ምዕራፍ ሁለት፡ ሳይንስን መገንዘብ (Grade 5 Environmental Science - Chapter 2)

የአምስተኛ ክፍል የአካባቢ ሳይንስ ምዕራፍ ሁለት (ሳይንስን መገንዘብ) ቁልፍ ቃላትና ፍቺዎቻቸው።

ምግብ ጥቃቅን ወደ ሆኑና በቀላሉ ወደ ደም ውስጥ ሊሰርጉ ወደሚችሉበት ደረጃ የመቀየር ባዮሎጂያዊ ሂደት ምን ይባላል?

ሥርዓተ ልመት (Digestive System)፦ የተወሰደው ምግብ በሜካኒካልና በኬሚካል ተፈጭቶ ንጥረ ነገሮቹ ወደ ደም ዝውውር እንዲገቡ የሚያስችል አጠቃላይ የሰውነት ሂደት ነው።

ምግብ ከአፍ ወደ ጨጓራ የሚተላለፍበት የምግብ መተላለፊያ የሰውነት አካል የትኛው ነው?

ጉሮሮ (Esophagus)፦ በጡንቻዎች ሞገድ መሰል መኮማተርና መላላት (ፔሪስታሊሲስ) ምግብን ከአፍ አንስቶ ወደ ጨጓራ የሚያጓጉዝ ረጅም የጡንቻ ቱቦ ነው።

በጨጓራ ውስጥ የሚገኝና ከምግብ ጋር ገብተው የሚመጡ ጀርሞችን የሚገድለው አሲድ የትኛው ነው?

ሃይድሮክሎሪክ አሲድ (Hydrochloric Acid)፦ በጨጓራ ግድግዳ የሚመነጭ፣ ባክቴሪያዎችንና ሌሎች ጎጂ ጀርሞችን የሚገድል እንዲሁም ለኢንዛይሞች ሥራ ምቹ አሲዳማ ከባቢን የሚፈጥር አሲድ ነው።

የጨጓራ ግድግዳ በሃይድሮክሎሪክ አሲድ እንዳይጎዳና እንዳይቃጠል የሚከላከል ወፍራም ዝልግልግ ፈሳሽ ምን ይባላል?

ንፍጥ መሳይ ፈሳሽ (Mucus)፦ የጨጓራውን የውስጠኛውን ግድግዳ በመሸፈን ከጠንካራ ሃይድሮክሎሪክ አሲድ ቃጠሎና ከልመት ኢንዛይሞች ጉዳት የሚከላከል ዝልግልግ ፈሳሽ ነው።

በጨጓራና በምግብ መፍጫ ሥርዓት ውስጥ ፕሮቲንን እና ሌሎች ምግቦችን ለማልመጥ የሚረዱ ባዮሎጂያዊ ኬሚካሎች ምን ይባላሉ?

ኢንዛይሞች (Enzymes)፦ ውስብስብ የምግብ ንጥረ ነገሮችን (እንደ ፕሮቲን፣ ካርቦሃይድሬትና ስብ) ወደ ጥቃቅን ሞለኪውሎች የሚሰብሩና ልመትን የሚያፋጥኑ ባዮሎጂያዊ አነቃቂዎች ናቸው።

በትንሹ አንጀት ግድግዳ ላይ የሚገኙና የምግብ ንጥረ ነገሮች ወደ ደም እንዲሰርጉ የሚረዱ ጣት መሰል የሰውነት ክፍሎች ምን ይባላሉ?

ቪላይ (Villi)፦ የትንሹን አንጀት የውስጠኛ የመምጠጥ ስፋት በከፍተኛ ሁኔታ በመጨመር የተፈጩ ንጥረ ነገሮች በፍጥነት ወደ ደም ስሮች እንዲገቡ የሚያደርጉ ጥቃቅን ጣት መሰል መዋቅሮች ናቸው።

ያልተፈጨ የምግብ ቆሻሻ በሰገራ መልክ ከመወገዱ በፊት በጊዜያዊነት የሚከማችበት የሰውነት አካል የቱ ነው?

ሬክተም / ሬብ (Rectum)፦ የትልቁ አንጀት የመጨረሻ ክፍል ሲሆን፣ ያልተፈጨ ጠጣር የምግብ ቆሻሻ (ሰገራ) ከሰውነት እስኪወገድ ድረስ በጊዜያዊነት ተከማችቶ የሚቆይበት ቦታ ነው።

ያልተፈጨ የምግብ ቆሻሻ (ሰገራ) ከሰውነት ወደ ውጭ የሚወጣበት የመጨረሻው የሰውነት መውጫ ቀዳዳ ምን ይባላል?

