1/46
Zestaw fiszek pojęciowych obejmujący zagadnienia wstępne anatomii (rodzaje kości, połączenia ścisłe i wolne, budowa stawów), osteologię i artrologię szkieletu osiowego (kręgosłup, żebra, mostek) oraz kości i połączenia stawowe kończyny górnej.
Syndesmologia
Dział anatomii zajmujący się połączeniami kości.
Kość pneumatyczna
Rodzaj kości zawierający przestrzenie wyścielone błoną śluzową i wypełnione powietrzem; występuje wyłącznie w czaszce (szczęka, kość czołowa, klinowa, sitowa).
Więzozrost (syndesmosis)
Ścisłe połączenie kości za pomocą tkanki łącznej; dzieli się na włókniste (więzadła, błony), sprężyste (więzadła żółte, karkowe), szwy oraz wklinowania.
Wklinowanie (gomphosis)
Szczególny rodzaj więzozrostu polegający na umocowaniu korzenia zęba w zębodole za pośrednictwem tkanki łącznej włóknistej (ozębnej).
Szew (sutura)
Ścisłe połączenie łącznotkankowe występujące między kośćmi czaszki; wyróżnia się szew prosty (sutura plana), piłowaty (sutura serrata), łuskowy (sutura squamosa) oraz schodkowy.
Chrząstkozrost (synchondrosis)
Ścisłe połączenie kości za pomocą chrząstki; dzieli się na włókniste (np. krążki międzykręgowe) oraz szkliste (np. chrząstki żebrowe, chrząstki przynasadowe).
Kościozrost (synostosis)
Całkowicie nieruchome, ścisłe połączenie powstałe w wyniku kostnienia wcześniejszych więzozrostów lub chrząstkozrostów (np. kość krzyżowa).
Stałe elementy budowy stawu
Struktury występujące w każdym stawie maziowym: głowa stawowa, panewka stawowa, powierzchnie stawowe pokryte chrząstką, torebka stawowa (błona włóknista i maziowa), jama stawowa, maź stawowa oraz więzadła.
Dodatkowe (niestałe) elementy budowy stawu
Struktury występujące tylko w niektórych stawach: krążki stawowe lub łąkotki, więzadła śródstawowe, fałdy lub kosmki maziowe, obrąbki stawowe lub panewkowe oraz kaletki maziowe.
Staw prosty vs staw złożony
Klasyfikacja ze względu na liczbę kości: staw prosty łączy tylko dwie kości (np. staw ramienny, biodrowy), a złożony łączy więcej niż dwie kości (np. staw łokciowy, śródnadgarstkowy).
Szkielet osiowy (sceleton axiale)
Część szkieletu człowieka obejmująca kręgosłup (columna vertebralis), żebra (costae) oraz mostek (sternum).
Kręgi prawdziwe a kręgi rzekome
Kręgi prawdziwe (24) budują część przedkrzyżową kręgosłupa (7 szyjnych, 12 piersiowych, 5 lędźwiowych); kręgi rzekome (9−10) tworzą część krzyżowo-guziczną (5 zrasta się w kość krzyżową, a 4–5 w kość guziczną).
Otwór międzykręgowy (foramen intervertebrale)
Otwór powstający z zestawienia wcięcia kręgowego dolnego kręgu wyższego i wcięcia kręgowego górnego kręgu niższego; przechodzą przez niego nerwy rdzeniowe.
Kręg szczytowy (atlas, C1)
Pierwszy kręg szyjny; nie posiada typowego trzonu ani wyrostka kolczystego, składa się z łuku przedniego (z dołkiem zębowym), łuku tylnego (z bruzdą tętnicy kręgowej) oraz części bocznych z dołkami stawowymi.
Kręg obrotowy (axis, C2)
Drugi kręg szyjny; charakteryzuje się obecnością zęba (dens), na którym znajdują się powierzchnia stawowa przednia oraz powierzchnia stawowa tylna.
Kręg wystający (vertebra prominens, C7)
Siódmy kręg szyjny; odznacza się długim, nierozdwojonym wyrostkiem kolczystym stanowiącym wyraźny punkt orientacyjny wyczuwalny pod skórą.
