electro chemestry[widyuth rasayanaya]

විද්‍යුත් රසායනය (Electro Chemistry) යනු කුමක්ද?

විද්‍යුතය නිපදවන රසායනික ප්‍රතික්‍රියා ආශ්‍රිතව, රසායනික ශක්තිය හා විද්‍යුත් ශක්තිය අනෙන්‍යෝන්‍ය ලෙස හුවමාරු වීම පිළිබඳ අධ්‍යයනයයි.

විද්‍යුත් සන්නායක (සචල ඉලෙක්ට්‍රෝන මඟින් සන්නයනය කරන) සඳහා උදාහරණ මොනවාද?

ලෝහ සහ මිනිරන් (ග්‍රැෆයිට්)

අයනික සන්නායක (සචල අයන මඟින් සන්නයනය කරන) සඳහා උදාහරණ මොනවාද?

අයනික සංයෝගවල ජලීය හා විලීන (උණු කළ) ද්‍රාවණ

ප්‍රබල විද්‍යුත් විච්ඡේදක යනු මොනවාද?

ජලීය මාධ්‍යයක දී සම්පූර්ණයෙන්ම අයනවලට විඝටනය වන සංයෝග වේ (උදා: HCl, NaCl, NaOH, ප්‍රබල අම්ල, ප්‍රබල භෂ්ම සහ සියලුම ලවණ).

දුබල විද්‍යුත් විච්ඡේදක යනු මොනවාද?

ජලීය මාධ්‍යයක දී ආංශිකව (අසම්පූර්ණ ලෙස) අයනවලට විඝටනය වන සංයෝග වේ (උදා: CH3COOH, NH4OH, දුබල අම්ල සහ දුබල භෂ්ම).

විද්‍යුත් අවිච්ඡේදක (පරිවාරක) යනු මොනවාද?

ජලීය මාධ්‍යයක දී අයනවලට විඝටනය වීමක් සිදු නොවන සහ විද්‍යුතය සන්නයනය නොකරන සංයෝග වේ (උදා: ග්ලූකෝස්, බෙන්සීන්, CCl4).

ද්‍රාවණයක සන්නායකතාවය රඳා පවතින ප්‍රධාන සාධක 4 මොනවාද?

1. ද්‍රාවකයේ/විද්‍යුත් විච්ඡේදකයේ ස්වභාවය, 2. ද්‍රාව්‍ය අයන සාන්ද්‍රණය, 3. අයනවල වේගය, 4. උෂ්ණත්වය

ද්‍රාව්‍ය අයන සාන්ද්‍රණය වැඩි වන විට සන්නායකතාවයට සිදු වන්නේ කුමක්ද?

ආරෝපණ වාහක (අයන) ප්‍රමාණය ඉහළ යන බැවින් සන්නායකතාවය ඉහළ යයි.

නියත උෂ්ණත්වයකදී අයනයක වේගය රඳා පවතින සාධක 3 කුමක්ද?

1. අයනයේ ආරෝපණය (වැඩි වන විට වේගය වැඩි වේ), 2. අයනයේ ප්‍රමාණය/විශාලත්වය (වැඩි වන විට වේගය අඩු වේ), 3. විභව අනුක්‍රමණය (වැඩි වන විට වේගය වැඩි වේ)

ජලීය ද්‍රාවණයක ඉහළම සන්නායකතාවයක් ලබා දීමට දායක වන වේගවත්ම අයන මොනවාද?

H+ සහ OH- අයන (ඒවායේ ප්‍රමාණය සාපේක්ෂව ඉතා කුඩා බැවින් වේගය උපරිම වේ).

උෂ්ණත්වය වැඩි කරන විට ද්‍රාවණයක සන්නායකතාවය ඉහළ යන්නේ ඇයි?

උෂ්ණත්වය වැඩි වන විට අයනවල චාලක ශක්තිය හා වේගය වැඩි වන බැවිනි.

භාවිත වන රසායනික හා භෞතික ගුණ මත සමතුලිත ඉලෙක්ට්‍රෝඩ වර්ග කෙරෙන ආකාර 4 මොනවාද?

1. ලෝහ-ලෝහ අයන ඉලෙක්ට්‍රෝඩ, 2. ලෝහ-අද්‍රාව්‍ය ලවණ ඉලෙක්ට්‍රෝඩ, 3. වායු ඉලෙක්ට්‍රෝඩ, 4. රෙඩොක්ස් (Redox) ඉලෙක්ට්‍රෝඩ

ලෝහ-ලෝහ අයන ඉලෙක්ට්‍රෝඩයක් යනු කුමක්ද?

