Herhaling Celcyclus en Celdeling

Flashcards met de belangrijkste begrippen en definities over de celcyclus, mitose, meiose en erfelijk materiaal.

Prokaryote cel

Cel zonder celkern waarin het DNA los in het cytoplasma ligt, zonder celcompartimentering of celorganellen (zoals mitochondriën, endoplasmatisch reticulum en Golgi-apparaat). Komt voor bij bacteriën en archaea.

Eukaryote cel

Cel met celkern waarin het DNA is opgerold en voorkomt als chromatine, met celcompartimentering. Komt voor bij alle meercellige en sommige ééncellige organismen.

Nucleotide

Kleinste bouwsteen van DNA, bestaande uit een suiker, een fosfaatgroep en een stikstofbase (A, T, C of G).

DNA

Molecuul (desoxyribonucleïnezuur) waarin de erfelijke informatie ligt opgeslagen.

Chromatine

DNA + eiwitten (histonen); losse, draderige vorm van het genetisch materiaal in de celkern tijdens de interfase.

Chromosoom

Sterk opgerold/gecondenseerd chromatine, vooral zichtbaar tijdens de celdelingsfase.

Homologe paren

Twee overeenkomstige chromosomen die dezelfde genen bevatten: één afkomstig van de moeder en één van de vader. De mens heeft $23$ homologe paren ($46$ chromosomen).

Geslachtschromosomen

Chromosomen die het geslacht bepalen (bij de mens meestal XX of XY).

Diploïd ($2n$)

Cel met twee sets chromosomen ($2n$): één set van elke ouder (bijvoorbeeld lichaams- of somatische cellen).

Haploïd ($n$)

Cel met één set chromosomen ($n$), zoals bij gameten (zaad- en eicellen).

Celcyclus

Het geheel van groei, DNA-kopie en celdeling ($G_1 \rightarrow S \rightarrow G_2 \rightarrow \text{celdelingsfase}$).

Interfase

Periode vóór de celdeling ($G_1 \rightarrow S \rightarrow G_2$) waarin het DNA als ongecondenseerd chromatine aanwezig is.

$G_1$-fase

Fase waarin de cel groeit, haar normale functies uitvoert en zich klaarmaakt voor de deling door onder andere nucleotiden aan te maken.

$S$-fase

Fase van de interfase waarin het DNA wordt verdubbeld door replicatie.

Replicatie

Het kopiëren van DNA vóór de celdeling.

DNA-polymerase

Enzym dat helpt bij het maken van de nieuwe DNA-streng tijdens replicatie.

$G_2$-fase

Fase waarin de cel verder groeit, een controlepunt uitvoert en zich voorbereidt op de celdeling.

Celdelingsfase

Fase waarin de cel zich daadwerkelijk deelt, bestaande uit kerndeling en cytokinese.

Kernfase

Verdeling van het genetisch materiaal over de nieuwe celkernen.

Cytokinese

Verdeling van het cytoplasma, waardoor nieuwe dochtercellen ontstaan.

Mitose

Verdeling van één celkern in twee genetisch vrijwel gelijke diploïde kernen. Bestaat uit profase, metafase, anafase en telofase.

Centriool

Structuur die helpt bij de vorming van de spoelfiguur, voornamelijk actief in de profase van de mitose.

Spoelfiguur

Structuur van eiwitdraden die chromosomen/chromatiden tijdens de celdeling uit elkaar trekt.

Microtubuli

Dunne eiwitdraden van de spoelfiguur die aan de chromosomen vastzitten.

Centromeer

Plaats waar de twee zusterchromatiden met elkaar verbonden zijn.

Profase

Fase van mitose waarin chromosomen condenseren/zichtbaar worden en de spoelfiguur ontstaat.

Metafase

Fase van mitose waarin de gedupliceerde chromosomen op één lijn op het evenaarsvlak liggen.

Evenaarsvlak

Denkbeeldige lijn/middenvlak waar chromosomen tijdens de metafase liggen.

Anafase

Fase van mitose waarin de zusterchromatiden naar tegenovergestelde polen worden getrokken.

Telofase

Fase van mitose waarin rond beide sets chromosomen nieuwe celkernen ontstaan.

Meiose

Twee opeenvolgende delingen (Meiose I en Meiose II) waarbij uit één diploïde cel vier genetisch verschillende haploïde cellen ontstaan.

Meiose I

Eerste deling van de meiose waarbij de homologe chromosomen van elkaar gescheiden worden.

Tetraden

Twee homologe chromosomen die tijdens profase I van meiose I naast elkaar liggen.

Crossing-over

Uitwisseling van DNA tussen homologe chromosomen tijdens profase I van meiose I.

Mixing

Willekeurige verdeling van chromosomen tijdens metafase I en anafase I van meiose I, wat zorgt voor genetische variatie.

Meiose II

Tweede deling van de meiose waarbij de zusterchromatiden van elkaar gescheiden worden.

Zusterchromatiden

Twee identieke DNA-kopieën van één chromosoom na replicatie.

Genetische variatie

Verschillen in erfelijk materiaal tussen cellen of individuen, bij meiose ontstaan door o.a. crossing-over en mixing.

Dochtercel

Cel die ontstaat na een celdeling.

Resultaat van Mitose vs Meiose

Bij mitose ontstaan uit $2n$ twee identieke $2n$ dochtercellen ($2n \rightarrow 2n + 2n$). Bij meiose ontstaan uit $2n$ vier haploïde $n$ dochtercellen ($2n \rightarrow n + n$).