Tajuk 3: Sistem Pentadbiran negara bahagian 1

Apakah sistem pemerintahan kerajaan tradisi Brunei?

Sistem pemerintahan beraja dengan kuasa mutlak.

Siapakah asas sesebuah kerajaan menurut nota?

Raja

Apakah yang diceritakan dalam Syair Awang Semaun?

Awang Alak Betatar menubuhkan kerajaan di Garang, Sungai Temburong, kemudian di kuala Sungai Brunei.

Apakah peranan Sultan sebagai ketua negara?

Menjadi turus negara untuk mengawasi dan menjalankan pentadbiran.

Apakah empat asas pentadbiran yang perlu dipatuhi?

Hukum Kanun, Syarak, Resam dan Adat Istiadat.

Apakah maksud daulat dalam konteks Raja Melayu?

Keistimewaan rohani Raja yang digunakan untuk memupuk kesetiaan rakyat kepada Raja dan negara.

Apakah hubungan antara mentaati Raja dengan negara?

Mentaati Raja dianggap bersamaan dengan mentaati kerajaan dan negara.

Siapakah perantaraan antara Raja dengan rakyat?

Pembesar-pembesar Raja.

Apakah ungkapan hubungan Raja dengan rakyat dalam Kanun Brunei?

“Raja untuk rakyat dan rakyat untuk raja.”

Apakah dua prinsip hubungan Raja dengan rakyat?

Raja tidak boleh zalim kepada rakyat; rakyat tidak boleh derhaka kepada Raja.

Apakah yang diserahkan rakyat kepada negara menurut nota?

Diri dan kesetiaan mereka sebagai rakyat negara.

Siapakah pemerintah tertinggi kerajaan pusat?

Sultan

Apakah dua golongan pembesar yang membantu Sultan?

Golongan Aristokrat dan golongan Bangsawan.

Siapakah golongan Aristokrat?

Keturunan diraja yang diberi gelaran Wazir dan Cheteria.

Siapakah golongan Wazir?

Kerabat utama diraja.

Siapakah golongan Cheteria?

Keturunan diraja am, termasuk Pengiran-pengiran.

Siapakah empat Wazir utama?

Pengiran Bendahara, Pengiran Di-Gadong, Pengiran Pemancha dan Pengiran Temenggong.

Apakah kedudukan empat Wazir dalam hierarki pembesar?

Berada di kedudukan teratas dalam golongan diraja utama.

Siapakah golongan Bangsawan dalam struktur tradisi?

Keturunan Awang-Awang yang diberi gelaran Manteri.

Apakah tugas golongan Manteri?

Golongan elit yang diberi amanah dan tanggungjawab mentadbir kerajaan tradisi.

Siapakah yang membantu Manteri menjalankan tugas pentadbiran?

Rakyat biasa yang dilantik sebagai pegawai.

Apakah pola angka bagi lantikan dalam struktur pentadbiran tradisi Brunei?

4, 8, 16 dan 32.

Apakah maksud pola 4, 8, 16 dan 32?

Bermula dengan empat pembesar dan gandaan dua daripada angka empat.

Adakah pola ini hanya digunakan di Brunei?

Tidak. Menurut nota, struktur ini turut bersifat universal dalam kerajaan tradisi di Kepulauan Melayu.

Apakah tiga jenis tanah atau wilayah dalam sistem tradisi Brunei?

Tanah Kerajaan, Tanah Kuripan dan Tanah Tulin.

Menurut Brown, bilakah pembahagian wilayah berdasarkan warisan telah wujud?

Sebelum tahun 1735.

Apakah asas sempadan dalam sistem pembahagian tanah?

Sungai digunakan sebagai sempadan.

Apakah Tanah Kerajaan?

Tanah milik Sultan yang bukan hak warisan; menjadi milik pengganti Sultan apabila Sultan mangkat atau tidak lagi memerintah.

Apakah Tanah Kuripan?

Tanah atau wilayah yang dikurniakan Sultan kepada Wazir berdasarkan jawatan mereka

Adakah Tanah Kuripan merupakan hak warisan?

Tidak

Apakah yang berlaku kepada Tanah Kuripan apabila seorang Wazir meninggal dunia?

Tanah tersebut dikembalikan kepada Sultan untuk dikurniakan kepada Wazir yang baharu.

Apakah Tanah Tulin?

Tanah yang dianugerahkan Sultan kepada Pengiran, sama ada berdasarkan kedudukan sebagai Cheteria atau jasa kepada kerajaan.

Adakah Sultan turut memiliki Tanah Tulin?

Ya. Sultan memiliki Tanah Tulin selain Tanah Kerajaan.