ලෝහ දණ්ඩක් එහිම කැටායන අඩංගු ද්‍රාවණයක ගිල්වා සාදාගන්නා පද්ධතියකි (උදා: Mg(s) / Mg2+(aq)).

ඉලෙක්ට්‍රෝඩ සමතුලිතතාවය IUPAC සම්මතය අනුව ලියා දක්වන්නේ කුමන දිශාවටද?

සෑම විටම ඔක්සිහරණය (Reduction) වන දිශාවටයි (අයන + ඉලෙක්ට්‍රෝන -> ලෝහ).

ඉලෙක්ට්‍රෝඩ විභවය (ඔක්සිහරණ විභවය) යනු කුමක්ද?

ඉලෙක්ට්‍රෝඩ සමතුලිතය ක්‍රියාත්මක වන අවස්ථාවේදී ද්‍රාවණය (ධන ස්ථරය) හා ලෝහය (ඍණ ස්ථරය) අතර ඇති වන විද්‍යුත් විභව අන්තරයයි.

ලෝහ-අද්‍රාව්‍ය ලවණ ඉලෙක්ට්‍රෝඩ සඳහා නිබන්ධනයේ ඇති උදාහරණ 2 මොනවාද?

1. සිල්වර්-සිල්වර් ක්ලෝරයිඩ් ඉලෙක්ට්‍රෝඩය (Ag / AgCl / Cl-), 2. කැලමල් ඉලෙක්ට්‍රෝඩය (Hg / Hg2Cl2 / Cl-)

කැලමල් සහ Ag/AgCl ඉලෙක්ට්‍රෝඩවල සාන්ද්‍ර KCl (හෝ සංතෘප්ත KCl) ද්‍රාවණයක් භාවිතා කරන්නේ ඇයි?

බාහිර සාධක නිසා ද්‍රාවණයේ ඇති Cl- සාන්ද්‍රණය වෙනස් වීම වැළැක්වීමට සහ ඉලෙක්ට්‍රෝඩ විභවය නියතව තබා ගැනීමටයි.

වායු ඉලෙක්ට්‍රෝඩයක් නිර්මාණය කිරීමේදී අනිවාර්යයෙන්ම යොදාගත යුතු සන්නායක අග්‍රය කුමක්ද?

ප්ලැටිනම් (Pt) වැනි නිෂ්ක්‍රීය ලෝහ අග්‍රයක්.

සම්මත හයිඩ්‍රජන් ඉලෙක්ට්‍රෝඩයේ (SHE) සම්මත ඉලෙක්ට්‍රෝඩ විභවය කොපමණ ලෙස සම්මත කර තිබේද?

0 V (ශුන්‍යය) ලෙසයි.

රෙඩොක්ස් (Redox) ඉලෙක්ට්‍රෝඩයක ඇති විශේෂත්වය කුමක්ද?

එහි අදාළ රෙඩොක්ස් යුගලයේ ප්‍රභේද දෙකම (ඔක්සිකෘත හා ඔක්සිහෘත ආකාර දෙකම) ද්‍රාවණය තුළම පවතියි (උදා: Fe3+ සහ Fe2+ ද්‍රාවණය).

ඉලෙක්ට්‍රෝඩ විභවය කෙරෙහි බලපාන සාධක 3 මොනවාද?

1. උෂ්ණත්වය, 2. අයන ද්‍රාවණයේ සාන්ද්‍රණය, 3. පීඩනය (වායු ඉලෙක්ට්‍රෝඩ සඳහා පමණක්).

ලෙ චැටලියර් මූලධර්මයට අනුව ඉලෙක්ට්‍රෝඩ සමතුලිතතාවය ඉදිරි ප්‍රතික්‍රියාවට (ඔක්සිහරණයට) නැඹුරු වන විට විභවයට සිදු වන්නේ කුමක්ද?

ඉලෙක්ට්‍රෝඩ විභවයේ ධන (+) ස්වභාවය ඉහළ යයි.

ඉලෙක්ට්‍රෝඩ විභවයක් මැනීමේදී අර්ථ දක්වන සම්මත තත්ත්ව (Standard Conditions) මොනවාද?

සම්මත උෂ්ණත්වය 25°C (298 K), සම්මත ද්‍රාවණ සාන්ද්‍රණය 1 mol dm-3, සම්මත පීඩනය 1 atm වේ.