Cechy charakterystyczne kręgów piersiowych (Th1−Th12)
Obecność dołków żebrowych (górnych i dolnych) na bocznych powierzchniach trzonów oraz dołków żebrowych na wyrostkach poprzecznych, służących do połączenia z żebrami.
Wyrostek żebrowy (processus costalis)
Wyrostek poprzeczny kręgów lędźwiowych (L1−L5), stanowiący ewolucyjną pozostałość zredukowanych żeber.
Rozwór krzyżowy (hiatus sacralis)
Dolny otwór kanału krzyżowego znajdujący się na powierzchni grzbietowej kości krzyżowej.
Żebra prawdziwe vs rzekome
Spośród 12 par żeber: pary I–VII to żebra prawdziwe (łączą się bezpośrednio z mostkiem); pary VIII–XII to żebra rzekome, z czego VIII–X to żebra przytwierdzone (łączą się z mostkiem przez chrząstkę żebra VII), a XI–XII to żebra wolne.
Bruzda żebra (sulcus costae)
Bruzda biegnąca wzdłuż dolnego brzegu na powierzchni wewnętrznej trzonu kości żebrowej, w której przebiegają naczynia i nerwy międzyżebrowe.
Mostek (sternum)
Kość płaska klatki piersiowej składająca się z trzech części: rękojeści, trzonu oraz wyrostka mieczykowatego.
Więzadła długie kręgosłupa
Więzozrosty wspólne dla całej przedkrzyżowej części kręgosłupa: więzadło podłużne przednie, więzadło podłużne tylne, więzadło nadkolcowe oraz więzadło karkowe.
Więzadła krótkie kręgosłupa
Więzozrosty łączące sąsiednie kręgi: więzadła żółte (sprężyste, między łukami), więzadła międzypoprzeczne oraz więzadła międzykolcowe.
Krążek międzykręgowy (discus intervertebralis)
Chrząstkozrost łączący trzony kręgów; składa się z obwodowo położonego pierścienia włóknistego oraz centralnego jądra miażdżystego (w kręgosłupie znajdują się 23 krążki).
Stawy szczytowo-potyliczne (art. atlantooccipitales)
Dwa stawy dwuosiowe (kłykciowe) łączące kręg szczytowy (C1) z kością potyliczną, wzmocnione przednią i tylną błoną szczytowo-potyliczną; wykonują ruchy zginania i prostowania głowy oraz nieznaczne ruchy boczne.
Stawy szczytowo-obrotowe (art. atlantoaxiales)
Cztery stawy (dwa boczne oraz dwa pośrodkowe: przedni i tylny) łączące C1 z C2, wzmocnione m.in. więzadłem poprzecznym kręgu szczytowego i więzadłami skrzydłowatymi; umożliwiają ruchy obrotowe głowy.
Staw głowy żebra (art. capitis costae)
Staw łączący głowę żebra z dołkiem żebrowym trzonu kręgu piersiowego; wzmocniony więzadłem promienistym głowy żebra i więzadłem śródstawowym głowy żebra.
Staw żebrowo-poprzeczny (art. costotransversaria)
Staw łączący guzek żebra z dołkiem żebrowym wyrostka poprzecznego kręgu piersiowego; wzmocniony więzadłami żebrowo-poprzecznymi (właściwym, górnym i bocznym).
Obręcz kończyny górnej (cingulum membri superioris)
Część szkieletu kończyny górnej mocująca kończynę wolną do szkieletu osiowego; w jej skład wchodzą obojczyk oraz łopatka.
Obojczyk (clavicula)
Kość długa w kształcie litery S; posiada koniec mostkowy (wygięty do przodu) z wyciskiem więzadła żebrowo-obojczykowego oraz koniec barkowy (wygięty do tyłu) z guzkiem stożkowatym i kresą czworoboczną.