ፊንጢጣ (Anus)፦ የምግብ መፍጫ ሥርዓት የመጨረሻው መውጫ ቀዳዳ ሲሆን፣ በጡንቻዎች መኮማተርና መላላት አማካኝነት ሰገራን ከሰውነት ውጭ የማስወገድ ተግባር ያከናውናል።

በጉበት ውስጥ የሚመረትና በስብ ልመት ላይ ከፍተኛ ሚና ያለው የምግብ መፍጫ ፈሳሽ የቱ ነው?

ሀሞት (Bile)፦ በጉበት ውስጥ ተመርቶ በሀሞት ከረጢት የሚከማችና በትንሹ አንጀት ውስጥ ቅባቶችን በማድቀቅ ለኢንዛይሞች ልመት አመቺ እንዲሆኑ የሚያደርግ ፈሳሽ ነው።

የተፈጩ የምግብ ንጥረ ነገሮች በትንሹ አንጀት ግድግዳ በኩል ወደ ደም ስሮች የመግባት ሂደት ምን ይባላል?

ምጠታ (Absorption)፦ የተፈጩ ጥቃቅን የምግብ ንጥረ ነገሮች፣ ውሃና ማዕድናት በቪላይ አማካኝነት ወደ ደም ዝውውር ሥርዓት የሚገቡበት ወሳኝ ሂደት ነው።

ምግብ በጉሮሮ እና በምግብ ቱቦ ውስጥ ወደ ታች እንዲወርድ የሚያደርገው የጡንቻዎች እንቅስቃሴ አይነት ምን ይባላል?

ፔሪስታሊሲስ (Peristalsis)፦ የምግብ መተላለፊያ ቱቦ ግድግዳ ጡንቻዎች በተከታታይ በመኮማተርና በመላላት ምግብን ያለስበት ኃይል እርዳታ ወደ ታች ወደ ጨጓራ የሚገፉበት ሞገድ መሰል እንቅስቃሴ ነው።

በስርዓተ ልመት ውስጥ የምግብ መፍጫ ኢንዛይሞችን ወደ ትንሹ አንጀት የማመንጨት ዋና ተግባር ያለው የሰውነት አካል የትኛው ነው?

ጣፊያ (Pancreas)፦ ፕሮቲንን፣ ካርቦሃይድሬትንና ስብን የሚያልሙ ኃይለኛ ኢንዛይሞችን እንዲሁም የጨጓራን አሲድ የሚያበርድ ፈሳሽ የሚያመነጭ የሰውነት እጢ/አካል ነው።

ማንኛውም በህዋ ውስጥ ቦታ የሚይዝና መጠነ-ቁስ ($\text{mass}$) ያለው ነገር ሁሉ ምን ይባላል?

ቁስ አካል (Matter)፦ ማንኛውም ቦታ የሚይዝ፣ መጠነ-ቁስ ያለውና በስሜት ህዋሳቶቻችን ልናውቀውና ልንገነዘበው የምንችል ተጨባጭ ነገር ሁሉ።

የተወሰነ ቅርጽና የተወሰነ ይዘት ያለው፣ ቅንጣቶቹ በጣም የተጠጋጉና የተያያዙበት የቁስ አካል ሁኔታ የቱ ነው?

ጠጣር (Solid)፦ ቅንጣቶቹ እጅግ ተቀራርበውና ተያይዘው በመገኘታቸው ምክንያት ቋሚ ቅርጽና ቋሚ ይዘት ያለው የቁስ አካል ሁኔታ (ለምሳሌ፦ ድንጋይ፣ ብረት)።

የተወሰነ ይዘት ያለው ነገር ግን የተቀመጠበትን እቃ ቅርጽ የሚይዝ የቁስ አካል ሁኔታ የቱ ነው?

ፈሳሽ (Liquid)፦ ቅንጣቶቹ ተቀራራቢ ሆነው ነገር ግን እርስ በእርስ የሚንሸራተቱ፣ የተወሰነ ይዘት ያለውና የተቀመጠበትን ዕቃ ቅርጽ የሚይዝ የቁስ ሁኔታ (ለምሳሌ፦ ውሃ፣ ወተት)።

የተወሰነ ቅርጽም ሆነ የተወሰነ ይዘት የሌለው፣ ቅንጣቶቹ በጣም የተራራቁና በነጻነት የሚንቀሳቀሱበት የቁስ አካል ሁኔታ የቱ ነው?