Mengapakah kuasa terhadap Tanah Kuripan dan Tulin mula goyah pada pertengahan hingga akhir abad ke-19?

Akibat dasar Brooke dan Syarikat Borneo Utara Inggeris yang ingin menguasai wilayah serta tanah Brunei.

Apakah Amanat Sultan Abdul Momin pada tahun 1885?

Baginda meminta pembesar tidak menyerahkan Tanah Kuripan dan Tanah Tulin kepada kuasa asing.

Adakah Amanat 1885 dipatuhi?

Tidak; amanat tersebut tidak diendahkan

Bilakah Daerah Putatan dipajak daripada Pengiran Muda Damit Tajuddin?

20 Mac 1884.

Berapakah bayaran pajakan Putatan?

$1,000 setahun.

Bilakah Daerah Sipitang hingga Pulau Penyu dipajak?

5 November 1884.

Siapakah yang terlibat dalam pajakan Sipitang hingga Pulau Penyu?

Sultan Abdul Momin, Pengiran Bendahara dan Pengiran Di-Gadong.

Berapakah bayaran pajakan Sipitang hingga Pulau Penyu?

$3,000 setahun.

Apakah kawasan yang termasuk dalam pajakan Sipitang hingga Pulau Penyu menurut nota?

Padas Besar, Bongawan dan Terusan.

Berapakah bayaran tahunan bagi penyerahan Baram kepada Charles Brooke?

$4,000 setahun.

Berapakah bayaran bagi beberapa daerah dari Tanjung Kidurong ke Teluk Plai?

$3,000 setahun.

Daerah manakah yang kemudiannya dipajakkan dengan bayaran $2,000 setahun?

Suai, Niah, Bakong dan Miri.

Apakah cara wilayah Brunei jatuh ke tangan kuasa asing?

Melalui konsesi, perjanjian, pajakan, pembelian dan paksaan.

Bilakah Pulau Labuan diserahkan kepada British?

18 Disember 1846

Mengapakah Pulau Labuan penting kepada British?

Sebagai tempat persinggahan kapal dagang antara Singapura dan China serta kerana kekayaan arang batunya.

Bilakah Limbang dirampas oleh Charles Brooke?

Tahun 1890.

Apakah yang dilakukan Sultan Hashim Jalilul ‘Alam ‘Aqamaddin pada tahun 1903?

Menghantar surat kepada Sultan Turki untuk memohon bantuan ketenteraan bagi mendapatkan semula Limbang.

Mengapakah surat Sultan Hashim tidak sampai kepada Sultan Turki?

Surat itu dirampas oleh Konsul British di Singapura.

Apakah kesan kehilangan Tanah Kerajaan, Kuripan dan Tulin?

Kuasa pentadbiran Sultan dan pemilik wilayah semakin pupus.

Apakah yang berlaku kepada sistem pentadbiran tanah tradisi selepas sistem Residen bermula pada 1906?

Sistem itu dihapuskan dan tanah diletakkan di bawah kuasa kerajaan yang ditadbir Residen sebagai Ketua Pentadbiran Awam.

Bilakah perjanjian naungan Brunei-British ditandatangani?

Mengapakah Brunei menerima naungan British?

Untuk mendapatkan perlindungan selepas kehilangan wilayah kepada kuasa Barat.

Adakah perjanjian 1888 berjaya?

perjanjian tersebut mengalami kegagalan.

Bilakah perjanjian baharu Brunei-British ditandatangani?

3 Disember 1905 dan 2 Januari 1906.

Apakah sistem pentadbiran yang diperkenalkan melalui perjanjian 1905–1906?

Sistem Residen British.

Siapakah Residen British?

Pegawai Inggeris yang menjadi wakil kerajaan Great Britain dan penasihat Sultan dalam pentadbiran Brunei.

Siapakah Residen British pertama di Brunei?

M.S.H. McArthur.

Apakah kuasa Residen British?

Kuasa yang luas dalam hal ehwal pentadbiran Brunei.

Apakah pengecualian utama daripada kuasa Residen?

Hal ehwal agama Islam.

Adakah Sultan perlu mengikuti nasihat Residen?

Ya. Nasihat Residen mesti diikuti dalam pentadbiran berdasarkan perjanjian tersebut.

Apakah kesan sistem Residen terhadap pentadbiran tradisional?

Sistem pentadbiran moden ala Barat diperkenalkan dan sistem pentadbiran tradisional dihapuskan.

Siapakah pegawai kanan selepas Residen British?

Penolong Residen British.

Apakah tugas Penolong Residen British?