Łopatka (scapula)
Trójkątna kość płaska posiadająca wyrostek barkowy, wyrostek kruczy, dół podłopatkowy, dół nadgrzebieniowy, dół podgrzebieniowy oraz wydrążenie stawowe z guzkiem nadpanewkowym i podpanewkowym.
Szyjka chirurgiczna kości ramiennej (collum chirurgicum humeri)
Miejsce przejścia końca bliższego kości ramiennej w trzon (poniżej guzka większego i mniejszego); stanowi częste miejsce złamań.
Bruzda nerwu promieniowego (sulcus nervi radialis)
Bruzda przebiegająca spiralnie na trzonie kości ramiennej, w której biegnie nerw promieniowy.
Bloczek kości ramiennej (trochlea humeri)
Przyśrodkowa powierzchnia stawowa na nasadzie dalszej kości ramiennej, artykułująca z wcięciem bloczkowym kości łokciowej.
Główka kości ramiennej (capitulum humeri)
Boczna, kulista powierzchnia stawowa na nasadzie dalszej kości ramiennej, artykułująca z dołkiem stawowym głowy kości promieniowej.
Szereg bliższy kości nadgarstka
Cztery kości nadgarstka leżące proksymalnie (idąc od strony kciuka): łódeczkowata (scaphoideum), księżycowata (lunatum), trójgraniasta (triquetrum) i grochowata (pisiforme).
Szereg dalszy kości nadgarstka
Cztery kości nadgarstka leżące dystalnie (idąc od strony kciuka): czworoboczna większa (trapezium), czworoboczna mniejsza (trapezoideum), główkowata (capitatum) i haczykowata (hamatum).
Kanał nadgarstka (canalis carpi)
Przestrzeń utworzona przez bruzdę nadgarstka zamkniętą od strony dłoniowej przez troczek zginaczy; zawiera 10 elementów: ścięgna zginaczy palców oraz nerw pośrodkowy.
Staw mostkowo-obojczykowy (art. sternoclavicularis)
Połączenie powierzchni mostkowej obojczyka i wcięcia obojczykowego mostka; czynnościowo staw wieloosiowy o ograniczonym zakresie ruchów, wzmocniony m.in. więzadłem mostkowo-obojczykowym przednim i tylnym, żebrowo-obojczykowym i międzyobojczykowym.
Staw barkowo-obojczykowy (art. acromioclavicularis)
Połączenie powierzchni stawowej barkowej obojczyka z wyrostkiem barkowym łopatki; wzmocniony więzadłem barkowo-obojczykowym oraz kruczo-obojczykowym (składającym się z więzadła stożkowatego i czworobocznego).
Więzozrosty łopatki (syndesmoses scapulae)
Połączenia więzadłowe występujące na samej łopatce: więzadło kruczo-barkowe, więzadło poprzeczne łopatki górne oraz więzadło poprzeczne łopatki dolne.
Staw ramienny (art. humeri)
Staw kulisty wolny o dużym zakresie ruchów, tworzony przez głowę kości ramiennej i wydrążenie stawowe łopatki powiększone przez obrąbek stawowy; wewnątrz jamy stawowej biegnie ścięgno głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia.
Staw łokciowy (art. cubiti)
Staw złożony dwuosiowy zawiasowo-obrotowy objęty jedną torebką; składa się ze stawu ramienno-łokciowego, ramienno-promieniowego i promieniowo-łokciowego bliższego.
Więzadło pierścieniowate kości promieniowej (lig. anulare radii)
Więzadło stawu łokciowego otaczające obwód stawowy głowy kości promieniowej i utrzymujące ją w kontakcie z wcięciem promieniowym kości łokciowej podczas ruchów obrotowych.
Staw promieniowo-łokciowy dalszy (art. radioulnaris distalis)
Jednoosiowy staw obrotowy tworzony przez wcięcie łokciowe kości promieniowej wraz z krążkiem stawowym oraz obwód stawowy głowy kości łokciowej; umożliwia ruchy nawracania i odwracania przedramienia.
Więzozrosty przedramienia
Połączenia włókniste kości przedramienia reprezentowane przez błonę międzykostną przedramienia oraz strunę skośną.