ጋዝ (Gas)፦ ቅንጣቶቹ እጅግ ተራርቀው በከፍተኛ ፍጥነት የሚንቀሳቀሱበት፣ የተወሰነ ቅርጽና ይዘት የሌለው እንዲሁም የተሰጠውን ቦታ ሙሉ በሙሉ የሚሞላ የቁስ ሁኔታ (ለምሳሌ፦ አየር፣ ኦክስጅን)።

ከአንድ አይነት አቶም ብቻ የተሰራና በኬሚካዊ መንገድ ወደ አነስተኛ ነገሮች ሊከፋፈል የማይችል ንጹሕ ቁስ ምን ይባላል?

ንጥረ ነገር (Element)፦ ከአንድ አይነት አቶሞች ብቻ የተገነባና በተለመዱ ኬሚካዊ መንገዶች ወደ ተለያዩ ቀላል ነገሮች የማይከፋፈል መሠረታዊ ቁስ (ለምሳሌ፦ ወርቅ፣ ብረት፣ ሃይድሮጅን)።

ሁለትና ከዚያ በላይ የሆኑ ንጥረ ነገሮች በኬሚካዊ መስተጋብር በቋሚ ምጥጥን ሲዋሃዱ የሚፈጠረው ነገር ምን ይባላል?

ውህድ (Compound)፦ የተለያዩ ንጥረ ነገሮች በኬሚካዊ ትስስር ሲዋሃዱ የሚፈጠርና ከመሰረታዊ ንጥረ ነገሮቹ የተለየ አዲስ ኬሚካዊ ባሕርይ ያለው ነገር (ለምሳሌ፦ ውሃ ($\text{H}_2\text{O}$)፣ የገበታ ጨው)።

በውስጣቸው ኦክስጅንና ሌላ አንድ ንጥረ ነገር ብቻ በኬሚካዊ መንገድ ተዋህደው የያዙ ውህዶች ምን ይባላሉ?

ኦክሳይዶች (Oxides)፦ ኦክስጅን ከማንኛውም ሌላ ብረት ወይም ኢ-ብረት ጋር በመዋሃድ የሚፈጥራቸው የሁለትዮሽ ኬሚካዊ ውህዶች ናቸው።

ኮምጣጣ ጣዕም ያላቸውና ሰማያዊ ሊትመስ ወረቀትን ወደ ቀይ ቀለም የሚቀይሩ ኬሚካላዊ ውህዶች ምን ይባላሉ?

አሲዶች (Acids)፦ በውሃ ውስጥ ሲሟሙ ሃይድሮጅን አየን ($\text{H}^+$) የሚለቁ፣ ኮምጣጣ ጣዕም ያላቸውና ሰማያዊ ሊትመስ ወረቀትን ወደ ቀይ የሚቀይሩ ውህዶች ናቸው።

መራራ ጣዕም ያላቸው፣ የሚድለቀለቁና ቀይ ሊትመስ ወረቀትን ወደ ሰማያዊ ቀለም የሚቀይሩ ውህዶች ምን ይባላሉ?

ቤዞች (Bases)፦ በውሃ ውስጥ ሲሟሙ ሃይድሮክሳይድ አየን ($\text{OH}^-$) የሚለቁ፣ መራራ ጣዕም ያላቸውና ቀይ ሊትመስ ወረቀትን ወደ ሰማያዊ የሚቀይሩ ውህዶች ናቸው።

አሲድና ቤዝ እርስ በእርስ ተፀግብረው የየራሳቸውን ባሕርይ በማጥፋት ጨውና ውሃ የሚፈጥሩበት ኬሚካዊ ሂደት ምን ይባላል?

አግልሎት (Neutralization)፦ አሲድና ቤዝ ተመጣጣኝ በሆነ መጠን ተቀላቅለው አሲዳማነታቸውና ቤዛዊነታቸው ተደምስሶ ገለልተኛ የሆኑትን ጨውና ውሃ የሚያስገኙበት ኬሚካዊ ምላሽ ነው።

ሁለት ወይም ከዚያ በላይ የሆኑ ነገሮች ኬሚካዊ ባሕርያቸውን ሳይለውጡ በፊዚካዊ መንገድ አብረው ሲቀላቀሉ የሚፈጠረው ነገር ምን ይባላል?

