N-CDI Woorden en Zinnen

• Leeftijd: 16-30 maanden.

• Beoordeelt:

  • Woordbegrip.

  • Woordproductie.

  • Grammaticale ontwikkeling.

Kenmerken

• Ingevuld door ouders/verzorgers.

• Vergelijking met normwaarden.

Logopedisch onderzoek

• Inschatting van spraakontwikkeling.

• Inschatting van taalontwikkeling.

• Opvolging van evolutie doorheen de tijd.

Sociaal-emotionele ontwikkeling

Vragenlijsten

• Hearing Handicap Inventory (HHI).

• Glasgow Benefit Inventory (GBI).

• Client Orientated Scale of Improvement (COSI).

• Visual Analogue Scale Aural Rehabilitation (VASAR).

• Nijmegen Cochlear Implant Questionnaire (NCIQ).

• hAVICOP.

Doel

• Levenskwaliteit.

• Psychosociaal functioneren.

• Gehoorgerelateerde participatie.

Educatieve ontwikkeling

Vlaanderen

• 94% van de dove kinderen die voldoen aan de criteria krijgt een CI vóór lagere schoolleeftijd.

Kleuteronderwijs

• 75% start in een dovenschool.

Redenen

• Kleinere klasgroepen.

• Taalachterstand.

• Meer logopedie.

• Betere akoestiek.

Lager onderwijs

• 46% volgt regulier onderwijs.

Secundair onderwijs

• 66% volgt regulier onderwijs.

Ondersteuning

• 4 uur/week GON-begeleiding.

• Gebaren- of schrijftolk.

Dove kinderen met CI

• Maken minder gebruik van een tolk dan dove kinderen zonder CI.

• Gebruiken vaker een schrijftolk dan een gebarentolk.

Afstandssystemen

• Roger-systemen.

• Streamers.

• FM-systemen.

Doel:

• Betere verstaanbaarheid in de klas.

Muziekappreciatie

Probleem

CI-gebruikers ervaren vaak beperkingen in muziekperceptie.

Belangrijke componenten

• Pitch.

• Ritme.

• Timbre.

• Melodie.

Sterkste vaardigheid

• Ritme wordt meestal relatief goed waargenomen.

Tips

• Rustige luisteromgeving.

• Weinig nagalm.

• Goede geluidsinstallatie.

• Gepast volume.

• Visuele ondersteuning:

  • kijken naar muzikant/zanger

  • songtekst volgen

  • noten volgen

Betere muziekervaring bij

• Bimodaal luisteren.

• Elektro-akoestische stimulatie.

Beïnvloedende factoren - kids

Leeftijd bij implantatie

• Best vóór 3 jaar.

• Mogelijk voordeel vóór 1-2 jaar.

• Vroege detectie van gehoorverlies is essentieel.

Neonatale screening

• ALGO-screening.

• 98% van de neonaten wordt gescreend.

Bijkomende handicaps

• Tragere evolutie.

• Lagere spraakperceptiescores.

• Toch vaak betere levenskwaliteit.

Etiologie

Betere outcome

• Connexine 26-mutatie.

Minder gunstige outcome

• Congenitaal CMV.

• Cochleaire afwijkingen.

• Vestibulaire afwijkingen.

• Meningitis.

Moeilijk voorspelbaar

• ANSD (Auditory Neuropathy Spectrum Disorder).

Beinvloedende factoren - volwassenen

Duur van doofheid

• Langere auditieve deprivatie = slechtere outcome.

Leeftijd

• Geen absolute contra-indicatie.

• Ouderen kunnen nog duidelijke winst behalen.

Onset van doofheid

• Postlinguaal > prelinguaal qua spraakverstaan.

Preoperatief restgehoor

• Meer restgehoor → betere outcome.

• Verband met betere cochlear health.

Etiologie Betere outcome

• Genetische oorzaken.

• Ziekte van Ménière.

Minder gunstige outcome

• Meningitis.

• Labyrinthitis.

• Vestibulair schwannoom.

• Progressieve neuropathieën.

Cognitieve factoren

• Hebben eveneens invloed op de uiteindelijke resultaten na CI.