Membantu Residen British menjalankan pentadbiran

Siapakah ketua pemerintah tertinggi Brunei dalam struktur Residen?

Sultan masih menjadi ketua pemerintah tertinggi, tetapi kuasa menjalankan pentadbiran berada di bawah tanggungjawab Residen.

Apakah tiga tumpuan awal pentadbiran Residen British?

Penguasaan tanah; mendapatkan kewangan negeri; dan membentuk birokrasi kerajaan.

Bilakah Enakmen Tanah diperkenalkan?

Tahun 1907.

Apakah tujuan Enakmen Tanah?

Mengukuhkan penguasaan pentadbiran tanah oleh kerajaan di bawah sistem Residen.

Bagaimanakah kerajaan mendapatkan kewangan pada peringkat awal?

Meminjam daripada Negeri-Negeri Melayu Bersekutu (NNMB), mengenakan cukai import dan eksport serta mengusahakan tanaman komersial.

Apakah nama enakmen berkaitan cukai barang import dan eksport?

Enakmen Kastam dan Eksais.

Apakah contoh tanaman komersial yang disebut?

Getah dan ubar.

Apakah maksud NNMB?

Negeri-Negeri Melayu Bersekutu (Federated Malay States).

Apakah jabatan yang ditubuhkan dalam perkhidmatan awam?

Jabatan Kastam, Jabatan Pos, Jabatan Pertanian dan Jabatan Kerja Raya.

Apakah tugas Jabatan Kastam?

Mengutip cukai

Mengapakah pegawai Inggeris dibawa masuk ke Brunei?

Kerana pegawai tempatan pada masa itu belum mampu mengendalikan sistem pentadbiran moden yang diperkenalkan.

Apakah tujuan utama penubuhan jabatan-jabatan baharu?

Membentuk birokrasi dan sistem pentadbiran moden.

Apakah kedudukan Sultan dalam pentadbiran moden di bawah Residen?

Ketua pemerintah tertinggi, tetapi pelaksanaan pentadbiran awam berada di bawah Residen.

Apakah nama badan tertinggi yang diwujudkan dalam struktur pentadbiran 1906–1931?

State Council atau Majlis Negeri.

Apakah fungsi utama State Council?

Menggubal dan meluluskan undang-undang.

Apakah kedudukan Sultan dalam State Council?

Pengerusi majlis.

Apakah kedudukan Residen British dalam State Council?

Salah seorang ahli majlis berdasarkan jawatannya.

Apakah yang berlaku kepada struktur pentadbiran pada awal 1930-an?

Berlaku beberapa perubahan tambahan tanpa mengubah dasar susunan struktur secara keseluruhan.

Bilakah jawatan Penghulu diwujudkan menurut nota?

Tahun 1931.

Apakah tugas Penghulu?

Menjadi Ketua Mukim

Siapakah yang mengetuai setiap kampung?

Ketua Kampung.

Apakah perubahan jawatan Pegawai Majistret pada tahun 1931?

Jawatan itu diubah kepada Pegawai Daerah.

Bilakah jawatan Setiausaha kepada Residen ditambah?

Tahun 1935.

Bilakah pendudukan Jepun di Brunei bermula?

22 Disember 1941.

Bilakah pendudukan Jepun berakhir menurut nota?

10 Jun 1945.

Berapa lamakah Brunei berada di bawah pendudukan Jepun?

Kira-kira tiga tahun setengah.

Apakah perang yang menyebabkan Brunei dikuasai Jepun?

Perang Dunia Kedua.

Bagaimanakah pentadbiran Brunei berjalan pada awal pendudukan Jepun?

Pada awalnya berjalan seperti biasa, dengan pegawai kerajaan bekerja di bawah arahan pegawai tentera Jepun.

Apakah nama unit pentadbiran yang menyatukan Brunei, Sabah dan Sarawak?

Borneo Utara.

Di manakah pusat pentadbiran tertinggi Borneo Utara di bawah Jepun?

Kuching

Siapakah Gabenor yang mentadbir Borneo Utara di bawah Jepun menurut nota?

Gabenor Takamora.

Apakah lima bahagian pentadbiran Jepun di Borneo?

Kuching, Sibu, Sandakan, Jesselton dan Miri Shyu.

Brunei termasuk dalam wilayah pentadbiran Jepun yang mana?

Miri Shyu.

Apakah yang dibincangkan dalam Majlis Mesyuarat Kerajaan pada awal pendudukan Jepun?

Anggaran pendapatan dan perbelanjaan negeri.

Hari kelepasan awam.

Pelantikan dan pertukaran pegawai kerajaan.

Permohonan bersara dan baksis perkhidmatan.