ድብልቅ (Mixture)፦ ሁለትና ከዚያ በላይ ቁሶች ያለ ምንም ኬሚካዊ ጥምረትና ቋሚ ምጥጥን በፊዚካዊ መንገድ ተቀላቅለው የሚፈጥሩትና በፊዚካዊ መንገድ በቀላሉ ሊለያዩ የሚችሉበት ነገር ነው።

ቅንጣቶቹ በሁሉም ቦታ ወጥና እኩል ሆነው የተደባለቁበት እንደ ጨውና ውሃ ያለ የድብልቅ አይነት ምን ይባላል?

ህንጻዊ ድብልቅ (Homogeneous Mixture)፦ የክፍሎቹ ቅንጣቶች ተስማምተውና ወጥ ሆነው የሚገኙበት፣ ክፍሎቹ በዓይን ተለይተው የማይታዩበት ድብልቅ (መፍትሔ) ነው።

ቅንጣቶቹ ወጥ ሆነው ያልተደባለቁበትና በዓይን በቀላሉ ሊታዩ የሚችሉበት እንደ አሸዋና ውሃ ያለ የድብልቅ አይነት ምን ይባላል?

ህንጻዊ ያልሆነ ድብልቅ (Heterogeneous Mixture)፦ ክፍሎቹ በደንብ ሳይደባለቁ ተለይተው የሚታዩበትና ወጥ የሆነ ይዘትና ስርጭት የሌለው የድብልቅ አይነት ነው።

አንድ አካል በውስጡ የያዘው አጠቃላይ የቁስ መጠን ምን ይባላል?

መጠነ-ቁስ (Mass)፦ አንድ አካል በውስጡ የያዘው የቁስ መጠን ሲሆን፣ በቦታ ለውጥ የማይቀያየርና ዓለም አቀፍ መለኪያ አሐዱም ኪሎ ግራም ($\text{kg}$) የሆነ መሠረታዊ ልኬት ነው።

መሬት አንድን አካል ወደ ራሷ ማዕከል በስበት ኃይል የምትስብበት ጉተታ ወይም ኃይል ምን ይባላል?

ክብደት (Weight)፦ በመሬት የስበት ኃይል አማካኝነት በአካል ላይ የሚሳረፍ የመሳብ ኃይል ሲሆን፣ እንደ ቦታው የስበት መጠን የሚለዋወጥና መለኪያ አሐዱም ኒውተን ($\text{N}$) ነው።

የክብደት ወይም የማንኛውም የኃይል አይነት ዓለም አቀፍ መለኪያ አሐድ የቱ ነው?

ኒውተን (N)፦ በሳይንቲስቱ አይዛክ ኒውተን ስም የተሰየመና የኃይል እንዲሁም የክብደት መለኪያ የሆነ ዓለም አቀፍ አሐድ ($\text{SI Unit}$) ነው።

በሁለት ነጥቦች ወይም ቦታዎች መካከል ያለውን ርቀት የሚያመለክተው መሠረታዊ ልኬት ምን ይባላል?

ርዝመት (Length)፦ የሁለት ነጥቦች የቦታ ልዩነት ወይም ርቀት ልኬት ሲሆን፣ ዓለም አቀፍ መለኪያ አሐዱ ሜትር ($\text{m}$) ነው።

አንድ ቁስ አካል በህዋ (ቦታ) ውስጥ የሚይዘው የቦታ መጠን ምን ይባላል?

ይዘት (Volume)፦ አንድ ጠጣር፣ ፈሳሽ ወይም ጋዝ በህዋ ውስጥ የሚይዘው ባለ ሶስት አቅጣጫዊ የቦታ ስፋት መጠን ሲሆን፣ ዓለም አቀፍ መለኪያ አሐዱ ኪዩቢክ ሜትር ($\text{m}^3$) ነው።

የፈሳሽን ይዘት በላቦራቶሪ ውስጥ በትክክል ለመለካት የሚያገለግለው የብርጭቆ መሣሪያ የቱ ነው?

መስፈሪያ ሲሊንደር (Graduated Cylinder)፦ በግድግዳው ላይ የይዘት ምልክቶች የተሰመሩበትና የፈሳሾችን ይዘት በትክክለኛ ሚሊሊትር ($\text{mL}$) ለመለካት የሚያገለግል የላቦራቶሪ መሣሪያ ነው።

የአንድ አካል የሙቀት ወይም የቅዝቃዜ ደረጃ ልኬት መጠን ምን ይባላል?