යම් ඉලෙක්ට්‍රෝඩයක විභවය නිරපේක්ෂව තනිව මැනිය නොහැක්කේ ඇයි?

වෝල්ට්මීටරයක් සම්බන්ධ කිරීමට ද්‍රාවණය තුළට දමන අනෙක් අග්‍රය වටාද තවත් ආවේණික විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍රයක් (නව විභවයක්) ගොඩනැගෙන බැවිනි.

විද්‍යුත් රසායනික ශ්‍රේණිය (Electrochemical Series) යනු කුමක්ද?

විවිධ මූලද්‍රව්‍ය හෝ ප්‍රභේද ඒවායේ සම්මත ඔක්සිහරණ විභවයේ ධන ස්වභාවය වැඩි වන අනුපිළිවෙලට (හෝ වීජීය අගය වැඩි වන පිළිවෙලට) පෙළගැස්වීමෙන් ලැබෙන ශ්‍රේණියයි.

විද්‍යුත් රසායනික ශ්‍රේණියේ ඉහළින්ම පවතින ප්‍රභේදවල ලක්ෂණය කුමක්ද?

ඒවා පහසුවෙන් ඔක්සිකරණය වීමට නැඹුරු වේ (ප්‍රබල ඔක්සිහාරක වේ).

විද්‍යුත් රසායනික ශ්‍රේණියේ පහළට යන විටසිදුවන වෙනස්කම කුමක්ද?

ඔක්සිහරණය වීමට ඇති හැකියාව ඉහළ යයි (ප්‍රබල ඔක්සිකාරක බවට පත් වේ).

ගැල්වානි කෝෂයක (විද්‍යුත් රසායනික කෝෂයක) ඇනෝඩය (Anode) සහ කැතෝඩය (Cathode) අර්ථ දක්වන්නේ කෙසේද?

ඔක්සිකරණය සිදුවන ඉලෙක්ට්‍රෝඩය ඇනෝඩය (ඍණ අග්‍රය) වන අතර, ඔක්සිහරණය සිදුවන ඉලෙක්ට්‍රෝඩය කැතෝඩය (ධන අග්‍රය) වේ.

ගැල්වානි කෝෂයක බාහිර පරිපථයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන සහ විද්‍යුත් ධාරාව ගලා යන්නේ කුමන දිශාවලටද?

ඉලෙක්ට්‍රෝන ගලා යන්නේ ඇනෝඩයේ සිට කැතෝඩයටයි (ඍණ සිට ධනට). සම්මත ධාරාව ගලා යන්නේ කැතෝඩයේ සිට ඇනෝඩයටයි (ධන සිට ඍණට).

ලවණ සේතුවක (Salt Bridge) ප්‍රධාන කාර්යයන් මොනවාද?

කෝෂයක අභ්‍යන්තර පරිපථය සම්පූර්ණ කිරීම සහ ඇනෝඩ, කැතෝඩ ද්‍රාවණවල විද්‍යුත් උදාසීනතාවය පවත්වා ගැනීමයි.

ලවණ සේතුවක් සඳහා යම් ලවණයක් (උදා: KCl, NH4NO3) යෝග්‍ය වීමට තිබිය යුතු අනිවාර්ය සුදුසුකම කුමක්ද?

එහි අඩංගු කැටායන (+) හා ඇනායන (-) වල වේගයන් ආසන්න වශයෙන් සමාන විය යුතුය.

කෝෂයක විද්‍යුත් ගාමක බලය (Cell EMF) සෙවීමේ සමීකරණය කුමක්ද?

Ecell = Ecathode - Eanode (නැතහොත් Ecell = ERHS - ELHS)

කෝෂයක විද්‍යුත් ගාමක බලය (EMF) කෙරෙහි බලනොපාන සාධක මොනවාද?

ඉලෙක්ට්‍රෝඩ අතර පරතරය (දුර) හෝ ඉලෙක්ට්‍රෝඩවල පෘෂ්ඨ වර්ගඵලය (ප්‍රමාණය).

IUPAC රීතිවලට අනුව කෝෂ අංකනයේදී (Cell Notation) මුලින්ම සහ පසුව ලියන්නේ කුමන කොටස්ද?

වම්පසින් ඇනෝඩය (Oxidation අර්ධය) මුලින්ම ලියන අතර, දකුණු පසින් කැතෝඩය (Reduction අර්ධය) පසුව ලියයි. දෙක වෙන් කිරීමට ලවණ සේතුව (//) යොදයි.