መጠነ-ሙቀት (Temperature)፦ የአንድ ነገር ቅንጣቶች አማካይ የእንቅስቃሴ ጉልበት መግለጫ የሆነና የነገሩን ሙቀት ወይም ቅዝቃዜ የሚያሳይ ልኬት ሲሆን፣ ዓለም አቀፍ መለኪያ አሐዱ ኬልቪን ($\text{K}$) ነው።

ሥራን የመሥራት አቅም ወይም ችሎታ በሳይንስ ምን ተብሎ ይጠራል?

ጉልበት (Energy)፦ ማንኛውንም ለውጥ የማምጣት፣ ሥራን የመሥራትና እንቅስቃሴን የመፍጠር አቅም ወይም ችሎታ ነው።

የጉልበት ወይም የሥራ ዓለም አቀፍ መለኪያ አሐድ የትኛው ነው?

ጁል (Joule)፦ በአለም አቀፍ የልኬት ስርዓት ($\text{SI}$) ውስጥ የጉልበትና የሥራ መለኪያ አሐድ ሆኖ የሚያገለግል መለኪያ ነው።

በምንመገበው ምግብ ውስጥ የሚገኘው የጉልበት መጠን በዋናነት የሚለካበት አሐድ ምን ይባላል?

ካሎሪ (Calorie)፦ በምግብ ውስጥ የተከማቸ የኬሚካል ጉልበት መጠንን ለመለካት በስፋት የሚያገለግል የጉልበት መለኪያ አሐድ ነው።

እየተጠቀምንባቸው በሄድን ቁጥር በተፈጥሮ በቀላሉ የሚተኩና የማያልቁ የጉልበት ምንጮች ምን ይባላሉ?

ታዳሽ የጉልበት ምንጮች (Renewable Energy Sources)፦ በተፈጥሮ ዑደት አማካኝነት ቶሎ የሚተኩና ተጠቅመን የማንጨርሳቸው እንደ ፀሐይ፣ ነፋስና ውሃ ያሉ ዘላቂ የጉልበት ምንጮች ናቸው።

እየተጠቀምንባቸው በሄድን ቁጥር የሚያልቁና በቀላሉ ሊተኩ የማይችሉ የጉልበት ምንጮች ምን ይባላሉ?

ታዳሽ ያልሆኑ የጉልበት ምንጮች (Non-renewable Energy Sources)፦ ለመፈጠር በሚሊዮን የሚቆጠሩ ዓመታት የሚፈጅባቸውና ከተሟጠጡ በቀላሉ የማይተኩ እንደ ድንጋይ ከሰልና የተፈጥሮ ነዳጅ ያሉ ምንጮች ናቸው።

ከፍተኛ መጠነ-ሙቀት ካለው አካል ወደ ዝቅተኛ መጠነ-ሙቀት ወዳለው አካል የሚተላለፈው የጉልበት አይነት ምን ይባላል?

ግለት (Heat)፦ በመጠነ-ሙቀት ልዩነት ምክንያት ከአንድ ሞቃት አካል ወደ ቀዝቃዛ አካል የሚፈስና የሚተላለፍ የጉልበት አይነት ነው።

የመጠነ-ሙቀት ዓለም አቀፍ መለኪያ አሐድ ($\text{SI Unit}$) የትኛው ነው?

ኬልቪን (K)፦ በሳይንሳዊ ልኬቶች ውስጥ ፍጹም ዜሮን መሠረት ያደረገ የመጠነ-ሙቀት ዓለም አቀፍ መለኪያ አሐድ ነው።

የሰውን የሰውነት መጠነ-ሙቀት በትክክል ለመለካት በሆስፒታሎችና በክሊኒኮች የሚያገለግለው የቴርሞሜትር አይነት የቱ ነው?

የሕክምና (ክሊኒካል) ቴርሞሜትር፦ ከ $35^\circ\text{C}$ እስከ $42^\circ\text{C}$ የሚደርስ ልኬት ያለውና የሰውነትን ሙቀት በትክክል ለመለካት የተዘጋጀ ልዩ ቴርሞሜትር ነው።

በእንቅስቃሴ ላይ ባሉ ማናቸውም አካላት ውስጥ የሚገኝ የጉልበት አይነት ምን ይባላል?

እንቅስቃሴያዊ ጉልበት (Kinetic Energy)፦ አንድ አካል ባለው ፍጥነትና እንቅስቃሴ ምክንያት የሚያገኘው የጉልበት አይነት ነው (ለምሳሌ፦ የሚፈስ ወንዝ፣ የሚሮጥ አትሌት)።

አንድ አካል በያዘው ከፍታ ወይም በቦታው ምክንያት የሚያከማቸው የተጠራቀመ የጉልበት አይነት ምን ይባላል?

አቅማዊ ጉልበት (Potential Energy)፦ አንድ አካል ከምድር ወለል ባለው ከፍታ ወይም አቀማመጥ ሳቢያ በውስጡ የሚያከማቸው የተጠራቀመ የሥራ አቅም ነው።

በባትሪ ውስጥ እና በምግብ ንጥረ ነገሮች ውስጥ ተከማችቶ የሚገኘው የጉልበት አይነት የትኛው ነው?

የኬሚካል ጉልበት (Chemical Energy)፦ በአቶሞችና በሞለኪውሎች ኬሚካዊ ትስስር ውስጥ ተከማችቶ የሚገኝና በኬሚካዊ ምላሽ ወቅት ወደ ሌሎች የጉልበት አይነቶች የሚለወጥ ጉልበት ነው።

ድምፅ እንዲፈጠር ምክንያት የሚሆን የነገሮች ፈጣን የግራና የቀኝ ወይም የወደፊትና ወደኋላ መንቀጥቀጥ ምን ይባላል?

እርግብግቢት (Vibration)፦ የነገሮች ወደፊትና ወደኋላ የሚደረግ ፈጣን እንቅስቃሴ ሲሆን፣ በአካባቢው ያለውን መካከለኛ አየር በመጫንና በማላላት ድምፅን ይፈጥራል።

ድምፅ በጭራሽ ሊተላለፍበት የማይችልበት፣ አየርም ሆነ ቁስ አካል የሌለበት ባዶ ክፍተት ምን ይባላል?

ወና (Vacuum)፦ ምንም አይነት የቁስ አካል ቅንጣት የሌለበት ፍጹም ባዶ ቦታ ሲሆን፣ ድምፅ ለመጓዝ የግድ መካከለኛ ቁስ ስለሚፈልግ በወና ውስጥ ጨርሶ መጓዝ አይችልም።

የተፈጠረ ድምፅ እንቅፋት ከሆኑ ጠጣር ነገሮች ጋር ተጋጭቶ ወደ ተናጋሪው ተመልሶ ሲመጣ የሚፈጠረው ክስተት ምን ይባላል?

አስተጋባ (Echo)፦ የድምፅ ማዕበል ጠጣር ወለልን ገጭቶ ወደ መነሻው ሲመለስ እንደገና ተደጋግሞ የሚሰማ የድምፅ ነጸብራቅ ክስተት ነው።

የሰዎችን ሰላምና ጤና የሚጎዳ፣ የመስማት ችሎታን የሚያውክ ማንኛውም ከፍተኛና የሚረብሽ ድምፅ ምን ይባላል?

የድምፅ ብክለት (Noise Pollution)፦ የሰዎችን ጤና፣ ዕረፍትና የጆሮ የመስማት አቅም የሚያውክ አላስፈላጊ፣ ያልተፈለገና እጅግ ከፍተኛ የሆነ የድምፅ ረብሻ ነው።

የድምፅ ድግግሞሽ (በአንድ ሴኮንድ ውስጥ የሚደረግ የእርግብግቢት ብዛት) ዓለም አቀፍ መለኪያ አሐድ ምንድነው?

ሄርትዝ (Hz)፦ በአንድ ሴኮንድ ውስጥ የሚከናወኑ የማዕበል ወይም የእርግብግቢት ዑደቶች ብዛት የሚለካበት የድምፅ ድግግሞሽ ($\text{Frequency}$) ዓለም አቀፍ አሐድ ነው።

የድምፅ ጎላታ ወይም ጮክታ የሚለካበት መለኪያ አሐድ የቱ ነው?

ዴሲበል (dB)፦ የድምፅ ጥንካሬንና በጆሯችን የሚሰማውን የጩኸት ወይም የጎላታ ($\text{Loudness}$) ደረጃ ለመለካት የሚያገለግል አሐድ ነው።

ድምፅ በአየርና በሌሎች መካከለኛ ቁሶች ውስጥ ሲጓዝ የቅንጣቶቹ እርግብግቢት ከማዕበሉ ጉዞ ጋር በትይዩ የሚሆንበት የማዕበል አይነት ምን ይባላል?

ሎንጊቲውዲናል (Longitudinal) ማዕበል፦ ቅንጣቶቹ ማዕበሉ በሚጓዝበት አቅጣጫ ትይዩ እየተጨመቁና እየተላሉ ድምፅን የሚያስተላልፉበት የማዕበል አይነት ነው።